Met horten en stoten omarmen de inlichtingendiensten de nieuwe bevoegdheden

Directeur-generaal van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst Dick Schoof geeft een toelichting op de activiteiten en resultaten in 2018. Beeld ANP

De AIVD en MIVD werken nu een jaar met de veel besproken ‘sleepwet’. Makkelijker is het niet geworden.

De MIVD en AIVD hebben de invoering van de nieuwe inlichtingenwet onderschat. Dat werd gisteren nogmaals duidelijk uit het jaarverslag van de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst. De samenwerking met niet nader genoemde buitenlandse partners is opgeschort, omdat de dienst nog niet heeft kunnen onderzoeken of die betrouwbaar zijn. Die toets is verplicht.

Een jaar geleden ging de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2017 (Wiv) in. De diensten kregen er meer bevoegdheden bij, ten koste van de privacy van burgers. Maar daartegenover zouden stevige waarborgen staan, beloofde het kabinet meermaals nadat bij een referendum een nipte meerderheid tegen de wet had gestemd.

Een van die waarborgen was dat alle samenwerkingsverbanden met buitenlandse diensten nog eens kritisch tegen het licht zouden worden gehouden, vóór 1 januari van dit jaar. Een deadline die niet haalbaar bleek.

Toestemming

En er waren meer hobbels op de weg in het eerste jaar van de Wiv. Zo stuitte de AIVD meermaals op de nieuwe toezichthouder. Die zogenoemde Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB) kwam er tegelijk met de nieuwe wet en beoordeelt of de minister terecht toestemming gaf aan de diensten om bepaalde bevoegdheden in te zetten.

Eind 2018 kwam het eerste verzoek binnen om internetverkeer op de kabel te kunnen onderscheppen – de bevoegdheid waaraan de Wiv de bijnaam ‘sleepwet’ te danken heeft. De minister vond het goed, volgens de TIB ten onrechte. Het onderzoek voldeed niet aan de wettelijke eis dat de bevoegdheid ‘zo gericht mogelijk’ moest worden ingezet.

Dit jaar volgde een nieuw verzoek van de AIVD om te mogen tappen op de kabel. Ook daarover was de TIB kritisch, maar ze ging wel akkoord.

Hacken

Nog een voorbeeld uit het eerste jaar van de Wiv: de AIVD wilde een bedrijf hacken om gegevens van bepaalde ‘targets’ te krijgen. Als bijvangst zouden ook de data van miljoenen andere mensen in handen van de dienst vallen. De AIVD onderbouwde de noodzaak van die enorme hack niet goed, aldus de TIB. Bovendien waren er minder verregaande manieren om aan de gewenste informatie te komen.

Is de AIVD te laks met de waarborgen of de toezichtscommissie te streng? Vraag je dat de TIB zelf, dan is het antwoord: geen van beide. De dienst zoekt de grens op en heeft een scheidsrechter nodig om aan het geven wanneer hij daarin te ver gaat. Die scheidsrechter is de TIB. Dat is misschien even wennen, maar het hoort wel bij een rechtsstaat.

Kritiek

Dat benadrukt ook de andere toezichthouder op de geheime diensten, de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD). Op de vraag of de Wiv niet te veel verplichtingen met zich meebrengt, wat ten koste zou kunnen gaan van de slagkracht van de diensten, antwoordt de toezichthouder dat het geen kwestie van kiezen is. Het gaat om én de nationale veiligheid én de privacybescherming van burgers.

Als er werk dreigt te blijven liggen bij de diensten doordat medewerkers te druk zijn met de nieuwe wet, dan moet je niet inleveren op waarborgen, maar moet er geld bij, aldus de CTIVD. 

De diensten lijken de kritiek ter harte te nemen. Zo heeft de AIVD een speciaal intern team aangewezen dat de eigen verzoeken nog eens kritisch bekijkt, in de hoop zo het aantal keer dat de toetsingscommissie ‘nee’ zegt te kunnen terugdringen. Dat lijkt te werken: het aantal afwijzingen is de laatste maanden gehalveerd.

Lees ook:

Deze drogredenen gebruiken voor- en tegenstanders van de sleepwet

Door het raadgevend referendum over de inlichtingenwet (Wiv) is er de afgelopen weken stevig gedebatteerd over de inlichtingendiensten. Voor- en tegenstanders van de wet probeerden kiezers te overtuigen, maar beide kampen maakten volop gebruik van drogredenen. Een terugblik op de campagne.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden