Met een simpele camera het geweld te lijf

Een Palestijnse cameraman vraagt een Israëlische regisseur hem te helpen zijn filmmateriaal te ordenen. Guy Davidi aarzelt, er zijn al zoveel films over het Palestijns-Israëlische conflict. Maar als hij het materiaal ziet, is hij meteen verkocht.

'De Palestijnen zijn onze buren, en ik kan er niet tegen om ze te zien lijden'

De Israëlische regisseur Guy Davidi maakte samen met de Palestijnse cameraman en co-regisseur Emad Burnat het aangrijpende '5 Broken Cameras' over het vreedzame verzet van het Palestijnse dorpje Bil'in tegen Israëlische onderdrukking. De documentaire maakte eind vorig jaar al de tongen los op het International Documentary Filmfestival Amsterdam (IDFA). De wereldpremière leidde er tot uitverkochte voorstellingen en staande ovaties, en een bekroning met zowel de Grote Juryprijs als de Publieksprijs. Sindsdien reist de film met succes de wereld over. Een van de laatste haltes was het Amerikaanse Sundance festival van Robert Redford, waar Davidi en Burnat een gezamenlijke prijs ontvingen voor de beste regie.

"Ongelooflijk, wat voor emoties onze film oproept", vertelt Guy Davidi (33). Zijn Palestijnse co-regisseur Emad Burnat (40) heeft de Amsterdamse première ook bijgewoond, maar is alweer op weg naar Bil'in, zijn dorp op de Westelijke Jordaanoever dat centraal staat in het bijzondere samenwerkingsverband van het Israëlisch-Palestijnse regisseursduo.

In 2006 kocht de Palestijnse landarbeider Emad Burnat een camera, om de geboorte van zijn vierde zoon Gibreel te vieren. De kersverse vader legde de eerste schreden van zijn zoontje vast, en het dagelijks leven van zijn familie, maar richtte zijn camera ook al gauw op zijn omgeving.

Israël begon met het bouwen van een grote scheidingsmuur op het land van de dorpelingen, en het confisqueren van grond. Volgens Israëlische regels zijn kolonisten de facto eigenaar van het land, zodra ze er een wooncontainer neerzetten. Eeuwenoude olijfbomen werden in de fik gestoken. Israëlische soldaten in gevechtsuitrusting bepaalden opeens het straatbeeld. Burnat begon te filmen, en bleef filmen. Ook toen zijn camera door een gasgranaat aan diggelen ging. Hij kocht een tweede camera, die hem in het vuur van de strijd uit handen werd geslagen. Zijn derde camera hield een kogel tegen die eigenlijk voor de cameraman was bestemd.

Het is allemaal te zien in '5 Broken Cameras', waarin het Palestijnse verzet tegen Israëlische onderdrukking extra kracht krijgt door het persoonlijke perspectief. De documentaire werd gemaakt vanuit het gezichtspunt van een gewone dorpeling die aanvankelijk helemaal niet van plan was om een film te maken over het conflict, maar die met de camera in de aanslag onverwacht uitgroeide tot een soort 21ste eeuwse kroniekschrijver van zijn dorp. Het persoonlijke en het politieke gaan geruisloos in elkaar over. We zien hoe zeer het opgroeien van Burnats kinderen, en het reilen en zeilen van zijn familie en vrienden, verbonden is met het geweld van de bezetting. De Israëlische tanks die opeens het dorp binnenrijden, en Burnats woonhuis tot enclosed military zone verklaren. De rondvliegende kogels en granaten.

Het enige wat Burnat heeft, is zijn camera die gedurende zes jaar uitgroeit tot zijn belangrijkste wapen. Dat wil zeggen, de camera is tegelijkertijd zijn schild en een tikkende tijdbom. Elke keer als hij met de camera op de schouder het huis uit gaat om de schermutselingen vast te leggen, riskeert hij zijn leven. Het beeld van de brandende olijfbomen dat hij vastlegt, behoort tot de meest hartverscheurende van de film.

"Ik kende Burnat al een tijdje", vertelt Davidi, "ik was vaak ter plekke in Bil'in, als sympathisant voor de strijd om gerechtigheid. Ik had ook al een keer een documentaire gemaakt over Bil'in en de dorpelingen die uit geldnood aan het werk moesten in de nieuwe nederzetting die op hun grondgebied werd gebouwd. Burnat wist van mijn activiteiten als filmmaker, en vroeg me om hem te helpen met het materiaal dat hij gedurende zes jaar had verzameld. Zo had hij wel een montage-programma op zijn computer geïnstalleerd, maar hij wist eigenlijk niet precies hoe het werkte. Zijn cinematografische kennis reikte niet veel verder dan de Turkse soaps die hij op televisie zag."

Davidi twijfelde wel even. Er waren al zo veel documentaires en reportages in het gebied gemaakt. Vorig jaar nog werd de Palestijnse activist Ayed Morrar bekroond met de hoofdprijs van Movies that Matter. Morrar ontving de 'Matter of Act Human Rights Award' voor zijn hoofdrol in 'Budrus' (2009, regie: Julia Bacha), waarin hij een vreedzame strijd leidt tegen de bouw van de Israëlische muur en de verwoesting van zijn dorp Budrus. Het was een al even inspirerende en vitale film over het conflict in het Midden-Oosten, omdat Morrar verschillende groeperingen in de strijd wist te verenigen, behalve Israëliers ook Fatah- en Hamasleden.

Davidi wist dus dat er al heel wat films over het conflict in omloop waren. "Maar toen ik het materiaal van Burnat zag, circa vijfhonderd uur in totaal, was ik meteen verkocht", vertelt de regisseur. "Het bijzondere was, dat de strijd vanuit het gezichtspunt van een inwoner van Bil'in werd verteld, niet door een journalist, of een andere relatieve buitenstaander. Burnat had bijvoorbeeld gefilmd hoe zijn oude vader met blote handen een Israëlische jeep tegenhoudt die zijn broer wil afvoeren. Het ging om het lijden van een hele gemeenschap en het vreedzame verzet dat de dorpelingen samen met (inter)nationale sympathisanten voerden tegen het buitensporige geweld. Daar sprak een enorme levenskracht uit. Daarbij ontpopte Burnat zich als een natuurtalent met de camera, iemand met een aangeboren instinct om op de juiste tijd op de juiste plek te zijn."

Guy Davidi, die zelf in Tel Aviv woont en werkt, is een van de jonge Israelische vredesactivisten die strijdt voor Palestijnse rechten. "Het is een groeiende beweging die van dorp naar dorp trekt, om steun te betuigen, en om zich tegen het geweld te keren", vertelt de regisseur. "De Palestijnen zijn onze buren, en ik kan er niet tegen om ze te zien lijden. De laatste tien jaar is er door Israël eigenlijk niets ondernomen om vrede te stichten in de regio. Mensen hebben het overgelaten aan de rechtse politiek, en die speelt het spel bijzonder sterk."

Hoopgevend vindt Davidi de omwentelingen in de Arabische wereld. "Egypte is voor ons een grote inspiratiebron. Natuurlijk is er door de gebeurtenissen ook veel instabiliteit in de regio, en veel angst. Het klinkt misschien gek, maar het comfort van de dictatuur is er niet meer. Daar moeten mensen mee leren omgaan. Moebarak gaf Israël natuurlijk ook een soort veiligheid. Maar veel belangrijker is dat de Egyptenaren hebben gestreden voor sociale rechtvaardigheid. Eindelijk, na al die jaren van onderdrukking."

In Bil'in heeft de strijd ook effect gehad, vertelt de regisseur. "Sommigen hebben hun land terug gekregen. Dat was een belangrijke emotionele overwinning. Jarenlang zijn de dorpelingen alleen maar land kwijt geraakt aan de kolonisten. Bemoedigend is, dat het een strijd is die blijkbaar verder reikt dan Noord-Afrika en het Midden-Oosten. Ze strekt zich met de Occupy-beweging wereldwijd uit. En misschien is het soms kleinschalig. Dat geeft niet. Het gaat om het vreedzame burgerprotest, en dat je ook zonder kogels iets kunt bewerkstelligen."

5 Broken Cameras
Camera: Emad Burnat Regie: Guy Davidi

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden