Met minder regeltjes een duurzame versnelling hoger

Op de deze maand gepresenteerde Green Deal kwam veel kritiek: te klein, vrijblijvend en geen echte keuzes. Maar ondertekenaars Tjerk Wagenaar van Natuur & Milieu en Bernard Wientjes van ondernemersorganisatie VNO-NCW zijn het daar niet mee eens en verdedigen de afspraken.

'Een mooi akkoord voor het bedrijfsleven maar zeker niet voor onze toekomst.' Zo bestempelen organisaties als Milieudefensie de Green Deal die het kabinet begin deze maand presenteerde. Bij Natuur & Milieu en ondernemersorganisatie VNO-NCW is men echter positiever.

Waarom doet Natuur & Milieu mee?
Tjerk Wagenaar: "Wij kiezen er heel bewust voor om partijen die de duurzame kant opgaan, te steunen. Je ziet bij veel bedrijven een omslag in denken. Ze kijken natuurlijk naar wat over vijf of tien jaar succes heeft, maar ondernemers staan ook midden in de samenleving. Ze praten met hun kinderen en werknemers en denken na over wat ze willen nalaten."

Bernard Wientjes schiet meteen te hulp: "Je kunt je natuurlijk altijd blijven afzetten tegen alles wat in jouw ogen niet groen is, maar je kunt ook met de partijen praten over hoe het groener kan. Het oude denken is demonstreren tegen vliegen, het nieuwe denken is aan tafel zitten met KLM en overleggen hoe het bedrijf zo milieuvriendelijk mogelijk kan vliegen, zoals op biobrandstof."

VNO-NCW raakt niet uitgepraat over de mogelijkheden voor een biobased economy. Het is volgens Wientjes ideaal voor Nederland. Vanwege de kennis die we hebben bij DSM en de Wageningen Universiteit, maar vooral omdat het niets en niemand in de weg zit. "We zijn uiteraard voorstander van wind- en zonne-energie, maar zien ook dat dat een lastig proces zal worden. We zijn zo'n klein land, dat bij windenergie altijd iemand er last van heeft. Hetzelfde bij zonne-energie. Dat moet je ergens doen waar veel zon is en kilometers ruimte."

Daar is Wagenaar het niet helemaal mee eens: "We hebben wel een ambitie afgesproken om 14 procent van onze energieproductie duurzaam te laten zijn in 2020, dus dan moet je keuzes maken. Wij zijn heel blij dat er gekozen is voor nog eens 6000 megawatt wind op land en 6000 megawatt op zee in de nieuwe structuurvisie van het kabinet."

Wientjes: "Dat gaat toch nooit lukken. Kijk eens naar het verzet op Urk."

Wagenaar: "Daar moeten we gewoon doorheen. Net als bij zonnepanelen: eerst was de terugverdientijd tien jaar, straks vijf à zes jaar."

Wientjes: "Maar het rendement in Californië is hoger."

Wagenaar: "Dat verlet ons toch niet op zonnepanelen in te zetten?"

Een jaar geleden ondertekende VNO-NCW een intentieverklaring met ruim dertig natuurorganisaties voor het behoud van biodiversiteit in Nederland. Hoe staat het daarmee?
Wientjes: "De deelnemers zitten regelmatig bij elkaar. Ik hoor dat het goed gaat. Binnenkort komen we met een gezamenlijke visie."

Er wordt zo vaak van alles ondertekend door organisaties met goede bedoelingen, maar het blijft vervolgens vaak vaag wat er gebeurt.
Wagenaar: "Dat gaat bij de Green Deal niet gebeuren. Ik wil volgend jaar een dag organiseren waarop de 59 bedrijven waarmee de afspraken zijn gemaakt mogen vertellen hoe het is gegaan. Is het gelukt? Wat was lastig? Vertel maar, zodat anderen daar ook weer van kunnen leren."

Wientjes: "VNO-NCW heeft samen met MKB Nederland en Land- en Tuinbouworganisatie (LTO) Nederland al vier jaar geleden een algemene deal gesloten over duurzaamheid met het kabinet. Dat was voor ons een doorbraak. De natuur- en milieuorganisaties namen er afstand van. Het was meer een alleingang van het bedrijfsleven. Ik heb dat betreurd. Het gaat om het doel, en onze leden kozen voor duurzaam. De meeste bedrijven zien dat ze alleen kunnen overleven als ze oog hebben voor duurzaamheid. De vorige minister van milieu wilde vooral graag zaken doen met de koplopers, maar ik heb altijd benadrukt om met het heel ondernemend Nederland afspraken te maken. Daarom ben ik ook zo blij met de Green Deal, het maatschappelijke middenveld wordt erbij betrokken. En let op: je kunt niet het kabinet of Natuur & Milieu iets toezeggen en het vervolgens niet nakomen."

Wat hebben jullie aan het kabinet? Minister Verhagen presenteerde de Green Deal als zijn project, terwijl de rijksbijdrage minimaal lijkt.
Wagenaar: "De minister mag het presenteren zoals hij wil. Dat is alleen beeldvorming. Prima als het beeld ontstaat dat de regering groene projecten belangrijk vindt. De overheid kan ook veel regelen met wetten en sancties, maar er moet ook draagvlak zijn, dat vinden wij belangrijk. De minister gaat wel zijn best doen om bijvoorbeeld vergunningen makkelijker te verstrekken, zoals aan een champignonkwekerij die zijn mest wil hergebruiken voor energieopwekking. De geproduceerde verbrandingswarmte kan naar een naburige glastuinder. Nu kan de mest alleen in Duitsland in een vergister. Zonde."

Wientjes: "Er zijn zoveel regels voor afval. Het is belangrijk om afval anders te gaan bekijken: als mogelijke grondstof voor een nieuw product. Daarbij, waarom zou de overheid nog meer regels maken. Dat kost veel tijd, iedereen verzet zich er aanvankelijk tegen en uiteindelijk kost het tijd en mankracht om de regel te handhaven. De Green Deal is vrijwillig, maar niet vrijblijvend. Het is toch prachtig dat het zo kan. Convenanten hebben in Nederland altijd succes."

Maar gaat de transitie naar duurzame energie zo snel genoeg?Moet de overheid ook niet ingrijpen door bijvoorbeeld de belastingkorting op fossiele brandstoffen te verlagen?
Wagenaar: "Het gaat niet snel genoeg. Maar we rekenen erop de ontwikkelingen te kunnen opschalen, zoals bij die champignonkweker."

Wientjes: "Het probleem van de kooldioxideuitstoot is dat het een mondiaal probleem is. In China worden er nu prachtige staalbedrijven gebouwd. Als de overheid hier onze staalfabriek zwaarder gaat belasten, gaan onze bedrijven failliet. Dat willen natuur- en milieuorganisaties toch ook niet? Het is prima als er een prikkel komt waardoor wij voorop lopen, maar het mag niet ten koste gaan van ons bedrijfsleven. Dan doet het niet alleen maar au, maar gaat de helft er aan onderdoor."

Wagenaar: "Ik accepteer meer au, dat hoort erbij. De resultaten van het bedrijfsleven vallen nog tegen. Ik geloof wel dat we met de Green Deal weer een versnelling hoger gaan."

Ondertussen zoekt Wientjes in zijn papieren naar de energiebesparingscijfers van het bedrijfsleven, in de overtuiging dat de ondernemers goed op weg zijn.

Wagenaar glimlachend: "Dat is nou mooi hè, van deze samenwerking. We gaan van illusies en beelden naar feiten en cijfers."

Een dag later stuurt Wagenaar de exacte cijfers: de Algemene Rekenkamer heeft geconcludeerd dat de grootverbruikers 0,3 à 0,4 procent energie per jaar besparen, terwijl het nationaal gemiddelde 1,4 procent is. VNO-NCW heeft het rapport er ook bij gehaald: de industrie in zijn geheel heeft gemiddeld 1,5 procent bespaart. Dat is meer dan het gemiddelde, meer dan de transportsector en de bebouwde omgeving, benadrukt Wientjes. De land- en tuinbouw is koploper, met een jaarlijkse besparing van 2,5 procent.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden