Met een u-bocht naar de buren

Kees Moria uit Amersfoort is gepensioneerd. Als bemiddelaar bij burenruzies merkt hij dat burgers nauwelijks meer communiceren. Dat komt volgens hem door de toegenomen welvaart.

,,Als monteur buitendienst heb ik voor Shell warmte-krachtinstallaties gemonteerd in met name ontwikkelingslanden. En die ervaring heeft mijn leven een andere wending gegeven. Misschien zijn dat te grote woorden, maar in ieder geval heeft het werken in Afrika, of het zien van armoede, mijn leven juist enorm verrijkt. Door het aanschouwen van het gebrek daar, zag ik de welvaart thuis.

Door de kennismaking met de inventiviteit van mensen die moeten vechten om in leven te blijven, zag ik ook de starheid en het verwende gedrag in Nederland. Door de gemeenschapszin daar -de samenwerking, de zorg voor elkaar, de onderlinge opvang- zag ik ook de individualisering en het gebrek aan onderlinge communicatie in Nederland. Na die ervaring is mijn stelling: 'Armoede maakt mensen afhankelijk, welvaart maakt mensen afstandelijk'.

Dat ondervind ik bijna dagelijks, in mijn vrijwilligerswerk als buurtmiddelaar. Ik maak sinds twee jaar deel uit van een project dat in 1996 gestart is, nadat de politie en woningbouwcorporaties constateerden dat er problemen waren die zij niet konden oplossen. In sommige buurten was er veel verloop, was er een forse toename van buitenlandse gezinnen en wisselden goedkope koopwoningen en huurwoningen snel van eigenaar. Die buurten werden als het ware opgeschud, wat soms tot fricties leidde. Ik heb vervolgens een cursus gevolgd van zes dagdelen voor het aanleren van wat vaardigheden, maar in veel bemiddelingen vaar ik toch op mijn levenservaring, vooral die ik heb opgedaan uit het buitenland.

In de bemiddeling is de onpartijdigheid het grootste goed; ook al zie je dat de ene buur meer gelijk heeft dan de ander. Verder is het belangrijk je te verplaatsen in de Boze Buurman. Als bemiddelaar word je eerst geconfronteerd met het verhaal van degene die hulp zoekt, maar dat verhaal is geen waarheid, maar een beleving. Nadat we dat hebben aangehoord -we werken altijd met z'n tweeën- lopen we naar de buren en proberen daar een praatje aan te knopen.

Dat is voor ons altijd het belangrijkste en spannendste moment: mogen we binnenkomen om de zaak door te nemen? Die mensen worden natuurlijk overvallen. Het is niet niks om plots twee mensen voor je deur te hebben die zeggen dat ze wegens overlast door de buren zijn ingeschakeld.

Als het tot een gesprek komt, is er ook vaak een oplossing in zicht. Niet altijd hoor, dat zeg ik er eerlijk bij. Juridische conflicten behandelen we trouwens ook niet, en als er sprake is van criminele buren of mensen met een psychische stoornis, houden we ons er buiten. Dat zijn zaken voor de professionals. Wij zijn vrijwilligers, en kunnen slechts bemiddelen, niets opleggen.

Veel conflicten kun je scharen onder de noemer 'gestolen dromen'. In sommige buurten van Amersfoort staan veel huur-appartementen. Die maken onderdeel uit van de wat oudere flats, die soms in slechte staat verkeren. Ze zijn in ieder geval gehorig. De nieuwe bewoners zijn vaak dolblij dat het hen gelukt is een appartementje te bemachtigen, totdat ze de buren horen. In hun droom hadden ze die niet. Die droom spat als het ware uiteen.

In alle conflicten staat het gebrek aan contact centraal. Vaak gaat het helemaal niet om de muziek, de slaande deuren, maar om het feit dat je je ergert aan onbekende mensen tegen wie je in gedachte van alles zegt, maar waarmee je niet in contact staat. Ik heb laatst bijvoorbeeld bemiddeld in de zaak waarin een buurvrouw die altijd thuis was, last had van het blaffende hondje van de andere buurvrouw, die overdag altijd weg was. De ene buurvrouw had zich maanden lopen opvreten van ergernis, en snapte niet dat dat hondje aan zijn lot werd overgelaten. In een bemiddelingsgesprek vertelde de andere buurvrouw dat ze overdag mòest werken, en dat ze de situatie ook niet ideaal vond. Ze had medelijden met haar eigen hondje, en toonde begrip voor de klachten van de buren. Maar wat moest ze er aan doen? Ja, je voelt hem aankomen, tegenwoordig laat de vrouw die altijd thuis is het hondje van de buren uit. En ze zijn de beste vriendinnen geworden. Nu is dit wel een ideaal voorbeeld, maar het geeft wel aan dat het niet om overlast ging, maar om communicatie.

Veel autochtone bewoners zeggen last te hebben van de gedragingen van allochtonen. De samenscholingen, de harde muziek, de kookluchtjes van gerechten die afwijken van de doorsnee-bloemkool-met-gehakt. Het gaat niet om die luchtjes, en ook niet om die samenscholing. Het gaat er om dat mensen elkaar onderling niet kennen. Tegen een bekende ben je stukken toleranter. Als je eenmaal couscous hebt gegeten, zul je nooit meer last hebben van de lucht. Als je begrijpt waarom mensen met elkaar op straat staan en sommigen van het groepje kent, zul je dat niet meer als bedreigend ervaren.

We zijn geanonimiseerd. De welvaart heeft ons afstandelijk gemaakt. Vroeger had je elkaar nodig, je zocht elkaar op, je moest wel. Je hielp elkaar. De samenleving functioneerde niet als ieder voor zich ging. Door de welvaart is dat plotseling wel mogelijk, denken we tenminste, en nu durven we bij wijze van spreken niet eens meer het bekende kopje suiker te lenen. Mensen schamen zich dood. Als zich dan problemen tussen buurtbewoners voordoen, bellen die na maanden ergernis een instantie waarop vervolgens een onbekende bemiddelaar hen komt duidelijk maken dat ze ónderling naar oplossingen moeten zoeken. Wat een wereld he?''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden