Met hsl proeven NS aan vrije markt

AMSTERDAM - Als ex-staatsbedrijf weten de NS nog weinig van concurrentie. De bieding op de hsl-zuid, de snelle trein van Amsterdam naar Parijs, is de eerste oefening.

Minister Netelenbos selecteerde het consortium van de NS als de belangrijkste kandidaat om vanaf 2006 op de lijn te rijden. Partners van de NS zijn KLM en het Britse vervoersbedrijf (vooral bussen) National Express. De NS beschouwen de hogesnelheidstrein als een heel belangrijk onderdeel van hun netwerk. Zonder deze moderne trein dreigt de spoorwegmaatschappij een veredeld boemelbedrijf te worden. De NS willen graag een flitsend imago en dat wordt eerder bereikt met de hsl dan met een stoptrein.

Bijna alle internationale toonaangevende bedrijven in de openbaar vervoerssector wilden meedoen, maar zijn niet gekozen door de minister en een aantal extern deskundigen. Buiten de boot vielen bijvoorbeeld Deutsche Bahn, het rijke Franse vervoersconcern CGEA (ooit eigenaar van Lovers Rail), het Britse Arriva, dat onder meer in Groningen stadsbussen rijdt, en het busbedrijf Connexxion.

Met de bieding nemen de NS behoorlijke risico's, meent Wijnand Veeneman van de TU Delft. Hij werkt aan een proefschrift over de organisatie van het openbaar vervoer. Niemand weet precies hoeveel reizigers de hsl trekt, zegt Veeneman. Ook de NS weten dat niet. ,,De beschikbare marktanalyses zijn boterzacht'', zegt de Delftse bestuurskundige.

Er zijn niet veel extra binnenlandse passagiers te verwachten, denkt hij. Reizigers kunnen in- en uitstappen in Rotterdam, Schiphol en Amsterdam. Veeneman constateert dat de huidige verbinding tussen die stations ook al goed is. Bovendien zijn reizigers gewoontedieren: die stappen niet snel in de hsl in plaats van in de gewone trein.

Vier keer per dag rijden de NS nu al met de Thalys van Amsterdam naar Parijs. Die trein zit doorgaans redelijk vol zegt Veeneman, maar de lijn is verlieslijdend voor de NS. De vraag is of er meer reizigers komen als de trein sneller en vaker gaat rijden en of dat opweegt tegen de extra kosten die moeten worden gemaakt. De KLM als partner zoeken, vindt Veeneman 'slim gedaan'. De luchtvaartmaatschappij kan extra passagiers trekken door een hsl-kaartje te combineren met een vliegticket.

Een paar jaar geleden boden de NS al meer dan een miljard voor het recht de hsl-zuid te exploiteren. Toen sprak minister Netelenbos nog exclusief met de NS. De minister vond het bod echter beneden de maat en zocht openbare aanbesteding. Nu willen de NS en de partners ongetwijfeld een veel hoger bedrag betalen.

NS moeten het internationale bieden nog leren. Het bedrijf trachtte eerder een Britse concessie in de wacht te slepen. Dat mislukte. Het bedrijf studeert ook op de mogelijkheid treinen te laten rijden in Polen. Een logische stap meent Lars Lutje Schipholt, openbaarvervoersadviseur. ,,De NS moeten ervaring opdoen met marktwerking.'' Bovendien: de buitenlandse concurrenten knabbelen aan het netwerk van de NS. ,,Die trend is onafwendbaar'', aldus Lutje Schipholt.

Voor het Nederlandse kernnet, grofweg de lijnen waar intercitytreinen rijden, hebben de NS een concessie tot 2010. Waarschijnlijk krijgen ze voor de periode daarna opnieuw een vergunning, maar de kans bestaat dat een concurrent dit netwerk gaat exploiteren. Ongeveer dertig regionale treintrajecten worden de komende jaren stukje bij beetje openbaar aanbesteed door onder meer provinciebesturen.

De NS moeten hun markt verbreden en in het buitenland gaan rijden. Er zijn overigens nog maar weinig landen in Europa waar de NS terecht kunnen. In Engeland wordt het spoor openbaar aanbesteed. Duitsland laat mondjesmaat bedrijven inschrijven op de exploitatie van een aantal regionale lijnen. Verder is het treinvervoer in Polen en Zweden onderhevig aan concurrentie. De markten in Frankrijk en andere Zuid-Europese landen zijn nog potdicht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden