Met een skyline tel je mee

Concurrentie voor de kerktoren als baken in het vlakke land: na de grote steden, waar hoge kantoor- en woontorens al aardig ingeburgerd raken, krijgen ook plattelandssteden als Goes en Assen hemeljeuk.

Bij het station komt ie te staan, vlakbij het historisch stadscentrum: een woontoren van maar liefst 22 verdiepingen, 85 meter hoog. En dat in Goes, midden in het Zeeuwse polderland.

Optimaal grondgebruik, vindt het college van b. en w., zo vlak bij het station. Een beeldverpestend bouwwerk waarmee de komende generaties worden opgezadeld, moppert GroenLinks: de enige tegenstem in de gemeenteraad.

Omhoog is de trend. Steden als Amsterdam (Rembrandttoren, 135 meter), Tilburg (Westpoint, 142 meter) en vooral Rotterdam (Delftse Poort, 151 meter) weten dat al langer. Maar steeds meer kleinere steden krijgen ook de kriebels -als ze al niet bezig zijn hun hoogbouwplannen door de onvermijdelijke bezwaarprocedures te loodsen.

Want hoogbouw roept verzet op, ook in Goes. De provincie kreeg 64 bezwaarschriften tegen de woontoren, zelfs vanuit Krabbendijke, hemelsbreed een kilometer of twintig verderop. Prorail had bedenkingen, vanwege zoveel mensen op een kluitje: mogelijk riskant bij het vervoer van gevaarlijke stoffen. Ook de Zeeuwse Milieu Federatie tekende protest aan tegen de bouwplannen. ,,Dit kán gewoon niet'', foetert Geertje van der Krogt. ,,Misschien nog wel in Vlissingen of Middelburg. Maar in Goes is het pure horizonvervuiling.''

En lichtvervuiling, voegt Van der Krogt daaraan toe, want dat gebouw wordt straks in het donker een grote verlichte kolom. Zeeland is nu op satellietfoto's nog een donkere vlek: houden zo. Ook al omdat Goes ligt ingeklemd tussen de Zak van Zuid-Beveland en de Oosterschelde, respectievelijk een nationaal landschap en een nationaal park.

Horizonvervuiling? ,,Ik vind van niet'', reageert wethouder Sophie van 't Westeinde. ,,Onze mooie Oosterschelde blijft net zo weids, die wordt niet aangetast door een streepje in de verte. Ik heb ook geen last van de tv-toren die vlakbij Goes staat.'' Die is 153 meter -toegegeven, inclusief de lange, dunne spriet.

Nee, stelt Van 't Westeinde, de toren is géén prestige-object. ,,We zijn bezig met een opknapbeurt van het verpauperde stationsgebied. We willen daar graag veel kantoren en huizen bouwen, juist vanwege het station. En dan moet je de hoogte in. Dat doen we liever dan dat we het platteland volbouwen.'' Neemt niet weg dat Van 't Westeinde vol verwachting uitkijkt naar het toekomstige, drastisch veranderde silhouet van Goes: ,,Je ziet straks in de wijde omtrek precies waar het centrum ligt.''

Dat wil wethouder Theo Verdegem van Assen ook wel: dat zijn stad beter zichtbaar wordt. Vanaf de snelweg A28 rijd je de provinciehoofdstad van Drenthe nu zó voorbij, zegt Verdegem. De stad ligt verstopt tussen de bomen en heeft het altijd moeten stellen zonder karakteristieke herkenningspunten, zoals een fraaie kerktoren. Op zich is dat niet zo erg voor een stad die zich op het vele groen laat voorstaan. ,,Maar hier en daar mag er best iets bovenuit steken'', vindt Verdegem. ,,Zodat je in de auto denkt: hé, daar hebben we Assen.''

Waar Assen ligt, daarover kan straks geen enkel misverstand meer bestaan. Aan de snelweg, pal naast afslag Assen, komt de politietoren te staan, het nieuwe onderkomen van de regiopolitie. Die wordt iets minder hoog dan de Goese woontoren, maar toch: zestig meter, dat is in Assen heel wat.

Zodat ook hier de protesten niet konden uitblijven. ,,Wat nou zichtbaarheid'', foetert gemeenteraadslid Johan Haaksema (ChristenUnie). ,,Het is wel heel mager als je een hoog gebouw nodig hebt om op te vallen. We hebben elk jaar de TT, daarmee staan we wel op de kaart.''

Volgens het bestemmingsplan is de maximale bouwhoogte op de plaats van de politietoren twintig meter. Wie schetst Haaksema's verbazing toen het college van b. en w. daar vorig najaar dwars doorheen fietste. Het college gaat gewoon het bestemmingsplan wijzigen via een speciale procedure. ,,En dat terwijl mensen in de naastgelegen nieuwbouwwijk Kloosterveen zich aan allerlei regeltjes moeten houden'', zegt Haaksema. ,,Die wijk moet een rustieke uitstraling krijgen, met veel huizen in jaren-dertigstijl. En dan krijgen de bewoners wel die toren in hun achtertuin.''

Aanvankelijk werd vanuit de raad luidkeels geprotesteerd tegen de politietoren, en dan vooral -zegt Haaksema- tegen de gevolgde procedure van de gemeente. ,,Er lag nog helemaal geen hoogbouwvisie.'' Die komt er nu dan toch. Het college heeft daartoe drie adviesbureaus in de arm genomen. Een Rotterdamse skyline zal Assen niet krijgen, belooft wethouder Verdegem. Aan de snelweg is wat hem betreft plaats voor nog twee flinke torens, naast de politietoren: één bij elke afrit van de snelweg. In de binnenstad wil hij ook de lucht in, maar dan tot een verdieping of zes, met hooguit hier en daar een uitschieter tot acht of negen verdiepingen. Dan kan Assen meer appartementen voor ouderen kwijt, dichtbij de winkels.

In afwachting van de hoogbouwnota ging onlangs bijna de hele gemeenteraad in Assen toch akkoord met de politietoren. Alleen de vierkoppige ChristenUnie-fractie stemde tegen. ,,Ik ben niet per definitie tegen hoogbouw'', betoogt Haaksema. ,,Ik kan me best iets voorstellen bij een paar hogere gebouwen in de buurt van het station. Maar één zo'n toren, pats-boem in het landschap, dat past niet.''

Ook een enkele toren kan best, nuanceert Jan Klerks van de Stichting Hoogbouw. Het is maar net waar je 'm neerzet: ,,Aan de rand van een grote plas staat het vaak al weer een stuk beter dan midden in een doorsnee Vinex-wijk.'' Hoogbouw gaat om zien en gezien worden, betoogt hij. Daarom vestigen banken en verzekeraars zich zo graag in hoge gebouwen. En sommige huizenkopers willen graag hoog wonen. Waarom zou dat alleen mogen in een stad als Rotterdam, en niet in kleinere plaatsen als Helmond, Almelo, Gouda en IJsselstein -om maar een paar hoogbouwplannenmakers te noemen?

Dat juist dergelijke steden in toenemende mate de lucht in willen, ziet Klerks met genoegen aan -al is het begrip 'hoogbouw' relatief. De Delftse Poort in Rotterdam telt 41 verdiepingen; in Rhenen, nabij Veenendaal, is zes verdiepingen al tegen het zere been. Plannen daartoe, vlak naast de historische benedenstad, waren twee jaar geleden reden voor de oprichting van de stichting Houd Rhenen Laag. ,,We hebben er al twee verdiepingen vanaf weten te praten'', meldt voorzitter Ellen Appeldoorn. Nog één te gaan, wat haar betreft. Volgens de gemeente heeft de architect overigens slechts één verdieping geschrapt in de nieuwste plannen.

Bijna elke gemeente die werkt aan een hoogbouwnota, zegt Klerks van de Stichting Hoogbouw, probeert een maximale bouwhoogte vast te stellen. Volgens hem moeten deze gemeenten zich daar niet op blindstaren. Een paar meter meer of minder maakt niet uit, zegt Klerks; slankheid wel. Zie de Avéro Residentie, een bijna zestig meter hoge woontoren in Leeuwarden: ,,De architect wilde een hogere toren, maar hij moest er een paar verdiepingen afhalen. Daardoor ziet de toren er nu wat plomp uit.''

Maar kijk ook eens naar La Balise, een zestig meter hoge woontoren aan de rand van Amersfoort. De toren staat na voltooiing op nummer twee in het lijstje van hoogste gebouwen van deze stad, na de Onze Lieve Vrouwentoren (98 meter), en gevolgd door de Sint Martinuskerk (57 meter) en de Sint Joriskerk (54 meter). Klerks, goedkeurend: ,,Deze bewoners krijgen een prachtig uitzicht.'' Een prima reden voor hoogbouw, vindt hij. Een harde noodzaak is er volgens Klerks bijna nooit. Hoogbouw is in de eerste plaats leuk. Als de inwoners van een stad dat niet vinden, begin er dan niet aan: ,,De skyline is van het volk.''

De politietoren in Assen is door de raad goedgekeurd; nu de provincie nog, en vast ook nog wel enkele bezwaarprocedures. Over pakweg twee jaar staat de toren fier overeind, hoopt wethouder Verdegem, en heeft Assen zijn lang verbeide visitekaartje.

Ook de plannen voor de Goese woontoren liggen nu ter goedkeuring bij de provincie. Die heeft al een hoorzitting gehouden waar bezwaarmakers hun argumenten mondeling mochten toelichten. Daar kwam, weet Van 't Westeinde, welgeteld één meneer opdagen.

Op de site www.hoogbouw.info is te zien welke in de Nederlandse gemeentes de hoogste gebouwen zijn, en welke hoogbouwplannen er bestaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden