'Met mijn strijd toon ik me dankbaar'

feministe - Na geruchtmakende foto's met ontblote borsten, het boek 'Mijn lichaam is van mij' en een valse aangifte laat de Tunesische feministe Amina Sboui nu van zich horen door middel van een documentaire. Die laat zien hoe ze, terug in Tunesië, homoseksuelen opvangt die nergens terechtkunnen.

Glimlachend pulkt ze aan de korstjes op haar polsen. Amina Sboui (22) ligt in de armen van een van haar huisgenoten, weggezakt in een grote hoop kussens. Nadat ze een tijdje in de luwte doorbracht is de Tunesische feministe nu te zien in de documentaire 'Upon The Shadow', die haar bohemien huishouden belicht.


Het is alweer vier jaar geleden dat Sboui foto's van haarzelf op internet plaatste met ontblote borsten, beschilderd met feministische teksten. Femen, de van oorsprong Oekraïense feministische actiegroep, die bekend is om hun topless protesten, bracht haar op het idee. 'Fuck your morals', stond er bij de eerste foto. Haar telefoon stond vervolgens roodgloeiend: 'zondig, zondig', klonk het uit de mond van familie en vrienden. Onbekenden richtten zich tot haar via Facebook. Een van die berichten luidde: 'Je brengt je familie tot schande. Je lichaam is niet van jou'.


Daarop besloot ze, een week of twee later, dat er een tweede foto nodig was, met een nieuwe tekst. Speciaal voor fundamentalistische moslims. 'Mijn lichaam is van mij. Het is niet de eer van iemand anders'.


Zo werd ze wereldnieuws. Ze kreeg doodsbedreigingen, en een imam sprak een fatwa uit: hij vond dat ze honderd zweepslagen verdiende. Kort daarna belandde ze in de gevangenis, omdat ze het woord 'Femen' in graffiti op een muurtje bij een begraafplaats schreef. Sboui bracht tweeënhalve maand met 69 vrouwen door in een cel van 30 vierkante meter. In 'Upon The Shadow' te zien bij het festival Cinéma Arabe, zegt ze dat de tijd in de cel meeviel. "Ik heb er enorm gelachen." Ze kuste er ook een meisje, maar niet omdat ze lesbisch is. "Om de fundamentalisten te stangen."


Lichaam als wapen


Sboui plaatste haar foto's na de Arabische revolutie van 2011, toen de Tunesiërs dictator Ben Ali wegstuurden. Feitelijk was er met diens vertrek nog niets veranderd, vond ze. Ze wilde haar lichaam inzetten als 'wapen' om het land niet in religieus extremisme te doen vervallen.


Ze vertrok naar Parijs, waar ze in 2014 een boek schreef, 'Mijn lichaam is van mij'. Maar ook hier kwam ze in aanraking met justitie: ze werd veroordeeld tot een geldboete van 1500 euro voor het doen van een valse aangifte. Vijf bebaarde mannen, salafisten, schreef ze in juli 2014 op haar facebookpagina, zouden haar in een metrostation de wenkbrauwen hebben afgeschoren en haar hebben gedreigd met verkrachting. Later bleek de metro gesloten te zijn op het tijdstip dat ze aanvankelijk opgaf, en bovendien was op beveiligingscamera's niets te zien. Maanden later gaf Sboui toe dat ze het had verzonnen. Ze was eenzaam, schreef ze in een publieke verklaring, en verkeerde in geldnood. 'Na lange discussies met mijn naasten en ondersteuners, heb ik besloten om hulp te zoeken, het goed te maken, en uit de spiraal te komen waarin ik me vandaag bevind, (...) en een andere horizon te bereiken dan die van de schuld en de schade aan een strijd die mij zo dierbaar is.'


Inmiddels is ze terug in Tunesië. Ze woont in een huis aan de kust in Sidi Bou Said, waar ze haar homoseksuele en transseksuele vrienden onderdak biedt. Daar vandaan vertelt ze via Skype over haar leven. Hijsend aan een sigaret, met de kenmerkende slordig gestifte lippen.


Verkracht


Haar strijd begon thuis, zegt ze. "Om een onafhankelijke vrouw te worden, moet je als eerste oorlog tegen je ouders voeren. Win je niet eerst die strijd binnenshuis, dan kun je de oorlog buiten de deur niet aan."


Er waren genoeg redenen om in opstand te komen. Toen een buurjongen haar op vierjarige leeftijd verkrachtte, vertelt ze in de documentaire, moest ze daar van haar moeder over zwijgen, uit vrees dat niemand haar meer zou willen trouwen. "Ik haatte mijn lichaam en werd bang van mannen. Mijn ouders sloegen me, en ze waren traditioneel, vooral mijn moeder. Maar ik ben hier op eigen kracht over heen gekomen. Vanaf mijn twaalfde ongeveer ben ik gaan lezen over het feminisme. Dat heeft me geheeld. Niet dat ik voorheen een onderdanig type was. Ik ging altijd de discussie aan om meer zakgeld of om langer buiten te mogen spelen. Nu kom ik niet meer alleen voor mezelf op, maar ook voor de rechten van anderen."


Sboui protesteerde in Parijs nog zij aan zij met activisten van Femen, maar brak later met hen, onder meer omdat de groep activistes haar te antireligieus was. Zo verbrandden ze een Tawhid-vlag, waarop de islamitische geloofsbelijdenis staat. "Ik ben seculier en agnost, maar ik ga mensen niet vertellen dat ze niet moeten bidden. Voor sommige mensen is het paradijs hun enige hoop. Daar heb ik niets mee te maken. Ik wil ook niet dat mensen mij lastigvallen over mijn tatoeages of moeilijk doen over mijn hotpants."


Bij haar thuis vangt ze vrienden op uit de lhbt-gemeenschap die nergens heen kunnen. Homoseksualiteit is strafbaar in Tunesië. Om een sms'je kun je als homo in de gevangenis belanden, en er komen nog gedwongen anale onderzoeken voor. Sboui: "Hier is de wet en de overheid voor veel mensen hun religie. Alsof je regels nooit moet veranderen. Alsof de republiek een godheid is. Dat houdt hen stil over alles wat hier scheef is."


Om de tien minuten valt er iemand de kamer binnen van waaruit Sboui belt. Steeds weer een andere huisgenoot praat in opgewekt Arabisch tegen haar aan. Zo gaat het in de documentaire ook: er wordt gedanst, gedronken en gevoosd. Gehuild ook. Een van haar homovrienden vertelt hoe zijn vader een sigaret op zijn borst uitdrukte, omdat hij een T-shirt met een V-hals droeg. Een moeder van een transseksueel, met hoofddoek, komt bakjes met eten langsbrengen. Zuchtend hoopt ze dat haar zoon op 'het rechte pad' terugkeert.


Het bevalt Sboui om terug te komen in Tunesië. "Ik kan in Europa niets doen. Mijn werk is hier. Van mensen die uit Saudi-Arabië komen begrijp ik het als ze vluchten, maar in Tunesië kun je, mits je sterk bent en onbezorgd, net zo vrij leven als in Europa." Abortus is er toegestaan, polygamie is er verboden. Sboui: "Op sommige fronten is het hier zelfs beter. Hier krijgen vrouwen hetzelfde salaris als mannen, krijgt een man gevangenisstraf als hij geen alimentatie betaalt - op dat punt is het in Frankrijk minder."


Van angst voor radicale fundamentalisten is niets te merken. "Het is hier ook veilig. We wonen hier drie jaar en hebben één keer een aanval te verduren gehad, half september. 's Nachts probeerden mensen de deur open te breken, we hoorden ze dingen roepen als 'we zullen jullie homo's verbranden en doden'. Toen we de politie belden gingen ze weg."


Ze krijgt nog wel geregeld doodsbedreigingen. "Maar die mensen neem ik sowieso niet serieus. Wil je iemand echt iets aandoen, dan laat je het niet van tevoren weten, lijkt me."


Volgens Sboui is men banger van haar dan zij van hen. "Natuurlijk heb ik geen normaal leven, maar mijn strijd is belangrijker. Ik ben klaar om te sterven. Uiteindelijk gaat iedereen dood. Het is normaal. En vrouwen en homo's, ik heb het niet over activisten maar ook over gewone mensen, hebben door de eeuwen heen al zoveel offers gebracht. Doorgaan met de strijd is de enige geschikte manier om mijn dankbaarheid daarvoor te tonen."

Automutilatie

Ze geeft in de documentaire, net als op de foto's waarmee ze beroemd werd, veel van zichzelf bloot. Ook hoe het intussen écht met haar gaat. Ze snijdt in haar polsen. Dat doet ze pas sinds ze de foto heeft gemaakt, zegt ze; een zelfcatharsis om negatieve energie kwijt te raken. Vloeit het bloed uit haar, dan is ze ook gereinigd van haar zonden.


Zonden? "Nee, nee. Naar dat laatste moet je niet luisteren. Ik zei maar wat - het is een film, hè? Ja, ik voel me er beter door, maar zonden? Ik geloof nergens in, dus ik zei maar wat. Ik hoef nergens van gereinigd te worden. Ik hou van mijn zonden."


Upon The Shadow, vertoningen vandaag en maandag in Amsterdam, vrijdag in Rotterdam. Kaartjes 10 euro. Meer informatie op www.cinemaarabe.nl

Amina Sboui

'Mijn lichaam is van mij. Het is niet de eer van iemand anders', schreef Amina Sboui (22) vier jaar geleden op haar ontblote bovenlichaam. Ze reageerde ermee op de heftige protesten van onbekenden nadat ze als eerste Tunesische het voorbeeld van het Oekraïense Femen had gevolgd door op internet haar ontblote borsten beschilderd met leuzen te tonen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden