OpinieCoronavirus

Met ons reflex tot antiglobalisering schieten we onszelf in de voet

Een kritische discussie over globalisering in zijn huidige vorm is nodig. Maar laten we ook erkennen hoeveel welvaart en welzijn ze ons heeft gebracht en dat we zonder mondiale krachtenbundeling de coronacrisis niet oplossen, zeggen Jan Jacob Vogelaar en Ton van Rietbergen, economisch geografen aan de Universiteit Utrecht.

Globalisering lijkt in deze tijden weinig vrienden te hebben. Sceptici grijpen het economisch zwaar weer maar wat graag aan om te concluderen dat de globalisering heeft gefaald. Financieel geograaf Ewald Engelen en politica Marianne Thieme maakten al vegetarisch gehakt van deze wijze van produceren, omdat het slechts de multinationals profijt oplevert en slecht is voor het milieu en dierenwelzijn.

Inderdaad, tijdens een crisis als deze wordt duidelijk hoe afhankelijk Nederland is van andere landen. Veel producten die nodig zijn om de gevolgen van de crisis in te perken, worden elders gemaakt. Zo worden medicijnen, waaronder paracetamol, grotendeels geproduceerd in China en India. Ook de beademingsapparatuur, waaraan grote behoefte is, komt van elders. Dat doet ons beseffen dat we kwetsbaar zijn, maar mag geen reden zijn om in de anti-globaliseringsreflex te schieten.

Globalisering heeft immers veel gebracht. Wereldhandel en specialisatie deden welzijn en welvaart duizelingwekkend toenemen. De gemiddelde levensverwachting wereldwijd is opgelopen tot 72 jaar, een stuk hoger dan veel mensen denken, en de kindersterfte is de afgelopen dertig jaar meer dan gehalveerd. Met de drastische toename van voedselproductie, nam de honger wereldwijd af. Ook zijn analfabetisme, het aantal mensen dat leeft onder de armoedegrens, en het percentage volwassenen dat geen basisonderwijs heeft genoten de afgelopen decennia sterk gedaald. Kortom, globalisering is, in tegenstelling tot wat critici beweren, niet louter een feestje voor multinationals.

Een vaccin ontwikkel je niet in isolatie

Daar komt bovenop dat de zoektocht naar een vaccin gebaat is bij een mondiale aanpak. Vaccinontwikkeling gebeurt per slot van rekening niet in isolatie. Mondiale uitwisseling van kennis en ideeën tussen onderzoekers − naast uitwisseling van goederen en personen een wezenlijk onderdeel van globalisering − is daarbij onmisbaar.

Wel is deze pandemie een kans om correcties aan te brengen in het huidige mondiale productiesysteem. Daarbij denken wij niet aan de nationalistische reflex die we nu aan de rechterkant van het politieke spectrum zien, of het loslaten van de markt als richtsnoer zoals Engelen en Thieme voorstellen. De markt blijft een essentieel mechanisme om welvaart te genereren, maar behoeft op punten aanpassing.

Om de toegenomen vermogensongelijkheid te beteugelen, moet belasting veel meer op kapitaal dan op arbeid drukken. De allerrijksten vinden dat inmiddels zelf ook. Maar liefst honderdtwintig miljardairs hebben zich onder de slogan ‘miljardairs tegen hooivorken’ uitgesproken voor hogere belastingen op kapitaal. Zij roepen de andere miljardairs en multinationale ondernemingen op hetzelfde te doen, om met die middelen het klimaatprobleem, kansenongelijkheid en de gezondheidszorg aan te pakken. Doen we dat niet, dan dreigt er oproer, zo schrijven ze.

Medicijnen dichter bij huis produceren

Ook is het voorstelbaar dat bedrijven en overheden besluiten bepaalde kritieke goederen, zoals medicijnen, dichter bij huis te produceren. Zo kan onze afhankelijkheid van mondiale productieketens op kritieke punten worden verminderd. Dat is overigens geen revolutionair idee. Al in september 2019 pleitte Bruno Bruins, toen nog minister van medische zorg, ervoor de productie van bepaalde medicijnen naar Europa te halen om zo onze afhankelijkheid van Azië te verminderen

De coronacrisis legt kwetsbaarheden van ons geglobaliseerde systeem bloot. In de anti-globaliseringsreflex schieten is echter geen oplossing. Een kritische discussie over globalisering in zijn huidige vorm, zonder blind te zijn voor de welvaart die globalisering heeft gebracht, is dat wel. Want zonder globalisering lossen we de coronacrisis niet op.

Lees ook:

De wereldeconomie valt niet meer te ontglobaliseren

Het coronavirus deelt een flinke klap uit aan de globalisering. De manier waarop de mondiale economie is georganiseerd, lag al onder vuur. Maar terugtrekken op een eiland is geen alternatief.

Hoe corona de grote thema’s van nu op hun kop zet

De coronacrisis stelt ons voor vragen: over globalisering bijvoorbeeld. Hans de Bruijn zet de thema’s op een rijtje. Wacht ons een grote omslag?

Populisten kijken verschillend aan tegen het coronavirus. Hoe kan dat?

Lang poogden populisten het politieke debat te sturen door te hameren op de nadelen van immigratie. Nu is er plots een vijand waar ze niet op hadden gerekend: corona. Dus zegt de ene populist dit en de andere dat. De vraag is of dat het einde van het populisme betekent. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden