Met een pastoor, zonder de kerk

Vijf jaar na de start heeft 'Rent a Priest' honderden huwelijken en uitvaarten verzorgd. Protestantse voorgangers doen onbekommerd hun buitenkerkelijke werk, katholieken moeten het clandestien doen.

Ze wilden graag dat hun huwelijk ingezegend werd, maar lid worden van een kerk: nee. "We wilden niet horen dat man en vrouw één zijn als ze trouwen, of dat de vrouw zich achter de man moet scharen, zoals je in sommige kerken hoort", zegt de 28-jarige Merijn Braakman.

Toen hij en zijn vrouw Irene Kooistra (27) vorig jaar trouwden, schakelden ze daarom een dominee in van Rent a Priest. Deze organisatie levert voorgangers bij huwelijken, uitvaarten en doopceremonies voor mensen die niet bij een kerk zijn aangesloten. "Het sprak ons aan dat we de dienst een eigen karakter konden meegeven", zegt Braakman. Het stel koos zelf liederen uit en liet orgelmuziek verzorgen door een vriend. Ook de preek werd aangepast aan hun wensen. "Er zaten niet-gelovigen in de zaal, die zich ook op hun gemak moesten voelen."

"Mensen gaan minder naar de kerk", zegt dominee Jan Schonewille, die Rent a Priest in 2006 oprichtte. "Maar dat betekent niet dat ze minder gelovig zijn."

Schonewille (57) werkt daarnaast in deeltijd als predikant van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) in het Frieze Oldelamer. Schonewille begon Rent a Priest als reactie op onderzoek waaruit bleek dat de ontkerkelijking in Nederland toeneemt. Inmiddels zijn 15 voorgangers actief voor de organisatie. "Mensen die bij ons komen voor een dominee of priester hebben iets met het geloof, maar niet met het instituut van de kerk", zegt Schonewille. "Ze houden niet van de vermanende vinger, of hebben persoonlijk geleden als lid van de kerk."

Henk Groenewegen (75) is voorganger bij Rent a Priest naast zijn werkzaamheden als dominee voor een PKN-gemeente in Den Haag. "Ik vind het interessant om te werken met mensen die iets zoeken in het leven. Dat hoeft niet binnen de kerk te zijn. Het gaat niet om een verbond met de kerk, maar om een verbond met God." Stellig: "Ik zie de kerk als belemmering in het zoeken naar God. Ze geven daar een antwoord op de vraag naar God dat voor waarheid door moet gaan, terwijl ik het juist open wil houden."

De diensten die door Rent a Priest worden geleid kunnen originele vormen aannemen, vertelt Groenewegen. "Soms zijn ze nogal kras. Bij een huwelijk dat ik eens inzegende, kwam tijdens de dienst een grote uil van achteren uit de kerk aanvliegen om de ringen te brengen. Die zaten om zijn poten."

Maar de wensen van de 'klant' kunnen ook te ver gaan. Groenewegen: "Als mensen enkel in een kerk willen trouwen omdat hun ouders dat willen, doe ik daar niet aan mee. Het moet iets betekenen voor henzelf."

Na de start in 2006, zegt oprichter Schonewille, zag Rent a Priest de vraag naar voorgangers gestaag groeien en werden er zo'n zestig ceremonies per jaar verzorgd. Eind 2009 liep het aantal terug tot zo'n veertig per jaar. Schonewille: "We wijten dat aan twee dingen: de crisis en de opkomst van andere organisaties, die dezelfde diensten gingen aanbieden." Sinds de tweede helft van 2011 stijgt de vraag weer.

Collega-organisatie Rent a Priest in België, opgericht in 2000, ziet een andere tendens. Het afgelopen jaar, zegt oprichter en priester Norbert Bethune, is het aantal ceremonies dat de organisatie jaarlijks verzorgt verdubbeld tot 700. De organisatie zoekt naarstig naar extra voorgangers. "Wij denken dat de toename te maken heeft met de misbruikschandalen in de katholieke kerk en ook met het conservatieve imago van de kerk", aldus Bethune.

Dominee Schonewille van Rent a Priest in Nederland benadrukt dat de organisatie zich niet tegen het instituut kerk richt. "Het is een aanvulling. Ook mensen buiten de kerk houden zich bezig met zingeving en moeten beschikking hebben over het soort diensten dat wij aanbieden. De mens is ten diepste een religieus wezen." Dominee Groenewegen ziet Rent a Priest vooral als een vernieuwingsbeweging. "Het geeft een nieuwe betekenis aan bestaande kerkelijke vormen."

De PKN heeft geen probleem met zijn nevenactiviteiten, zegt Groenewegen. "Onze kerk is een uitermate fatsoenlijk instituut, het mist alleen creativiteit." Zijn katholieke collega's bij Rent a Priest willen niet over hun werkzaamheden praten in de krant. Groenewegen begrijpt dat wel: voor hen ligt het wat gevoeliger, weet hij. "Onlangs werd een priester uit de kerk gezet, omdat hij buiten de kerk uitvaarten verzorgde."

De reli-ondernemer
Er ontwikkelt zich de laatste decennia een nieuwe groep theologen die emplooi vindt buiten kerken en zorginstellingen. Deze 'reli-ondernemers' vinden werk bij een bedrijf, bijvoorbeeld als ethisch adviseur of 'diversiteitsdeskundige'. Anderen worden ritueelbegeleider, vrijgevestigd geestelijk verzorger of aanbieder van retraites.

In hun geloofsopvattingen blijken reli-ondernemers in meerderheid vrijzinnig. De meesten verzorgen huwelijken en uitvaarten. Het Werkverband Vrijgevestigde Geestelijk Verzorgers schat het aantal reli-ondernemers in Nederland op 150 à 200.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden