Met het hoofd én met het hart spelen. Dat is de kwestie voor acteur Tijn Docter.

Als jongste acteur van de Theatercompagnie viel Tijn Docter de rol van Sebastiaan toe omdat ook Sebastiaan zelf het jongste personage in Shakespeare's komedie 'Driekoningenavond'/ 'Twelfth night' is. En hij kon allicht niet duidelijk ouder ogen dan Carice van Houten, die immers zijn tweelingzus Viola speelt.

Shakespeare laat de tweeling na een scheepsramp aanspoelen op het eiland Illyrië', waar het spel van sekseverwisselingen en misverstand begint. Viola en Sebastiaan zijn letterlijk en figuurlijk ontheemd. Van hun geboortegrond en van elkaar, want tot aan het einde van het stuk denken beiden dat de ander verdronken is. In de enscenering van de Theatercompagnie is die ontheemding zelfs te horen: als enigen van de dramatische personages spreken zij in quasi-Achterhoekse tongval.

Viola is het hoofdpersonage uit 'Driekoningenavond', maar Tijn Docter maakt van zijn Sebastiaan een zo mooi getergde, opgejaagde en doortastende jongeling, dat zijn bescheiden rol net zo opmerkelijk is als die van zijn theatrale tweelingzus.

“Het is meer een functionele rol dan een karakterrol“, weet Tijn Docter bescheiden, al erkent hij dat zijn Sebastiaan in deze voorstelling toch ook een karakterrol is geworden dankzij de regie. “Het is een dankbare rol, maar klein en belangrijk voor de intrige. Ik speel ééntiende tweeling.“ Liever speelt hij grote rollen, en dan niet uit ijdelheid: “Hoe groter de rol, hoe meer nuance je kunt aanbrengen.“

Tijdens de repetities keek hij nauwkeurig hoe Carice van Houten zich van haar tweelingzusjerol meester maakte. Hij imiteerde haar spel niet, maar zocht naar iets dat de tweeling kennelijk gemeenschappelijk heeft. Wat verlegen-schurkend de schouders ophalen, de vuisten als knuistjes in de vestzakken ballend. Hun kleren en haardracht waren al gelijk.

Toen moest de gemeenschappelijke spraak nog komen. “We hebben lang zitten klooien met ons accent, een zelfverzonnen mengtaaltje tussen Gronings en Achterhoeks in. Misschien was het niet echt nodig om zo te duiden dat de tweeling uit een ander gebied komt dan de rest van de personages, maar het was een leuke uitdaging. Carice en ik tikten elkaar op de vingers als we het te vet of juist te licht aanzetten. Want het moet wel logisch klinken.“

Als Viola en Sebastiaan elkaar aan het slot van 'Driekoningenavond' hervinden, barstten ze in een even vrolijk als smartelijk duet uit. Als hij in het ouderlijk huis de afwas deed, zong hij samen met zijn broer steevast luidkeelse Zuiderzeeballades. Een dergelijk tafereel zou volgens hem ook goed passen wanneer de theatrale tweeling elkaar na urenlange verwikkelingen weer in de armen sluit.

Tijn Docter stelde de Friese smartlap 'Wêr bisto' van Twarres voor. De regisseur wilde dat wel proberen, maar Carice van Houten had haar reserves, die koesterde '1000 andere liedjes' in haar hoofd. Docter besefte dat hij zijn keus moest verantwoorden: het lied moest een klinkende verklaring voor Viola en Sebiastaan zijn die, afgebakend van de anderen, elkaar en hun eigen heim terugvinden.

En aldus weerklinkt als slotakkoord:

“Hjir bin ik,

Wêr bisto

It is al lang lyn

Hjir bin ik

Wêr bisto

It is te lang lyn.

Do bist net oars dan leaf

Want do dochtst gewoan neat ferkeard

Ik hâld fan dy, sa asto bist

Datst dat dan wol efkes witst“.

Per slot van rekening luiden de gevleugelde beginwoorden van Shakespeare's komedie niet voor niets: “If music be the food of love, play on.“

In de voorstelling klinken die overigens aldus: “De liefde is fel en gulzig als de zee. Binnen een minuut zonder onderscheid sleurt ze alles dat naar de hoogste top reikt meedogenloos naar haar diepste diepte. Volkomen waardeloos. Van liefde word je knettergek.“

Al op de middelbare school vond Tijn Docter scheikunde het prettigst vak. Maar amper studeerde hij scheikunde, of hij speelde al mee in het studententoneel.

“Ik hou ook wel van formules, van puzzelen en rekenen, maar het leukste van scheikunde is toch: twee dingen bij elkaar doen, kijken wat er gebeurt. Boem of niks, en waaróm dan? Ik ben nogal een waarnemer. Die vraag geldt trouwens ook voor toneel: wat gebeurt er als je twee dingen bij elkaar stopt? Twee personages bij elkaar brengen, en dan zien wat er gebeurt. Komt er een derde persoon bij, dan gebeurt er weer iets anders. Als een manier van voorspellen: wat gebeurt er, en wat zou er kunnen gebeuren?“

Ondanks zijn taal- en tekstbeheersing is hij een typisch bèta-mens. “Ik heb een nogal analytische manier van een stuk bezien. Als ik niet oppas, wil ik eerst weten waar welke zin in het script staat, in plaats van zoeken hoe de ene emotie, in wisselwerking met het publiek, in de andere vloeit. Ik moet behalve met het hoofd, ook met het hart leren spelen. Maar ik geloof dat me dat steeds beter af gaat.“

In de film 'Ik omhels je met 1000 armen' - volgende week in première - speelt Tijn Docter de naar Ronald Giphart gemodelleerde schrijver Giph als hoofdrol. Regisseur Willem van de Sande Bakhuysen instrueerde Docter voor zijn laatste film trefzeker: “Je bent het sterkst, als ik zie dat je er niet bij nadenkt.“

Als hij moet kiezen tussen wat apolinische rollen (onwrikbaar, krachtig, rationeel, vergelijk: Othello) heten, of een dionysische (meer vanuit de buik, vergelijk: Jago), dan hoeft hij inzake die laatste niet lang na te denken.

“Ik heb aanleg voor de apolinische benadering, maar de interesse ligt meer in de dionysische rollen. Ik neig eerder naar een acteur die graag karakterrollen speelt dan naar een acteur die vooral zichzelf laat zien. 'Gewoon lekker jezelf zijn' is beroepsmatig niet mijn streven. De tweede maat waarmee je kunt meten is in hoeverre een acteur apolinisch of dionysisch speelt. Door mijn vaak rationele benadering zit ik aan de apolinische kant, terwijl ik het liefst naar de dionysische kant overhel. Het gras is natuurlijk weer eens groener aan de andere kant van de heuvel. Het observerende personage van Horatio ligt mij persoonlijk meer, maar Hamlet zou ik als uitdaging liever spélen.“

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden