Met één stem, ongeacht stam

Acteurs van verschillende Keniaanse stammen samen op het podium, dat is niet vanzelfsprekend. Vanaf woensdag is in Nederland de voorstelling 'Out of Africa' te zien, met acteurs die behoren tot de Luo, Masai en Kikuyu. 'De vredesbaby is nog heel breekbaar.'

Luidruchtig hummen vijftien Keniaanse acteurs de ritmische keelklanken van de Masai. Rode doeken om hun schouders, lange stokken in de hand. Twee aan twee springen ze om te kijken wie het hoogste komt.

Tik 'Masai' in op YouTube en je vindt dit vrolijk aangeklede springritueel in veelvoud. Niets bijzonders. Maar hier, in een oud theater in Nairobi, is iets anders aan de hand. Van alle zangers/acteurs is er maar één Masai. De rest behoort tot andere Keniaanse stammen.

Even later doen ze samen een longdrum-dans die zo typisch is voor de Meru, een soort trancedans met extreem schokkende schouders van de Luhya en een gezongen dodenritueel waarin tradities van allerlei stammen gemixt worden. Hun voorstelling 'Out of Africa' speelt vanaf woensdag in Nederland.

Dat deze zangers/acteurs, van acht verschillende stammen, sámen in een voorstelling staan, is niet vanzelfsprekend. Vaak genoeg, sinds de verkiezingen van 2007, brak er etnische geweld uit. De vlam sloeg in de pan na onenigheid over wie de verkiezingen gewonnen had: Kibaki (van de Kikuyu stam) of Odinga (een Luo) - en over of er corruptie in het spel was.

De conflicten en vooroordelen tussen de stammen zijn divers: over het al dan niet besneden zijn, of over stamtradities zoals het verplichte huwelijk met je zwager zodra je man overlijdt. Conflictstof komt ook voort uit de angst de eigen normen en waarden te verliezen zodra iemand van een andere stam aan de macht komt. Maar in 'Out of Africa' staan ze samen op het toneel: Kikuyu, Luo, Kamba, Taita, Masai, Luhya, Kalenjin en Meru. Jonge acteurs vol hoop op een toekomst samen als Kenianen - en niet als mensen van verschillende stammen.

Twee weken voor vertrek naar Nederland zetten de acteurs onder leiding van regisseur Leoni Jansen de laatste puntjes op de 'i'. Straks komen hun ouders en vrienden kijken naar een eerste doorloop. Maar eerst moeten de kostuums worden gepast. Zangeres Alison (27) loopt met een hangertje vol omslagdoeken, kettingen, hoofdtooien, een traditioneel veren rokje én een flitsend modern strandjurkje vanuit de coulisse naar de hal. Ze drinkt een flesje koud water, broodnodig na de stevige dansen van de show. Alison is het voorbeeld van geslaagde stammen-integratie: Zij trouwde als Kikuyu met een Luo. "Ik was verbijsterd dat sommige vrienden dat niet accepteerden. Heel pijnlijk: ik heb vrienden verloren, gewoon vanwege vooroordelen over Luo zoals de overname van het huwelijk door je zwager - ook al doen wij niet mee aan die oude traditie. Voor mij is het een statement om een Luo te trouwen: huwelijken tussen stammen is een van de oplossingen voor vrede. Onze dochter is een echte Keniaan - geen Luo en ook geen Kikuyu."

Voor danstalent Kikuyu Winnie (20) viel het kwartje pas tijdens de repetities voor 'Out of Africa'. "Twee maanden geleden veroordeelde ik andere stammen nog. Ik hield afstand vanuit onwetendheid. Maar nu heb ik vrienden gemaakt onder andere stammen, het zijn zulke mooie mensen! Muziek helpt daarbij. Je kunt je oren niet blokkeren voor mooie melodieën. Hier worden we allemaal geraakt door elkaars muziek, die we samen zingen."

Amileena (24) voelt het verschil tussen de stammen niet zo. Ze is Luhya: "Maar ik ben hier de enige moslim tussen christenen. Dat verschil voel ik sterker dan het verschil tussen de stammen. Hoewel, tijdens de ramadan vastte er iedere dag iemand van de cast mee. Uit solidariteit."

Tijdens de doorloop gaan de vrienden en familieleden uit hun dak. Gejoel om herkenning van de eigen muziek, gelach om de humor, mee-swingen en -klappen tijdens ophitsende feestnummers en regelmatig ontroering tijdens emotionele songs. De Kenyan Tourist Board wilde een optimistische show brengen over de kracht en de schoonheid van Kenia - met hoge bergen, hete woestijnen, het gigantische Victoriameer, de ruige zee, hippe stranden en tientallen kleurrijke stammen. Regisseur Leoni Jansen wilde dat best, maar haar ogen sluiten voor de scherpe kanten van dit land en zijn bewogen geschiedenis? Nee. En dus: in 1 minuut en 40 seconden een hilarische persiflage op de jarenlange Britse overheersing. Korter en krachtiger kan het niet. Later ontaardt een uitdagende jongerendans in gevaarlijke confrontaties. Niemand spreekt het uit, maar je voelt: dit zijn de rellen na de verkiezingen.

Meest aangrijpend is een ingetogen slavenlied. Even lijken de acteurs, die in een kluitje bij elkaar staan, stuk voor stuk aan één arm te bungelen. Maar dan, al zingend, verandert het lijden in strijden. Slappe handen worden vuisten, lege ogen gaan weer 'aan' en sterke stemmen nemen weer bezit van de geknechte lichamen. Trots en krachtig zingen ze het slotakkoord. En dan is het doodstil in de zaal. Kippevel op armen en benen en tranen in de ogen van het publiek.

Na de doorloop in Nairobi gonst het door de zaal dat de voorstelling na de Nederlandse tournee door Kenia zelf zou moeten toeren. Dat zou niet gek zijn, want de nieuwe Keniaanse verkiezingen komen eraan (maart 2013), en om te voorkomen dat er opnieuw rellen uitbreken, zou een vredelievende voorstelling waarin acteurs uit allerlei stammen elkaars muziek zingen, zeer welkom zijn.

Odek (30), een goedlachse Luo, ziet de verkiezingsstrijd positief in. "Ik bid en discussieer veel, en als het gesprek een negatieve wending neemt wat betreft andere stammen, dan buig ik het weer naar het positieve." Maar Antony, een 26-jarige Kikuyu-acteur, is bang. "Als mensen ongelukkig zijn, maken ze oorlog. De afgelopen jaren ging het langzaam beter in Kenia. Maar de vredesbaby is nog heel breekbaar. Voor je het weet laten we hem vallen."

De zangers/acteurs van 'Out of Africa' stralen tijdens de overwegend vrolijke show aanstekelijke levenslust uit. Voor Mkamzee, een 30-jarige Taita ligt hun onderlinge overeenkomst ook in de beats. "We zijn allemaal sterk aan onze drums gehecht. Iedere stam gebruikt ze religieus, om te aanbidden. Vroeger moest ik altijd lachen om de Kikuyu omdat ze geen ritme hebben. Nu blijkt dat ze dat kwijt zijn geraakt door de Britse overheersing. In deze voorstelling spelen ze hun oorspronkelijke ritmes en die hebben heel veel kracht. Prachtig! Als we dansen, trekken alle Kenianen de energie uit de aarde. We dansen de ritmes laag bij de grond. Dat doen we niet voor niets, daar liggen onze voorouders begraven. De aarde geeft ons kracht, in welke stam we ook geboren zijn."

Safari door magisch Kenia
Met de muziek/dansvoorstelling 'Out of Africa - safari through magical Kenya' wil producent Peter Ultee een positief beeld van Kenia brengen. Niet vreemd, want een van de geldschieters is de Kenyan Tourist Board.

Samensteller / regisseur Leoni Jansen - die eerder ook 'African Mama's', 'Daughters of Africa' en 'Mama Africa' (over Miriam Makeba) regisseerde - mijdt echter de scherpe kantjes van Kenia niet.

Choreografie: Portia Mashigo (uit Zuid-Afrika)

Komend weekend komen de 15 acteurs en 7 muzikanten in Nederland aan vanuit Kenia. Nederlandse tournee vindt plaats van 19/9 t/m 11/12.

www.peterultee.com/outofafrica

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden