Met Holdert aan de heidenen overgeleverd

PAUL VAN DER STEEN

De Persgroep, eigenaar van onder meer Trouw, neemt onder leiding van Christian Van Thillo een groot aantal regionale dagbladen over. In de eerste decennia van de twintigste eeuw begaf Nederlands eerste krantentycoon, Hak Holdert, zich al op het overnamepad.

Een krant was toch geen groenteschuit die zomaar verkocht kon worden aan de hoogst biedende? De Nederlandse Journalisten Kring (NJK), voorloper van de huidige vakbond, de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), kwam in 1923 in het geweer tegen een golf van overnames. "Het ideële en culturele goed" dagblad werd "eenvoudig als handelsobject" verkocht. De vertegenwoordigers van het verslaggeversgilde vonden dat immoreel. Kranten droegen bij aan de geestelijke, intellectuele en sociale opvoeding van de burger. Dan was het niet meer dan fatsoenlijk om diegenen, die hun geest en intellect in het product stopten, medezeggenschap te geven bij mogelijke overnames.

Tot dan toe was het Nederlandse krantenlandschap nogal versnipperd geweest. Het wemelde van de titels, zowel regionaal als nationaal. Redacties waren klein. Vaak schreven niet meer dan een paar journalisten de kolommen vol. Maar met de snel stijgende salarissen werd voor de uitgevers schaalvergroting toch aantrekkelijk. Dat bood ook veel meer mogelijkheden wat betreft advertentieverkoop.

Lokale concerns sloegen daarom hun vleugels uit. Uitgever Nijgh, het bekendst van de Nieuwe Rotterdamsche Courant, breidde haar portefeuille bijvoorbeeld uit met De Nieuwe Courant en een jaar later met het Haagse Het Vaderland, net als de NRC een dagblad van liberale snit. Maar alle ophef en verontwaardiging bij de NJK had vooral te maken met het optreden van de eerste echte Nederlandse krantentycoon, Hak Holdert.

De op Java geboren Hendrikus Marinus Cornelis ('Hak') Holdert was sinds 1902 eigenaar van De Telegraaf en De Courant. Hij had de twee kranten, toen noodlijdende titels, met hulp van wat geldschieters, kunnen kopen. In de jaren daarna kwamen daar nog meer dagbladen bij: de Amsterdamsche Courant (1903), Het Ochtendblad en het Amsterdamsch Nieuwsblad (1905), De Echo (1912) en het Nieuwsblad voor Nederland (1913).

Van een scheiding tussen bedrijfsleiding en redactie was geen sprake. "Verantwoordelijk voor den inhoud: H.M.C. Holdert", stond er elke dag onder het logo van De Telegraaf. De nieuwe baas heeft het bij de aanschaf van de krant ook in een akte vast laten leggen: "De directeur heeft recht van aanstelling en ontslag van alle redacteuren en medewerkers van het blad."

Onder Holdert bleef dat geen dode letter. Zo gemakkelijk als hij verslaggevers aantrok, zo gemakkelijk wees hij ze ook weer de deur. Elk begin van tegenspraak kon worden gesmoord met de mededeling dat de directeur slechts even uit het raam hoefde te gaan hangen om een nieuwe redactiestaf bij elkaar te krijgen.

Op al even eigengereide wijze nam Holdert in 1923 Het Nieuws van den Dag over. Hij kocht het respectabele dagblad via een stroman. In een mum van tijd lag er een fusiekrant De Courant/Het Nieuws van den Dag. Dertig redacteuren van het overgenomen medium stonden van de ene op de andere dag op straat.

De NJK liet weinig middelen onbenut om de woede te uiten. Zelfs minister-president Charles Ruijs de Beerenbrouck werd op plechtige wijze een resolutie overhandigd. Maar de Nederlandse uitgevers lieten zich niet vermurwen tot inspraak door journalisten, laat staan door hun bonden.

Lezers van Het Nieuws van den Dag klommen in eerste instantie in de pen. Een van hen schreef: "Erger had ons niet kunnen overkomen, zoo aan de heidenen te worden overgeleverd. Want welk fatsoenlijk blad blijft er nu voor onze burgerkringen over?" De vraag was begrijpelijk. De toon van Het Nieuws van den Dag was opeens radicaal anders. En Amsterdammers die geen zuilgebonden krant wilden lezen, kwamen altijd uit bij een titel van Holdert.

Maar die tycoon was niet onder de indruk. In de eerste jaren na de overname lachte het leven hem toe: de oplage van zijn titels steeg snel, de opkomst van een geduchte concurrent werd gedwarsboomd en zijn concern kreeg aan de Amsterdamse Nieuwezijds Voorburgwal een prestigieus onderkomen met een nieuwe drukpers. Het concern kwam pas in de problemen na de Tweede Wereldoorlog, waarin Holdert een dubieuze rol speelde. De krantenmagnaat zelf overleed al eerder, in 1944.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden