Met enthousiasme alleen kom je er niet

Een gezondheidscentrum van de organisatie EOF Ghana. (EOF Ghana)

Mensen met idealen zetten zich met veel passie en enthousiasme in voor hun doel. Die betrokkenheid is hun motor, maar kan ook hun valkuil zijn. Een goede voorbereiding vergroot de kans op succes. Praktische tips voor praktische idealisten.

Annie Manders keek wel een tikkeltje vreemd op toen de inwoners van het dorpje in Ghana op haar vraag ’hoe kan ik jullie het beste helpen?’ antwoordden: ‘Leg een voetbalveld aan’.

„Ik verwachtte dat ze om een gezondheidscentrum zouden vragen of een nieuw schoolgebouw, maar het bleek dat er problemen waren met jongeren in het dorp die zich verveelden. Voor hen wilden ze een voetbalveld aanleggen.”

Dat voetbalveld kwam er en werd een succes. Later volgden de kliniek en de school alsnog. Manders wil maar zeggen dat goed luisteren naar de mensen voor wie je je wilt inzetten, een belangrijke voorwaarde is voor het slagen van een project. „Je kunt niet achter je bureau in Nederland bedenken waar je iemand aan de andere kant van de wereld mee kunt helpen.”

Manders’ stichting Equal Opportunity Fund Ghana uit Schaijk bestaat twintig jaar. Veel andere initiatieven halen die respectabele leeftijd niet. Uit onderzoek naar de kwaliteit van particuliere initiatieven in ontwikkelingshulp blijkt dat de duurzaamheid van deze projecten vaak te wensen overlaat.

Het besluit om een waterput te slaan of een weeshuis te bouwen wordt vaak razendsnel genomen. In een mum van tijd wordt er geld ingezameld bij vrienden en kennissen en kan de bouw beginnen. Pas later komt de vraag bovendrijven wie de waterput gaat beheren en op wiens grond hij eigenlijk staat.

Of men komt er, als het weeshuis eenmaal staat, achter dat er te weinig geschikt personeel is dat de zorg voor de kinderen op zich kan nemen, of dat er bedden voor de kinderen zijn gekocht terwijl die liever op een matje op de grond slapen.

Ook leunen projecten nogal eens te veel op één persoon of ontvangen ze maar steun van een of twee donoren. „Als die drijvende kracht of een van de geldschieters wegvalt, komt de toekomst van het project in gevaar”, zegt Sara Kinsbergen, promovendus aan het Centrum voor Internationale Ontwikkelingsvraagstukken (CIDIN) van de Radboud Universiteit Nijmegen. Kinsbergen doet onderzoek naar de duizenden particuliere hulpinitiatieven in Nederland.

Vooral de vraag waarom iemand besluit om zich op zo’n intensieve manier in te zetten voor mensen aan de andere kant van de wereld, intrigeert haar.

Het blijkt dat vooral een reis naar een arm land mensen triggert om iets te gaan doen. „Mensen worden geraakt door de armoede die ze aantreffen. Als iemand ze daar vraagt om te helpen met het opknappen van het dak van een school, dan gaan ze daar met enorm enthousiasme voor”, constateert Kinsbergen. „Die betrokkenheid is aan de ene kant de kracht van veel particuliere initiatieven – vaak lukt het ze bijvoorbeeld om snel geld in te zamelen – maar tegelijkertijd is dat ook hun grootste valkuil. Mensen verkeren in een soort hulproes, waardoor ze te snel gaan en de duurzaamheid van projecten gevaar loopt. De initiatiefnemers vergroten zo het risico dat ze teleurgesteld raken wanneer de dingen toch anders blijken te gaan dan ze van te voren dachten.”

„Op termijn is het beter voor je enthousiasme en betrokkenheid wanneer je niet te snel in een project duikt”, vult Mirjam Vossen aan. Vossen ondersteunt een lokale stichting in Malawi die onder meer maaltijden op scholen verstrekt en drinkwatervoorzieningen aanlegt. In 2008 schreef zij het handboek ‘Eerste hulp bij ontwikkelingswerk’. De belangrijkste tip die zij meegeeft aan aspirant-ontwikkelingswerkers, is om de tijd te nemen voor een goede voorbereiding. „Bedenk goed wat je wilt bereiken. Als je doel is om meer meisjes naar school te krijgen, dan komt daar meer bij kijken dan alleen het neerzetten van een schooltje. En bedenk ook hoe lang je je voor je doel wilt inzetten. Wees realistisch.”

„Waak ervoor dat je niet zelf de motor van het project bent”, waarschuwt Gerhard Schuil van Impulsis, een gezamenlijk loket van Edukans, ICCO en Kerk in Actie voor stichtingen, scholen, bedrijven, verenigingen en kerken die advies en ondersteuning willen bij het opzetten van hun ontwikkelingsproject. „Probeer niet als een soort Fremdkörper in een ander land het wiel uit te vinden. Er zijn vaak al veel lokale organisaties waarmee je kunt samenwerken.”

Dat geldt ook voor idealisten die in Nederland hun doel willen bereiken, weet Rinske van Noortwijk, jurylid van de Trouw idealenwedstrijd en directeur van Greenwish, een stichting die mensen ondersteunt die hun duurzame idealen willen waarmaken. „Toen wij samen met de moeder van een gehandicapt kind gingen kijken of we een aangepaste boot in natuurpark de Weerribben neer konden laten leggen, bleek dat het Rode Kruis, Staatsbosbeheer en het natuurpark al speelden met het idee voor speciale voorzieningen voor gehandicapten. Ze wilden graag met de moeder samenwerken.”

Samenwerking maak je je initiatief sterker, stelt Van Noortwijk. „Het geeft potentiële geldschieters meer zekerheid. Over geld gesproken, vaak kun je al veel gedaan krijgen zonder een euro uit te geven. Sommige notarissen zijn er bijvoorbeeld wel voor te porren om de statuten van je stichting pro deo op te stellen als je een goed verhaal hebt.”

Goed communiceren is sowieso een pre. Mirjam Vossen vindt het wat dat betreft weleens jammer dat er op de websites en in de nieuwsbrieven van particuliere initiatieven vooral succesverhalen staan. „Ik snap best dat je de vrienden en familie die geld hebben gegeven, goede resultaten wilt melden. Maar ontwikkelingswerk is moeilijk en er gaan nou eenmaal dingen mis. Door dat niet te melden, houd je donateurs in de waan dat een flinke zak geld en goede wil genoeg is om de armoede op te lossen. Zodra je achterban er achterkomt dat je ruzie met het schoolhoofd hebt of er andere problemen zijn, kun je dat als een boemerang terugkrijgen.”

Ook Sara Kinsbergen pleit voor openheid. „Van je fouten leer je en als je niet in staat bent om kritisch naar je eigen werk te kijken, kun je het beter bij het uitschrijven van een acceptgiro houden.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden