'Met Kerst zijn er genoeg lege cellen'

Kerst in het huis van bewaring in Breda. Beeld Joyce van Belkom

Wie verkeersboetes niet betaalt, kan met Kerst zomaar in het gevang belanden. Hoe vaak het voorkomt, kan of wil Justitie niet zeggen, maar volgens gedetineerden in het huis van bewaring in Lelystad zijn voor de feestdagen opvallend veel mensen in de cel gezet - officieel gijzeling genoemd - omdat er boetes openstonden die ze niet konden betalen.

Advocaten zijn niet verbaasd. "Ook voor de zomervakantie houdt de politie in opdracht van het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) rondes langs de deuren in de hoop zoveel mogelijk geld binnen te krijgen." Daarbij is gijzeling het ultieme middel. "Met de Kerst is er voldoende celruimte om dat te doen", zegt advocaat Hein Vogel,voorzitter van de Vereniging Sociale Advocatuur Nederland.

De afgelopen jaren is het aantal opdrachten tot gijzeling dat het CJIB naar de politie heeft gestuurd gestaag toegenomen tot 57.765 zaken in 2012. Iedere zaak betreft een aparte boete, dus op één persoon kunnen meerdere zaken lopen. Dat is vaak ook de praktijk. Volgens staatssecretaris Fred Teeven worden de boetes onder de ultieme dreiging van celstraf in meer dan 40 procent van de gevallen alsnog betaald. Hoeveel Nederlanders op dit moment gegijzeld zijn, kan Justitie niet zeggen. Maar uit cijfers van de Dienst Justitiële Inrichtingen blijkt dat in 2012 meer dan 2700 Nederlandse de cel ingingen vanwege de wet-Mulder, die de afhandeling van verkeersboetes regelt.

Meerdere gijzelingen
Een kleine verkeersboete kan in een aantal stappen worden verveelvoudigd als die niet betaald wordt. De gijzeling wordt ingezet als eerdere stappen, zoals incasso's, de inzet van deurwaarders of inbeslagname van rijbewijs of auto, tot niets hebben geleid. Als iemand veel onbetaalde boetes heeft uitstaan, kan dat tot opeenvolgende gijzelingen leiden.

Bij hen die het overkomt, zijn de gevolgen vaak schrijnend. Zo vertelt Mario uit Brabant, dat hij twaalf dagen vastzit in Lelystad voor verkeersboetes die zijn opgelopen tot 1000 euro. "En bij mij gaat het nog om een klein bedrag." Een celgenoot heeft volgens hem suïcidale neigingen omdat zijn vader op sterven ligt en hij er niet uit mag. Ze klagen erover dat ze geen hulp krijgen om alsnog een regeling met Justitie te treffen.

Trieste gevallen
Advocaat Vogel komt dit soort voorbeelden vaker tegen. "Je moet er op tijd bij zijn en op de rechtszitting verschijnen, dan wil de kantonrechter je wel respijt geven. Maar als mensen eenmaal in de cel zitten, kan een advocaat niets meer voor hen doen. Ze krijgen geen pro deo-raadsman." Vogel heeft het over heel trieste situaties. "Het gaat om relatief kleine boetes, die mensen vervolgens laten oplopen omdat ze de boetes vanwege andere schulden niet kunnen betalen. Het gaat vaak om mensen die hun leven niet op de rit hebben en bij wie alles al misloopt." Hij denkt dat advocaten alleen het topje van de ijsberg zien, omdat de betrokkenen geen oplossingen zoeken en pas laat bij een raadsman aankloppen.

Vincent Besters, advocaat in Amsterdam, beschrijft dat onder hen mensen zijn zonder vast adres, met grote problemen. "In de praktijk missen veel van hen bijvoorbeeld een oproep om voor de kantonrechter te verschijnen, omdat die als gewone brief wordt verzonden en zij hem nooit onder ogen krijgen." Justitie weet volgens hem dat deze mensen het geld niet hebben om de boetes te betalen, want in hun dossier zit de brief van de deurwaarder dat deze geen verhaal heeft kunnen halen. Maar het CJIB probeert het gewoon."

Staatssecretaris Teeven laat onderzoek doen naar 'onredelijke gevallen' die het gevolg zijn van de incassoprocedure. Begin volgend jaar moet dat zijn afgerond en komt het CJIB met een plan van aanpak.

Wat is gijzeling?
Gijzeling is een dwangmiddel om iemand ertoe bewegen een verkeersboete te betalen. Het gaat om administratieve boetes. Het is een laatste middel als aanmaningen, incassobureaus en inbeslagname van auto of rijbewijs niet volstonden. Per boete duurt een gijzeling maximaal zeven dagen. Ook de hoogte van de boete telt mee: 50 euro staat voor een dag cel.

Vader ligt op sterven, celdeur blijft dicht

"Ze zitten al diep in de shit en nu moeten ze ook nog de cel in voor verkeersboetes, die ze niet kunnen betalen." Mede-gedetineerde David, die zelf voor iets anders vastzit, slaat per telefoon alarm vanuit het huis van bewaring in Lelystad.

Hij kan het niet aanzien hoe de cellen rond de Kerstdagen worden gevuld met mensen die niets meer op hun kerfstok hebben dan verkeersovertredingen.

Bij de gedetineerden leeft sterk het gevoel dat ze vlak voor de Kerst zijn opgepakt omdat het Centraal Justitieel Incasso Bureau (CJIB) maximale druk wil uitoefenen om de boetes betaald te krijgen. "Een jongen gaat er bijna aan onderdoor, hij moet acht weken zitten." Volgens David is hij suïcidaal omdat hij niet naar zijn stervende vader toe mag, hij krijgt geen toestemming. "En wat kost dat de samenleving niet? Zeker 175 tot 200 euro per dag, plus leed voor veel gezinnen."

Een van de celgenoten van David is Mario, vader van twee dochters, die overigens niet weten dat hij gevangen zit. Per telefoon: "Ze hebben me opgepakt bij mijn moeder. Ze schrok enorm toen die agenten aan de deur kwamen. Ze eisten 1000 euro en anders moest ik mee. Er staan twee verkeersboetes van me open. Die werden in de loop van de tijd steeds verdubbeld want ik heb geen werk en geen inkomen om ze te betalen. En nu zit ik twaalf dagen hier. Als je niemand hebt die voor je kan betalen, dan gijzelen ze je en als je eruit komt, dan blijft die boete staan en kunnen ze je opnieuw in de cel zetten. Hoe kom ik ooit uit deze ellende, hoe kan ik dit oplossen? Ik heb gewoon geen kans om te betalen. Al zes jaar ben ik bezig uit de problemen te komen."

 
Volgens staatssecretaris Fred Teeven worden de boetes onder de ultieme dreiging van celstraf in meer dan 40 procent van de gevallen alsnog betaald
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden