'Met goede tv verhoog je het culturele niveau van de hele natie'

Omdat hij de financiering van zijn films niet meer rond kon krijgen, stapte Rene Seegers van het grote scherm over naar de televisie. Daar heeft hij duidelijk zijn draai gevonden. Zondag begint bij de VPRO zijn nieuwste produkt, 'Op afbetaling'.

In 1992 werkt Seegers al lang niet niet meer voor het grote scherm. Hij stapte over naar de televisie, werkte mee aan het VPRO-programma 'Diogenes' en maakte veel documentaires. Zijn laatste eigen film was 'Alles moet anders' over de wederopbouw. Zijn laatste, want Seegers heeft nu ook het regisseren eraan geven.

Tegenwoordig is hij full-time producent van tv-films. Zijn belangrijkste wapenfeit in die hoedanigheid was Frans Weisz' veelgeprezen tv-serie 'Bij nader inzien', waarvoor Jan Blokker het scenario schreef. Vanaf zondag zendt de VPRO een nieuwe serie van dit drietal uit: 'Op afbetaling', naar de gelijknamige roman van Simon Vestdijk.

"Dat ik zelf niet meer film, mis ik geen moment. Ik kan in het produceren mijn creativiteit helemaal kwijt. Ik zoek mee naar locaties, geef mijn visie op het verhaal, praat met Blokker en Weisz over het scenario en de vormgeving en stel, als ik dat echt nodig vind, veranderingen voor. Het enige verschil is eigenlijk dat ik nu niet meer zelf door de camera koekeloer."

"'Op afbetaling' sluit ook aan bij mijn interesses. Op de avond van de eerste uitzending van 'Bij Nader inzien' zat ik bij Blokker. Ik vertelde hem dat ik graag wou beginnen met een serie naar Vestdijks Anton Wachter-cyclus, een droom die ik al jaren koester. Blokker, een echte Vestdijk-fanaat, zei toen: 'Dan moet je toch dit boekie eens lezen'. Dat boekie was - je raadt het 'Op afbetaling' en sprak mij erg aan."

Zoals hij nauwelijks verschil ziet tussen regisseren en produceren, ervaart Seegers ook weinig verschil tussen film en televisie. "De mini-serie 'Op afbetaling' is - net als de miniserie 'Bij nader inzien' - honderd procent film. Het enige verschil is dat het verhaal in episoden is opgesplist. Daar moet je natuurlijk wel rekening mee houden."

"Je moet er voor zorgen dat ieder deel een goede opbouw heeft. Ook kun je er niet omheen om bij het begin van een nieuw deel even wat informatie over de vorige delen te geven. Maar dat heeft eigenlijk niets te maken met televisie. Televisie is gewoon het medium dat de film uitzendt, net als de projector in de bioscoop ook alleen maar een doorgeefluik is."

"Dat ligt anders bij een doorlopende serie. Die vorm heeft wel grote gevolgen voor de structuur en opbouw van iedere aflevering. Maar 'Op afbetaling' en 'Bij nader inzien' zijn en blijven - ook al zijn ze dan in een paar delen gesplitst - doorlopende verhalen. Ze verschillen daardoor niet wezenlijk van een bioscoopfilm."

Gegeven het feit dat hij bioscoop- en tv-films als elkaars gelijken ervaart, rijst de vraag waarom Seegers helemaal niet meer voor het grote scherm werkt. Had hij genoeg van de artistieke films die hij voor de bioscoop probeerde te maken? Bood de tv iets wat de bioscoop ontbeerde?

"Ik maak nu geen andere films dan vroeger. 'Herman Durer', 'De afstand' en 'De grens' verschillen qua thema en artistieke ambitie niets van 'Bij nader inzien' en 'Op afbetaling'. Bij 'De grens' stootte ik echter op het probleem dat de financiering van zo'n auteursfilm niet meer op verantwoorde wijze rond was te krijgen."

"De mensen kwamen niet meer naar de bioscoop voor de verhalen die ik wilde vertellen. Dat had te maken met het publiek. De mensen van boven de 25, voor wie een film als 'De grens' bedoeld was, bleven thuis. Toch had ik ze nodig om via de kaartjes mijn investering terug te verdienen."

"Je kunt dan koppig doorgaan en jaren aan een film blijven prutsen totdat je de gek gevonden hebt die hem wel wil financieren, terwijl je eigenlijk vanaf het begin al weet dat die film, hoe goed je hem ook maakt, nooit uit de kosten zal komen. Op zo'n moment kun je echter ook zeggen: zo gaat het niet langer, er moet en zal een andere financieringsstructuur komen."

"Voor goede artistieke films heb je - uitzonderingen daargelaten - nu eenmaal geld, heel veel geld nodig. Bij de televisie is dat geld er wel: doodeenvoudig omdat er uitgezonden moet worden, omdat er programma's gemaakt moeten worden. Bovendien zitten de mensen die mijn films willen zien thuis voor de tv. Dat zijn de mensen die getrouwd zijn, die geen oppas kunnen krijgen, enzovoort."

"Wat ook een rol speelt, is dat het wat oudere publiek niet zo graag meer naar de bioscoop gaat. Het comfort is er te gering. Ze komen vaak terecht in piepkleine zaaltjes met schermen die niet veel groter zijn dan hun eigen tv. Dan is het toch veel aangenamer om thuis in je eigen comfortabele omgeving naar een goede film te kijken?"

"Dat ik eerst films voor de bioscoop en nu voor de televisie maak, is overigens helemaal niet zo bijzonder. De hele Franse filmcultuur zou niet bestaan als er geen vijftig procent-clausule was bij Canal Plus en de andere tv-netten, die de tvmaatschappijen verplicht te investeren in de eigen Franse film. In Duitsland en Engeland bestaan soortgelijke regelingen."

Seegers is niet de enige Nederlandse filmer die onderdak zocht bij de televisie. Filmproducent Frans Rasker werkt tegenwoordig voor Joop van den Ende, regisseuse Nouchka van Brakel werkt aan een tv-serie naar de speelfilm 'Iris', Guido Pieters regisseerde vele afleveringen van 'Medisch Centrum West', de filmsterren Monique van der Ven, Renee Soutendijk en Willeke van Ammelrooy spelen hoofdrollen in tv-series, etc, etc. Betekent deze 'brain drain' van film naar tv niet dat de Nederlandse speelfilm aan het doodbloeden is?

"Daar geloof ik niks van. Ik althans heb de Nederlandse speelfilm niet opgegeven. Ik heb alleen geconstateerd dat ik de financiering van mijn films in de filmwereld niet meer rond krijg. Daarom en alleen daarom ben ik naar de tv gestapt."

"Als we 'Op afbetaling' helemaal vanuit de gangbare filmbronnen gefinancieerd hadden liepen we nu nog - en waarschijnlijk tot Sint Juttemis - naar geld te zoeken. Door gebruik te maken van tv-gelden hebben we die film, die echt niks verschilt van een bioscoopfilm, in een jaar kunnen afronden."

"Ik hoop dat er een ontwikkeling op gang komt waarbij de televisie de cinema structureel en voor een substantieel bedrag mee gaat financieren. Nu gebeurt dat alleen nog maar incidenteel. In Engeland is dat al een normale zaak. De BBC financiert zelf speelfilms. Die worden in het buitenland in de bioscoop uitgebracht, terwijl de BBC ze zelf op de tv uitzendt. Dat is bijvoorbeeld gebeurd met 'Utz', de nieuwe film van George Sluizer."

"We moeten in Nederland ook naar zo'n situatie toe. Mijn ideaal is dat de tv de films financiert en dat er daarnaast garanties komen voor het uitbrengen van de films in de bioscopen. Het geld van de filmfondsen zou voor een deel aangewend kunnen worden voor kopie-kosten en voor een gegarandeerde vertoning van bijvoorbeeld drie weken in de bioscoop. Dat moet mogelijk blijven, want film komt op het grote scherm nu eenmaal het best tot zijn recht."

"We moeten film gaan bekijken als een produkt dat via twee kanalen, de tv en de bioscoop, verspreid wordt en daar een passende financiering voor vinden. We moeten af van het denken in een apart televisiewereldje en film-wereldje. Daar is Nederland gewoon te klein voor. In de praktijk bestaan die wereldjes nog steeds en ik vrees dat ze een taai leven zullen hebben. Het apartheidsdenken, het denken in zuilen, is immers typisch Nederlands."

Aan het ideaal van Seegers kleeft ook nog een praktisch bezwaar. Zo zagen de Nederlandse filmdistributeurs en bioscoop-exploitanten geen brood in 'Utz', omdat die meteen na zijn voltooiing op de ook hier te ontvangen Engelse tv te zien was.

"Dat zo'n film dan in een paar landen alleen nog op tv te zien is, is de prijs die je kennelijk moet betalen. Ik geloof trouwens niet dat dat zo erg is. De televisie wordt vaak te negatief afgeschilderd. De tv is enerzijds - en daar is niets op tegen - dagelijks behang, een vermaaksding dat aan de lopende band spelletjes, shows en series als 'Goede tijden, slechte tijden' ophoest. Aan de andere kant is de televisie echter ook een doorgeefluik van culturele produkties, van speelfilms, opera's, discussies, theater- en balletvoorstellingen, kunstprogramma's. Dat is de functie van tv die ik bedien en die ook - en meer dan nu gebeurt - gehonoreerd moet worden. Ik begrijp daarom niet waarom minister D'Ancona gezegd heeft dat het kijkgeld niet verhoogd hoeft te worden, omdat er steeds minder mensen naar de publieke netten kijken."

"Ze beseft kennelijk niet dat televisie het culturele medium met de laagste drempel is. Je zou er eigenlijk het beste van het beste op moeten vertonen. Het is het meest directe contact met het volk. Naarmate het niveau van je televisie hoger en beter is, is het culturele niveau van je hele natie beter."

Na 'Op afbetaling' gaat Seegers onverdroten voort met zijn culturele verheffingswerk. Hij werkt nog steeds aan zijn droom, een serie naar Vestdijks Anton Wachter-cyclus. Het zal nog wel even duren voordat die op de buis komt. "Het is groot en moeilijk en duur, waardoor de financiering haast niet rond is te krijgen. Nederland is er eigenlijk te klein voor."

Een ander, al wat concreter plan is de verfilming van het laatste boek van Hugo Claus, 'De zachte vernieling', waarvoor Leon de Winter het script aan het schrijven is. "Frans Weisz zal dat regisseren. Ook ben ik met Jan Blokker bezig om te kijken of we iets kunnen doen met 'De hoogste tijd' van Harry Mulisch. Tenslotte - en dat komt al heel dichtbij - zijn we bezig met een echte serie voor de Avro, waarvoor het script geschreven wordt door Ton Vorstenbosch en Guus Vleugel. Die serie gaat over drie dames uit de Nederlandse upper-class; van die types van wie je verwacht dat ze de hele dag tuinieren, maar deze dames halen de afschuwelijkste dingen uit. Er wordt gesmokkeld, gemoord, cocaine gesnoven. Waarschijnlijk gaan we eind deze maand een proef-aflevering maken."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden