Met je kop in de krant, heb je daar wat over te zeggen?

portretrecht | De Volkskrant is op de vingers getikt vanwege het plaatsen van een foto die op de openbare weg is genomen. Bij de meeste zaken rondom portretrecht krijgen de media gelijk.

Klik. Zonder het door te hebben gehad ben je op straat gefotografeerd. En nu prijkt die afbeelding op de voorpagina van de krant. Iets vergelijkbaars overkwam Mohammed Rashid uit Almere. Hij won vorige week het kort geding dat hij had aangespannen tegen de Volkskrant, omdat hij het niet eens was met de manier waarop de krant een foto van hem had gebruikt. Rashid stond op de voorpagina afgebeeld met daarbij de kop 'Is Schiphol nog veilig?'

Een bijzondere uitspraak, stelt Laila Schoots van DuPho, de vakvereniging voor fotografen in Nederland. "De combinatie van de foto en de kop riep blijkbaar verkeerde associaties op. Er zijn een heleboel van dit soort rechtszaken geweest, meestal oordeelt de rechter juist in het voordeel van de media."

Op de openbare weg mogen fotografen hun lens op iedereen richten. Toestemming van de geportretteerden hoeven ze niet te krijgen, ook niet wanneer dat kinderen zijn. Pas wanneer de foto ergens gepubliceerd wordt, kunnen de mensen op de foto hun recht halen.

"De kans dat je daarbij in het gelijk wordt gesteld hangt in sterke mate af van het doel achter het plaatsen van de afbeelding", zegt Schoots. Op commerciële billboards, in brochures of reclamecampagnes mogen die 'straatfoto's' niet gepubliceerd worden. Daar moeten de geportretteerden eerst voor tekenen, en eventueel geld voor krijgen.

Is de foto redactioneel toegepast - dus in een krant, tijdschrift of gids met journalistieke stukken - dan is het lastiger om naderhand iets tegen de publicatie te doen. Vrijwel onmogelijk zelfs. In principe mogen nieuwsmedia iedere foto, mits die op de openbare weg genomen is, namelijk gewoon afdrukken.

Wanneer iemand zich beroept op zijn portretrecht, weegt de rechter de privacy van het individu af tegen het belang van nieuwsgaring. Schoots: "Daarbij gaat de rechter een vast rijtje af. Is er bloot te zien? Spelen er persoonlijke omstandigheden mee? Is de context onwenselijk? Is de geportretteerde in gevaar gebracht met de foto? Dat soort dingen spelen mee."

In 1988 bijvoorbeeld, plaatste de Nieuwe Revu boven een artikel over het Amsterdamse Vondelpark een serie foto's van bezoekers. Op een van die plaatjes was een innig omarmd paartje te zien. An sich een onschuldige foto, toch besloot de rechter dat het blad een schadevergoeding moest betalen. In het artikel werd de sfeer van het park namelijk als seksueel losbandig beschreven, waardoor de foto een andere lading kreeg.

"We gaan steeds meer van dit soort zaken krijgen", denkt directeur Bas van Beek van fotobureau Hollandse Hoogte. "Iedereen is nu fotograaf, nog los van de sociale media worden er dagelijks een miljard foto's online gezet. Mede daardoor zijn burgers zich bewuster geworden van hun rechten. En mondiger: we ontvangen hier veel belletjes van mensen die door onze fotografen op de foto zijn gezet."

Hoe meer rechtszaken, hoe steviger het portretrecht wordt. "Er zijn nog grijze gebieden." Als voorbeeld noemt Van Beek de iconische foto van de stewardess die gewond raakte tijdens de aanslag op het Belgische vliegveld Zaventem. Het beeld ging de hele wereld over, wat de vrouw zelf onprettig vond. "Terwijl je jezelf kunt afvragen: is een vliegveld een openbare ruimte? Strikt genomen niet, het is eigen terrein. De foto had dus niet zonder toestemming gepubliceerd mogen worden."

Ook de scheidslijn tussen commerciële en redactionele toepassing is in sommige gevallen vaag. "Wat te denken van een schoolboek bijvoorbeeld?", aldus de directeur. Zijn eigen fotobureau raakte in een rechtszaak verzeild rondom een afbeelding in de Consumentengids. "Daarin stond een foto van ons van een joggende vrouw achter een kinderwagen, bij een stuk over mp3-spelers. In hoger beroep werd Hollandse Hoogte in het gelijk gesteld."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden