Met federatie bouw je de twijfel in, vindt fusie-expert

“Het geloof is voor mij niet altijd even belangrijk geweest. In Zuid-Afrika - waar mijn vrouw en ik vanaf 1978 goede vrienden hebben opgedaan, onder andere dominee Beyers Naudé - heb ik gezien wat voor een brandstof het geloof kan zijn. Het kan mensen helpen uitgroeien tot Bonhoeffers, tot mensen die het Gebot der Stunde verstaan.”

Gert van Maanen, manager, 53 jaar oud, werkte lange tijd in de top van Nedlloyd, begeleidde van daaruit fusies in de wereld van havenbedrijf en scheepvaart, 'deed' vervolgens de fusie van Postbank en NMB tot ING, haakte af toen de fusie van ING met de Nationale Nederlanden aan een ander werd toevertrouwd, is sindsdien directeur van de EDCS, een internationale, kerkelijke kredietbank voor kleine projecten in ontwikkelingslanden.

Van Maanen leidt sinds kort - als fusieëxpert, zogezegd - de stuurgroep die de dienstverlenende apparaten van de hervormde, de (synodaal) gereformeerde en de evangelisch-lutherse kerken in elkaar moet schuiven. “De kerk moet het nu eenmaal hebben van mensen die 'ja' zeggen, als de kerk hen vraagt iets te doen, dat goed aansluit bij hun ervaringen en capaciteiten.”

“De kerk kan zich soms kleintjes, bekrompen presenteren. Maar de èchte kerk bestaat natuurlijk niet uit de synode, de structuren, de baasjes, bonzen en ambtsdragers. De echte kerk is een gemeenschap van gelijkwaardige mensen. Haar gehalte hangt af van hoe die mensen elkaar bejegenen.”

Aftellen

“Toen ik bij Nedlloyd werkte, maakte ik nooit mee dat er over het geloof werd gepraat. Maar het kon gebeuren, bijvoorbeeld als je de begrafenis van één van de kapiteins bijwoonde, dat een collega waar je het absoluut niet van verwachtte, uit zijn hoofd een gezang voorzong. En dan wist je: met die man kan ik voortaan op een manier communiceren die met ieder ander hoogst ongebruikelijk zou zijn, met hem kan ik het over dingen hebben waar ik met een ander nóóit over zou praten. Mensen hebben me daar soms in de tale Kanaüns toegesproken; het geloof bracht gelijkheid in de betrekking.”

“In december werd ik voor de stuurgroep Samen-op-Weg gevraagd. Ik kan niet zeggen dat ik tot die tijd de berichtgeving over SoW op de voet volgde, nee. Het dúúrt al zo lang, dat proces. (Van Maanen gaat expres neuzelig-slepend spreken:) En dan wordt er weer een rapport verworpen; en dan wordt combi-synode trio-synode. . . het duurt en het duurt. Maar, vanaf nú kunnen we gaan aftellen.”

“Als het fusieproces nu nog breekt, zal de schade aan de geloofwaardigheid van de kerk buitengewoon groot zijn. We kunnen niet terug; gescheiden voortgaan is ondenkbaar geworden. En de gereformeerde bond zal uiteindelijk niet uit de boot stappen, daar ben ik van overtuigd, hoe hard ze nu ook twijfelen. Ik heb de geschiedenis van de Bond aan mijn zijde, als ik dit zeg. De gereformeerde bond heeft in de loop van anderhalve eeuw meerdermalen veel ernstiger redenen gehad om af te haken dan het aanschuiven van gereformeerden en lutheranen. Toch zijn ze altijd binnen de Nederlandse hervormde kerk gebleven. Dus. . .”

Schaamte

“Ik kan me diepgaand verheugen op het resultáát van het Samen op Weg zijn, niet op het proces zelf. Ik kan me verheugen op de kerkdienst waarin dat zijn beslag krijgt, na anderhalve eeuw met de ruggen naar elkaar toe gestaan te hebben. Mijn moeder schaamde zich oprecht en diep over de verdeeldheid in de kerk. De boodschap van de kerk wordt verkreupeld als kerkgenootschappen beroerd met elkaar omgaan. In de schaamte daarover ben ik opgevoed. Ik kan me voorstellen dat iemand zegt: voor mijn persoonlijke geloofsleven maakt het niet uit of die kerken nu één zijn of niet. Maar ik schaam me er voor. Ik weet ook niet hoe ik het overzee moet uitleggen: in Zuid-Afrika is het gevoel van eenheid tussen gelovigen zo sterk, en dan hebben we het over mensen die wel voor hetere vuren hebben gestaan dan wij.”

“Ik schaam me voor de geloofsgenoten die als attitude hebben: De geest van de Here heeft mij meer geïnspireerd dan jou. Ik schaam me ook wel eens voor de kleurloosheid van de compromissen die door ànderen in de kerk gesloten worden.”

“Er dreigen opnieuw compromissen, zoals 'laten we niet verder gaan dan een federatie'. Ik betreur dat. Een federatie is net als een lat-relatie: je onthoudt elkaar het echte ja-woord. De twijfel staat centraal. Ik begrijp best dat een minderheid twijfelt. Maar die twijfel neem je niet weg door het hele model in het teken van de twijfel te zetten. Bovendien doet men het voorkomen alsof lokale gemeenten ten onder zullen gaan. Dat is niet wáár. Binnen die ene verenigde kerk zullen hervormde, gereformeerde en lutherse gemeenten naast elkaar bestaan en niet over elkaar heersen. Ze zullen wel beschikken over één gezamenlijk dienstencentrum en ze zullen samenkomen in een gezamenlijke classicale (regionale - red.) vergadering en een gezamenlijke synode om dat dienstencentrum te besturen. Dat lijkt mij voor iedereen alleen maar prima.”

“Met sommige katholieken zou ik wel in één kerk willen zitten, zeker niet met alle. Bij gereformeerden hoef ik niet na te denken, weet ik onmiddellijk dat we bij elkaar horen. Katholieken hebben zo'n ander kerkbeeld. De hiërarchische machtsstructuur in hun kerk is beklemmend. En dan hun mening over de vrouw in het ambt. Dat je zo maar met één handgebaar vijftig procent van je leden degradeert tot tweederangsburgers in het Koninkrijk, dat wil er bij mij niet in.”

“We zijn meer dan een genootschap ter bescherming van predikantsplaatsen. Maar we kunnen ook niet allemaal alsmaar Bonhoeffer zijn. Ik stel me voor dat alles tegelijk hoort te gebeuren: in de ene hoek van de kerk wordt gepreekt, in een andere hoek bereidt men de cantate voor de komende zondag voor, in weer een andere hoek wort gewerkt aan het allochtonenproject van Alkmaar-Zuid, dáár zit de bijbelstudiegroep, en in een zijkamertje werkt de groep rouwverwerking en bejaardenhulp. Soms kom je in de kerk mensen tegen die zo nu en dan in hun leven iets doen, dat het erfgoed wáármaakt.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden