Met ENCI sluit ook Walhalla voor geologen

MAASTRICHT - ,,Daar was het ongeveer.'' Paleontoloog John Jagt wijst vanaf een plateau op de top van de St. Pietersberg naar beneden in het gapende gat dat de Eerste Nederlandse Cement Industrie (ENCI) sinds 1926 in de berg maakt. ,,Iets links van waar nu die vrachtwagen rijdt, daar hebben we in 1998 Bèr gevonden. Op een zaterdagochtend liep ik daar met collega Rudi Dortangs en opeens zegt hij doodleuk: Kijk, daar zit een wervel van een mosasaurus. Het is onbeschrijfelijk wat er dan door je heen gaat.''

Wanneer de ENCI-groeve sluit, in 2005, verliest een groot deel van de 300 werknemers zijn baan en een leger paleontologen en geologen een uniek werkterrein. Jagt: ,,Bijna alles hier is fossiel. Hooguit vijf procent van de mergel komt niet van miljoenen jaren oude planten en zeedieren die hier aan het eind van de Krijt-periode in een subtropische binnenzee leefden. Die vrachtwagens daar zitten vol tonnen schelpen, slakken, koralen, vissen.''

Vanwege de rijkdom aan fossielen is de groeve één keer per maand op zaterdag open voor paleontologen en geologen. Zij mogen dan naar fossielen zoeken. Het was op één van die zaterdagen dat de Maashagedis Bèr, prognathodon saturator, werd ontdekt. De hagedis bleek niet alleen verrassend compleet, het bleek ook een tot dan toe onbekende soort van het geslacht prognathodon. De schedel ervan het dier staat nu op de binnenplaats van het Natuurhistorisch Museum Maastricht. Binnen zijn nog veel meer vondsten uit de Limburgse mergelgroeven: schildpadden, haaien en plantjes.

,,Als de groeve sluit, dan is hij binnen enkele jaren onbegaanbaar voor ons soort 'mensen met hamertjes'. Er zal vrij snel mos over de wanden groeien en later ook planten en bomen'', zegt Jagt, wijzend op een hoekje van de groeve waar blijkbaar al lange tijd geen mergel meer gewonnen is. ,,Daar ga je niet meer voor je plezier naar fossielen zoeken.''

Ook prof. Jan Smit, geoloog aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, ziet het sluiten van de groeve als een verlies. ,,In de geologie wordt het laatste deel uit de Krijt-periode aangeduid met 'Maastrichtien'. Dat is 71 tot 65 miljoen jaar geleden. De ENCI-groeve is de type-locatie, waarmee het Maastrichtien in de 19de eeuw wetenschappelijk is beschreven. Dit is de referentielocatie voor die periode. Nergens ter wereld is die late Krijt-periode zo duidelijk te onderzoeken als hier.'' Jagt: ,,De aardlagen uit het Maastrichtien die je elders in de wereld kan vinden, dat is saaie, witte kalk met niet veel erin. Alleen hier kan je reconstrueren hoe het biotoop er in die tijd heeft uitgezien.''

Als er straks niet meer gewerkt wordt, blijven de aardlagen weliswaar ongeschonden bestaan, maar worden een stuk minder toegankelijk. Smit: ,,Ze zullen dan alleen met boringen kunnen worden bekeken. Nu, in de open groeve kan je nog mooi de horizontale relaties tussen de aardlagen zien. Dat raak je kwijt.''

Met collega's van andere musea en van de enige twee Nederlandse universiteiten die nog een geologische faculteit hebben, de VU en Universiteit Utrecht, hoopt John Jagt het dreigende verlies voor de wetenschap onder de aandacht te krijgen.

,,We zullen het komend jaar in ieder geval nog zoveel mogelijk materiaal verzamelen. Daarna zal de groeve door Natuurmonumenten worden beheerd. Maar ons werk gaat ook over natuur. Weliswaar natuur van 65 miljoen jaar terug, maar toch. Wie weet dat er in de toekomstige plannen op de één of andere manier toch nog een plekje voor ons gereserveerd kan worden'', zegt Jagt, terwijl hij haast dromerig naar een vrachtwagen in de diepte staart.

,,Die is daar precies op een plek aan het graven waar het vol zit met ammonieten... misschien dat ik daar zaterdag nog even kan gaan kijken.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden