Met flexibele sprongen streven naar het hogere

dans

Jirí Kylián Nederlands Dans Theater ****

Jirí Kylián maakte 75 balletten voor het Nederlands Dans Theater (NDT), maar besloot dat het voorlopig maar even afgelopen moet zijn, die verbinding met de internationaal hoog aangeschreven balletgroep uit Den Haag. Hij was er immers groot geworden zonder te zijn gehinderd door traditie, en nu er met artistiek leider Paul Lightfoot een nieuwe tijd aanbreekt, moet NDT zich ook in alle vrijheid opnieuw uit kunnen vinden met nieuw werk en nieuwe namen. Maar niet zonder met een Kylián-programma afscheid te nemen van 'zijn' NDT-publiek met drie werken die, heel toepasselijk, gaan over tijd, vergankelijkheid en de loodzware lichtheid van ons aardse bestaan.

Kyliáns danstaal is herkenbaar uit duizenden, gebaseerd op de academische techniek, met een los bovenlijf en flexibele sprongen die vanuit geaarde voeten komen. Op deze plek is het onmogelijk om in te gaan op alle andere facetten van zijn meesterschap. Laten we er één uitlichten: de hypersensitieve en -esthetische benadering van vormgeving, waarin elk detail spreekt en condities schept voor wat hij met zijn danstaal wil uitdrukken ("Motion is emotion.").

In 'Vanishing Twin' (2008) zien we op de achterwand een spleet die van boven tot onder loopt, alsof er een inkeping is gemaakt in een strakgespannen doek. Het vormt een vulva en een kwaadaardig oog tegelijk, een plooi in de tijd waar dansers als nietige wezens tegen wegvallen. Datzelfde idee zien we in 'Claude Pascal' (2002), hier zijn het open- en weer dichtklappende spiegelpanelen waartussen de dansers verdwalen in de tijd. In 'Tar and Feathers' (2006) staat een pikzwarte vleugel op lange poten op het achtersteven van het toneel, als een van Dali's beroemde olifanten hoog boven de dansers verheven: het symbool van de mens die door de zwaartekracht aan de aarde zit geketend maar die altijd naar het hogere streeft.

Dit recentere werk van Jirí Kylián is doorregen van zo'n bovenaards kunstenaarschap dat zo'n drie-op-een-rij-programma haast afstand schept. Kan dat, dat kunst té perfect is? Sander Hiskemuller

Theater

Familie Het Toneel Speelt ***

Kurt Cobain, guldens, tamagotchi's. Met dat soort anachronismen verraadt de tekst van de voorstelling 'Familie' dat hij al dertien jaar oud is. In 2000 vierde toneelschrijfster Maria Goos een groot succes met de tragikomische voorstelling over een familie die samen in een Zwitsers vakantiehuisje afscheid wil nemen van de terminaal zieke moeder.

Het Toneel Speelt brengt de tekst opnieuw op het repertoire. Dat kan prima, want moeilijk functionerende families zijn van alle tijden. Inderdaad functioneert de familie uit 'Familie' behoorlijk stroef. Hoewel vader het vakantiehuisje geregeld heeft om met prettige laatste herinneringen afscheid van moeder te kunnen nemen, brengt de midweek bij niemand het beste naar boven. Doordat iedereen zich door moeders aangekondigde dood aangemoedigd voelt om eerlijk tegen elkaar te zijn, worden familiebanden onherstelbaar vernield.

Maria Goos kan als geen ander situaties schetsen die door de vlot-venijnige dialogen en scherpe oneliners tegelijk heel geestig als enorm treurig zijn. Dat vraagt om acteurs die in hun personages die twee kanten evenwichtig kunnen verweven. Zo weet Anne Lamsvelt de zweverige dochter Bibi genoeg aan de grond te houden om haar een geloofwaardige, oprecht betrokken dochter te laten zijn. Tijn Docter weet als haar man Von akelig donkere kantjes onder zijn goedmoedige uitstraling te laten sluimeren. Astrid van Eck - die net nog een toneelprijs won voor haar mooie rol in de voorstelling 'Honingjagers' - weet minder greep te krijgen op haar rol als stijve schoondochter Sandra, zodat die niet meer wordt dan een karikatuur die in een andere voorstelling lijkt thuis te horen.

Wat na die dertien jaar extra opvalt, is wat een brave toneelschrijfster Maria Goos is. Hoewel tragisch worden de gebeurtenissen in het Zwitserse chalet nooit echt gevaarlijk en blijft iedereen zich opvallend geciviliseerd gedragen, op het slaapverwekkende af. Waren we dertien jaar geleden echt zo aardig tegen elkaar?

Tot en met 25 januari 2013 in diverse theaters. www.hettoneelspeelt.nl

jeugdtheater

City of Dreams Maas ***

Wie 'City of Dreams' betreedt, waant zich al snel in een sekte vol positieve, energieke mensen. Ze zingen blije liederen en spreken in vervoering over de Nieuwe Tijd. De voorstelling, waarmee Maas het nieuwe Rotterdamse Maaspodium opent, dompelt je onder in een totaalbeleving waarin alle zintuigen zijn betrokken. Het publiek wandelt van de ene ruimte naar de andere en overal stralen de utopische fantasieën je tegemoet. Dames in rijdende draaitafels serveren groentesapjes en gefrituurde insecten en voor elke kwaal hebben zij een medicijn uit de natuur. Wie nog niet met een 'open blik' de wereld in kijkt, krijgt daar tijdens een wandeling met koptelefoon op straat een opmerking over. "Ik zie nog weerstand bij u", zegt de geluksgids. Gelukkig is er dan een komische noot, want het idyllische sfeertje maakt inderdaad een beetje weeïg. Vanuit de struiken houdt een zwerver een kartonnen bord omhoog met de tekst: 'Het komt goed'. Ook rond de vuilcontainer staan daklozen met opbeurende spandoeken. Maar het grappigst zijn de twee dames die in een cadans de teksten 'adem in' en 'adem uit' laten zien.

Ironie is verder niet te bespeuren in deze uitbundig vormgegeven droomstad. De bewoners ruilen en recyclen alsof hun leven er vanaf hangt en het betaalverkeer met ordinaire euro's is natuurlijk verleden tijd. Het is een zonnige blik op de toekomst die dwars tegen het crisis- denken ingaat. Dat is een verademing na het doemdenken in de politiek maar het is ook een beetje cliché. Ook trendwatchers voorspellen immers dat we insecten gaan eten, meer goederen gaan hergebruiken en dat zelforganisatie de toekomst heeft.

Toch krijgt regisseur Moniek Merkx de bezoekers van 'City of Dreams' in de wolken met een overdonderende slothappening. Dan kijkt iedereen écht gelukkig en met een open blik om zich heen.

Te zien t/m 26/10. Informatie: www.MAAStd.nl

Muziektheater/ Kleinkunst

Het Lied Geert Hautekiet & André Manuel ***

De ene man, Vlaming Geert Hautekiet, rijdt in een oude Opel Kadett naar Afrika. Hij wil reizen. 'Ik ben alleen en onderweg', zingt hij. Aan de kant van de weg staat een andere man, Tukker André Manuel, te liften. Hij wacht, zingt hij, op onder meer zijn moeder die gaat sterven. Manuel mag meerijden en daar in die auto, op de vierkante meter, stoten de twee mannen elkaar af en trekken ze elkaar aan.

Met elkaar maken ze Het Lied, voluit 'Opus 1 in G groot voor Opel Kadett en twee zangers'. Daarin zit alles samengebald: prachtige, poëtische en filosofische teksten die in cadans tot je komen. Ze gaan over je wortels, je afkomst, over reizen, over je leven en de grote vraag: is dit nu alles? Er zijn grapjes hier en daar, maar de muziek vormt de hoofdmoot.

André Manuel staat bekend om zijn confronterende grappen en zijn wrange maatschappijkritiek. Waar hij in zijn cabaretprogramma's vaak de botte bijl hanteert, neemt hij hier het scalpel ter hand om subtiele sneetjes te kunnen maken. Hij ontvlucht Nederland, zo blijkt, omdat het zijn land niet meer is. Maar hij wordt er even zo hard weer naartoe getrokken omdat hij er geboren is. Mooi dat zijn persoonlijke vertellingen nu meer ruimte krijgen.

Geert Hautekiet trekt als troubadour en instrumentenbouwer de wereld rond om verhalen op muziek te vertellen. De tegenstellingen, zowel in taal - Vlaams versus Twents en Nederlands - als in persoon - de bourgondische Belg tegenover de magere Manuel -, werken goed in Het Lied.

Een intieme voorstelling die gespeeld is op festivals en daar ongetwijfeld sfeervoller is dan in het theater. Eén lang, verhalend lied met wisselende ritmes en akkoorden. De Opel Kadett zit vol foefjes en grappen en de mannen musiceren ontspannen. Alleen krijg je daardoor soms het gevoel buitengesloten te worden in hun privé-jam-sessie.

Tournee t/m 12 april. Informatie: www.kaiet.be

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden