Met medelijden help je eenzame ouderen niet

Vraag ouderen juist naar hun capaciteiten, kijk wat ze anderen te bieden hebben. Dat voorkomt isolement.

Mensen worden ouder, en daardoor staat het maatschappelijke probleem van de eenzaamheid in de belangstelling. Voordat er goedbedoelde acties worden ondernomen om daar iets aan te doen, is het belangrijk te kijken wat er precies aan de hand is. Want als je de oorzaak van eenzaamheid verkeerd definieert, kom je ook met verkeerde oplossingen.

Eenzaamheid wordt algemeen gezien als een gebrek aan sociale contacten. Maar iemand die kortgeleden de partner heeft verloren en zegt: ’Ik ben zo eenzaam’, zegt eigenlijk dat hij of zij die ene andere persoon, die partner zo pijnlijk mist. Het organiseren van allerlei gezelligheidsactiviteiten helpt dan helemaal niet, integendeel. Mensen in de rouw hebben vaak meer behoefte aan rust om hun verlies te verwerken.

Toen ik eens op een lange vakantie weg was na een ziekte, schreef mijn vader me: ’Je moet gaan tekenen, want anders ga je je eenzaam voelen’. Hij legde verband tussen bezig zijn en eenzaamheidsgevoelens en hij had gelijk. Een intensieve hobby kan ook maken dat je je niet eenzaam voelt, al woon je alleen en zie je zelden iemand. De ouderenorganisatie Anbo deed hier in Stadskanaal onderzoek naar. Iemand zei niet eenzaam te zijn omdat hij een fervente modelspoor-hobbyist was.

Soms gaat familie op bezoek bij iemand die zegt eenzaam te zijn, maar als het bezoek weg is, blijft de eenzaamheid. Het helpt gewoon niet. Er is eigenlijk iets anders aan de hand. Het is het gevoel van zinloosheid. ’Wat betekent het nog dat ik leef, ik kan er net zo goed niet zijn’. Men voelt zich verwaarloosd omdat men zelf niet iets van waarde doet. De kunst is dus om ouderen die dat zo voelen, bij dat probleem te helpen.

Een vriendin van mij is lid van de vrijwillige thuishulp en was gewend de bejaarde, thuiswonende ouderen te vragen of ze iets nodig hadden. Nu heeft ze haar vraag uitgebreid. Ze vraagt nu ook: ’Heeft ú ook iets te bieden?’ Daarover is men verrast, op een positieve manier.

Een ’eenzame’ oudere ging vervolgens literatuur voorlezen aan een slechtziende leeftijdgenoot. Iemand die nog auto rijdt, ging rijden voor een ander.

De vraag moet dan ook zijn: wat heeft iemand voor capaciteiten en mogelijkheden. Het gaat meestal om kleine dingen. Een 87-jarige man leest peutertjes voor bij de kinderopvang. Dolle pret bij alle partijen, maar nu gaat hij het ook doen voor een emigrantenjongetje en zijn moeder die geen woord Nederlands spreken.

Natuurlijk, veel ouderen zijn beperkt in hun energie en mogelijkheden maar er is bijna altijd iets te doen voor een ander. En dat haalt iemand werkelijk uit zijn of haar isolement. Mensen helpen met hun administratie bijvoorbeeld of samen eten in eetgroepjes.

Sociale contacten zijn zelden het knelpunt. Ik zou eenzaamheid liever ’leegte’ willen noemen. Het probleem is het gebrek aan zinvolle bezigheid. Door daar iets aan te doen, verandert het gevoel van eenzaamheid. En soms is het belangrijk dat iemand daarbij op weg wordt geholpen.

Dit zoeken naar mogelijkheden, ook van patiënten of zeer oude mensen, om iets voor een ander te doen, zit helemaal niet in de huidige benadering van hulpverleners. En toch liggen hier gouden mogelijkheden.

Blijft over dat er natuurlijk situaties zijn waar mensen bedlegerig zijn, en bezoek heel erg welkom en nuttig is, liefst op regelmatige tijden zodat zich een vriendschap kan ontwikkelen.

Een dame van 84 belde me eens om me te bedanken. Ze was op het spoor van vrijwilligerswerk gezet, iets waar ze zelf helemaal niet aan had gedacht. Ze bezocht iedere week twee mensen in een geriatrische inrichting. ’Ik vind dat heel prettig en zij ook’. Het gaf iedere week iets om naar uit te kijken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden