Met een leger filosofen gaat De Cauter de rampen te lijf die ons te wachten staan

Lieven de Cauter: Metamoderniteit voor beginners: Filosofische memo's voor het nieuwe millenium. Uitgeverij Vantilt, 255 blz., euro 19,95

****

De auteur

Lieven de Cauter is filosoof, kunsthistoricus en schrijver. Hij doceert in Leuven en Brussel, en schreef verscheidene boeken over de filosofie van kunst en politiek.

De thematiek

'Metamoderniteit voor beginners' is een poging het heden te begrijpen met behulp van filosofische handvatten. Wat is hedendaags, wat zijn de uitdagingen en struikelblokken van het jonge millennium en hoe moeten we daarmee omgaan? Dit zijn de grote vragen van het boek, die De Cauter met een scala aan voorbeelden, denkers en concepten te lijf gaat.

Belangrijke stelling

Alle hedendaagse cultuur, politiek, kunst en denken speelt zich af tegen de achtergrond van een naderende catastrofe. Zoals De Cauter zegt in het interview dat de epiloog van het boek vormt: wie denkt, moet vooral het negatieve belichten. In deze 21ste eeuw is dat negatieve nogal omvangrijk. We moeten beseffen dat we aan het begin staan van een sociale, economische en ecologische crisis, en dat er rare dingen gaan gebeuren als we zo doorgaan, dingen die we niet mee willen maken.

Maar De Cauter is niet zomaar een droeftoeter en een zwartkijker. Zijn credo is 'Pessimisme in de theorie, optimisme in de praktijk'. Waar de filosofen zorgvuldig genoeg hebben aangetoond hoe rot het fundament van het heden is, kunnen de activisten en politici beginnen met het scheppen van een alternatieve toekomst. Want dat die noodzakelijk is, staat voor De Cauter buiten kijf.

Mooiste zin

De Cauter is geen groot stilist; hij schrijft in een soort losse spreektaal, met veel Engels, zwevende bijzinnen, haakjes, et cetera. Je kunt je ergeren aan de esthetiek; tegelijk pompeus en populair, als een academicus bij 'De Wereld Draait Door'. Een welwillende lezer kan die losheid interpreteren als haast, die juist erg integer is: het gaat de auteur erom dat de boodschap overkomt, en wel zo snel mogelijk. Waar hij zeker over beschikt is een enorm gevoel voor de wendbaarheid van concepten. 'In a power down the political power is also down.' Deze zin, vanwege het woordspel in het Engels, geeft het beste en het slechtste weer dat De Cauter te bieden heeft: lelijk, maar het verband dat hij schetst tussen black-outs, natuurtoestand en mediamacht is scherp en interessant.

Onbegrijpelijkste term

Metamoderniteit is een term die steeds vaker opduikt. Is er eindelijk een uitweg uit de verlamming van het postmoderne? Je zou het haast denken. Helaas blijft het hoe en waarom van het woord 'metamoderniteit' in nevelen gehuld, temeer daar niet wordt ingegaan op het (post-) modernismedebat en de rol van dit nieuwe concept daarin. Is er wel behoefte aan een nieuwe term, of heeft postmodernisme alleen maar afgedaan vanwege de associaties met een laat-maar-waaien-houding die De Cauter wil vermijden? Vanuit zijn achtergrond in de architectuur is die schroom te begrijpen, maar zoals de Cauter goed weet (hij volgt Derrida op veel punten) adresseert de filosofie die we postmodern noemen bijna alle problemen die in het boek aan bod komen.

Reden om dit boek niet te lezen

In filosofisch opzicht heeft 'Metamoderniteit voor beginners' wel iets van een postmodern gebouw: hier een galerij in de stijl van Agamben, daar ornamenten à la Lyotard, enzovoort. Dat is op zich prima, concepten ontlenen aan andere denkers is een vitaal onderdeel van de filosofie. In de mindere hoofdstukken van het boek worden namen en filosofische begrippen echter een beetje in het rond gestrooid, waarbij de lezer erop moet vertrouwen dat De Cauter erover heeft nagedacht: er wordt veel benoemd en weinig geredeneerd.

Reden om dit boek wel te lezen

Tegenover die slordige hoofdstukken staan de stukken waarin De Cauter erin slaagt een hedendaags fenomeen te analyseren aan de hand van een filosofisch idee. Met name de verbanden die hij legt tussen Giorgio Agambens concept van de politieke uitzonderingstoestand en het Amerikaanse neoconservatisme, en tussen de figuur van de natuurtoestand en de politieke situatie in Beiroet zijn relevant en beangstigend, en reden genoeg om het boek te lezen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden