Leraren basisonderwijs

Met noodplan voor bestrijding lerarentekort wil Utrecht een voortrekkersrol spelen

Een leerkracht schrijft op een digitaal schoolbord in een klas van een basisschool de tekst 'wegens ziekte geen les'. Het vervangen van zieke docenten wordt een steeds groter probleem door het lerarentekort, met name in de grote steden. Beeld ANP
Een leerkracht schrijft op een digitaal schoolbord in een klas van een basisschool de tekst 'wegens ziekte geen les'. Het vervangen van zieke docenten wordt een steeds groter probleem door het lerarentekort, met name in de grote steden.Beeld ANP

De gemeente Utrecht presenteert een noodplan om het lerarentekort in het basisonderwijs aan te pakken. De stad wil daarmee een voorbeeld worden voor de rest van Nederland.

Utrecht denkt een goede aanpak gevonden te hebben in de bestrijding van het grote lerarentekort in het basisonderwijs in de Domstad. Zo goed dat ‘Utrecht de broedplaats wil zijn waar het lerarentekort verleden tijd wordt’, schrijven burgemeester en wethouders aan de gemeenteraad.

De gemeente lanceert vrijdag een ‘noodplan’ met een pakket maatregelen waarmee ze hoopt het lerarentekort in de komende twee jaar flink terug te kunnen dringen. Daarvoor vraagt de stad wel 15,6 miljoen euro extra van het ministerie van onderwijs. Utrecht heeft een nijpend tekort aan leraren, dat naar verwachting zelfs nog fors zal toenemen.

Volgens berekeningen van onderzoeksinstituut CentERdata komt Utrecht in het basisonderwijs op dit moment 58 voltijdsbanen (58 fte) tekort. Dat is 3,3 procent van het benodigde aantal leraren in Utrecht. De gemeente rekent zelf met een tekort van 4,1 procent. Daarin is ook het ‘verborgen tekort’ meegeteld, onder meer veroorzaakt doordat onbevoegde leraren voor de klas worden gezet. Beide cijfers liggen ruim boven het landelijk gemiddelde van 2 procent.

Actieplan

Bij ongewijzigd beleid verwacht de gemeente dat het lerarentekort in het basisonderwijs snel zal oplopen, van 58 fte naar mogelijk zelfs een tekort van 300 fte in 2028. Daarom zit de stad in ‘de hoogste staat van paraatheid’, aldus het noodplan. “Het aantal leerkrachten neemt af, terwijl tegelijkertijd de stad snel groeit. Tot 2028 komen er ongeveer 9000 kinderen extra bij waardoor je nog grotere tekorten krijgt”, zegt onderwijswethouder Anke Klein.

Utrecht is vorig jaar al begonnen met het actieplan ‘Utrecht leert’, dat de gemeente samen met schoolleiders en -besturen heeft opgesteld. “Dat is goed aangeslagen”, zegt Klein. “De opleidingen voor schoolleiders en de pabo hebben meer aanmeldingen. Verder zetten we er heel erg op in dat bijvoorbeeld zij-instromers zodanig begeleid worden dat ze het ook kunnen volhouden.”

De stad Utrecht is volgens de wethouder goed gepositioneerd voor de rol van voortrekker. Uniek aan het noodplan is dat het hele onderwijsveld in Utrecht werkt voor het grotere geheel, aldus Klein. “De schoolbesturen werken constructief samen en beconcurreren elkaar niet. Verder hebben we hier heel veel goede opleiders, een voordeel dat niet iedere stad heeft. Dus als we dit plan hier goed van de grond kunnen krijgen is de kans heel groot dat het elders in Nederland ook werkt, waardoor het een soort vliegwiel kan zijn.”

Anke Klein (D66), wethouder onderwijs in Utrecht. Beeld Marnix Schmidt
Anke Klein (D66), wethouder onderwijs in Utrecht.Beeld Marnix Schmidt

Volgens het noodplan wil Utrecht op de korte termijn onderwijstalent aantrekken en behouden, zij-instromers extra begeleiden, een flexibeler omgang met het aantal verplichte onderwijsuren of nadenken over een vierdaagse schoolweek. “De manier waarop nu bijvoorbeeld de vakanties zijn ingericht bestaat al heel lang, daar zou je opnieuw naar kunnen kijken. Maar we verwachten meer van het omhoog brengen van het aantal leerkrachten dan dat zij maar vier dagen les hoeven te geven.”

Winst in het aantal fte

Een oplossing die de onderwijsinspectie voorstelt in het donderdag verschenen rapport ‘De staat van het onderwijs 2020’ is het samenvoegen van kleine scholen met minder dan 200 leerlingen, omdat die verhoudingsgewijs meer leraren hebben. Utrecht heeft met 33 van de 93 relatief veel kleine scholen. Volgens de inspectie kan daarmee in Amsterdam en Utrecht ‘grote winst in het aantal fte’ behaald worden, in Utrecht bijvoorbeeld 39 tot 57 fte.

Wethouder Klein ziet hier weinig in. “Ik denk niet dat dat de aantallen leraren zou vrijspelen die wij nodig hebben, en ik verwacht ook niet dat dat er in de praktijk zo veel zouden zijn”, zegt Klein. “Het is bovendien heel belangrijk in Nederland dat ouders en kinderen kunnen blijven kiezen welke school hen het beste past. Als je scholen zou samenvoegen is er minder keus. Het feit dat een school nu dichtbij is in een wijk zou je daarmee ook onmogelijk maken.”

Het noodplan kost voor dit jaar en volgend jaar in totaal 15,6 miljoen extra. Daarvoor kijkt Utrecht naar Den Haag. De gemeente wil niet alleen flexibiliteit en meedenken van minister Slob van onderwijs, maar bovenal extra geld. ‘De eigen reserves van de schoolbesturen zijn volledig benut en de financiële rek is eruit’, stelt het noodplan.

“Met de negen miljoen van minister Slob voor zij-instromers in de grote steden zijn wij al heel blij, maar ik neem aan dat maatschappelijk wel echt ingezien wordt hoe belangrijk het is dat de kinderen van vandaag en in de toekomst goede leraren zullen blijven hebben”, zegt Klein. “Onze boodschap is helder: dit kunnen wij niet alleen. En dan hoop ik dat andere steden hun voordeel kunnen doen met wat wij hier ontdekken.”

Lees ook:

Onderwijsinspectie: door kleine scholen lekken fte’s weg

Het lerarentekort vormt een bedreiging voor de onderwijskwaliteit in Nederland, constateert de onderwijsinspectie in haar jaarlijkse rapport ‘De staat van het onderwijs’. Zijn grotere scholen een oplossing?

Extra geld voor scholen in grote steden, maar besturen morren

Grote steden presenteren noodplannen om het lerarentekort het hoofd te bieden. Slob belooft extra geld. Niet genoeg, zeggen de Amsterdamse schoolbesturen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden