Met hoffelijkheid de verruwing te lijf

Andrée van Es. Foto: anp

De samenleving wordt al een stuk leuker als we allemaal wat minder chagrijnig zijn. "Dat begint bij ons zelf, bijvoorbeeld door de buschauffeur vriendelijk te groeten bij het instappen", zegt de Amsterdamse wethouder Andrée van Es (GroenLinks, diversiteit).

Deze week is haar brief 'Burgerschap en Diversiteit, Geen burgerschap zonder hoffelijkheid' naar de gemeenteraad gestuurd. Daarin staat kort samengevat, wat het stadsbestuur verwacht van de burgers zelf, als het gaat om de omgang met elkaar en bij het tegengaan van verdere verruwing.

In de brief haalt ze de Amerikaanse filosoof John Rawls aan over burgerschap: "Hoe kunnen vrije en gelijke burgers die van inzicht verschillen over godsdienstige, filosofische en levensbeschouwelijke zaken vreedzaam met elkaar samenleven? Burgerschap, met alle verschillen van mening, ook fundamenteel, die daarbij horen, kan volgens Rawls niet zonder civility: hoffelijkheid."

Een duidelijkere samenvatting van de brief kan niet. "Hoffelijkheid is een mooi woord als het gaat om de omgang met elkaar. Ik zeg het met een knipoog, want het betekent ook gastvrijheid, openheid en hartelijkheid", zegt Van Es. "Daarmee zetten we de eerste stappen."

"Amsterdam is veranderd, maar dat gaan we niet veranderen. De veranderingen en verruwing vallen samen met de multiculturele samenleving die de hoofdstad is met haar 183 nationaliteiten. Vroeger hadden mensen last van jongeren, nu zeggen ze dat ze overlast ervaren van Marokkaanse jongeren. Marokkanen voelen zich op hun beurt buitengesloten.

"Het is niet zo dat we er nu voor het eerst over gaan praten. De vorige burgemeester Job Cohen had het er al over. Zijn 'theedrinken' bijvoorbeeld kreeg onterecht een negatieve connotatie, want in deze notitie praten we ook over meedoen, (ver)binden en het vriendelijk zijn tegen elkaar. Het is wel zo dat we eerlijker worden. Het is goed dat problemen worden benoemd. Maar vervolgens moeten we daar wel met elkaar over in gesprek blijven. Het gaat om gedeeld burgerschap, dus iedereen en met elkaar."

De overheid moet daarin een faciliterende rol krijgen en niet meer een controlerende, vindt Van Es. "We moeten er als gemeente op vertrouwen dat burgers zelf dingen kunnen oppakken en problemen met elkaar kunnen oplossen. De gemeente kan waar mogelijk en zonodig financieel ondersteunen. Dat is een flinke verandering, want de ambtenaren en hun bestuurders moeten dan anders naar hun burgers kijken. Dat is een reden waarom ik naar de stadsdelen ga met deze brief."

De brief bevat geen concrete beleidsmaatregelen. Het zijn meer ideeën om een richting aan te geven. "Dat kan ook niet anders, want we kunnen de mensen helemaal niet dwingen hoe met elkaar om te gaan. Maar om de zoveel tijd moet er weer een appèl komen om samen aan de stad te bouwen. Daarom ga ik ook naar de maatschappelijke- en zelforganisaties, want zij kunnen ervoor zorgen dat mensen met verschillende achtergronden bij elkaar komen en niet tegenover elkaar staan."

Bestuurders moeten deze brief in hun achterhoofd houden als ze beleid maken, vindt Van Es. "Overal en binnen elke portefeuille is iets met burgerschap te doen, want het gaat ook over werk, onderwijs en sport, over alles waar mensen elkaar ontmoeten. Amsterdam staat bekend als een tolerante, vrije stad, maar om die zo te houden moet iedereen er wel zijn of haar best voor doen."

Roos voor herriemaker

Een betrokken Amsterdamse vertelde tijdens een conferentie over burgerschap ter voorbereiding van de brief van wethouder Van Es hoe in de metro een groep jongens lawaai aan het maken was. Toen ze er iets van zei, kreeg ze, zoals verwacht een grote mond terug. Daarop gaf ze de jongen een roos - uit de bos die ze bij zich had - en zei hem dat ze zich vooral zorgen maakte over wat zijn gedrag met hem deed. Ze zag dat hij zich groot hield voor de anderen, maar dat hij wel tranen in zijn ogen kreeg.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden