Reportage

Met een enorme waterbesparing wist Kaapstad de gevreesde ‘Day Zero’ te voorkomen

Om te voorkomen dat het kraanwater op zou raken, mochten inwoners van Kaapstad vorig jaar dagelijks niet meer dan een halve badkuip aan water verbruiken. Beeld EPA

Een jaar geleden was Kaapstad in de ban van Day Zero: de dag dat het drinkwater op zou zijn. Inwoners gingen op ongekende schaal water besparen en zijn dat blijven doen.

Het is half maart en de regen komt in Kaapstad deze ochtend met bakken uit de hemel. Dat is ongebruikelijk. Normaal valt de neerslag vooral in de wintermaanden mei tot september. Dus klinkt softwareontwikkelaar Cory Zue (36), die tegen de helling van de Tafelberg aan woont, opgetogen. "Mijn vorig jaar geïnstalleerde regenton zit na één zo'n natte ochtend weer vol. Dat water gebruik ik om de tuin te sproeien en mee schoon te maken. Zo bespaar ik kraanwater."

Zue zette anderhalf jaar geleden de website Capetowndrought.com op. Daarop verzamelde hij informatie over de niveaus van de stuwmeren rond zijn stad en de per persoon aanbevolen hoeveelheid te gebruiken drinkwater. "Ik maakte me zorgen over de droogte", legt hij uit. "En ik maakte me nog grotere zorgen over het feit dat zo weinig andere mensen zich zorgen leken te maken."

Dat veranderde een paar maanden later. Toenmalig burgemeester Patricia de Lille sloeg in januari 2018 groot alarm. Na drie jaren van extreme droogte liep Kaapstad het risico volledig droog te vallen. Met het waterverbruik van dat moment zou in april geen druppel meer uit de kraan komen: Day Zero. Auto's mochten niet meer worden gewassen. Toiletten dienden bij een kleine boodschap niet langer te worden doorgespoeld. Tuinen lagen er verdord bij. Twee minuten douchen was het maximum. Er werden waterrestricties van 50 liter (een half gevulde badkuip) per persoon per dag opgelegd.

Zuinig

Binnen een mum van tijd bracht Kaapstad zijn waterconsumptie zo terug van 700 naar 500 miljoen liter per dag. In 2014 was die zelfs nog 1,2 miljard liter geweest. Day Zero was van de baan. Een winter met redelijke regens volgde. De stuwmeren waren in september weer voor 70 procent gevuld. Zue vergat zijn website maandenlang te updaten. "De urgentie bestond niet meer", geeft hij toe.

Veel inwoners van Kaapstad twijfelen inmiddels of de Day-Zero-waarschuwing niet overdreven was: bangmakerij om hen rigoureuzer te dwingen tot waterbesparing. Maar Kirsty Carden van het Future Water Research Institute van de Universiteit van Kaapstad houdt vol dat de dreiging reëel was. "Dat Day Zero er niet is gekomen, heeft puur te maken met de enorme waterbesparing in de stad", zegt zij. En wat haar extra gelukkig maakt: inwoners van Kaapstad zijn ook de afgelopen natte winter extreem zuinig met water blijven omgaan.

"Nog altijd is de waterconsumptie met 600 miljoen liter 40 tot 60 procent lager dan vroeger", zegt de onderzoekster. Dat komt volgens haar deels doordat veel mensen hebben geïnvesteerd in structurele oplossingen, zoals Zue's regentank. Maar het idee van Kaapstad als plek met waterschaarste is ook gewoon opvallend diep in het denken van mensen gegrift. "Al blijkt wel uit onderzoek dat de grootste terugslag in waterbesparing ook meestal vaak pas twee of drie jaar na de crisis komt", nuanceert ze. "Daar moet het stadsbestuur in zijn voorlichting rekening mee houden."

Investeren

Want momenteel herinnert nog maar weinig in Kaapstad aan de watercrisis. Vorig jaar schreeuwden massa's borden op het vliegveld en de stadspleinen mensen toe: 'Elke druppel telt!'. Nu is het aantal waarschuwingen er bescheiden, net als de toon van de oproep: 'Water is belangrijk voor ons allen - ga er alstublieft bedachtzaam mee om'.

Het stadsbestuur zal de komende tien jaar ook stevig moeten blijven investeren in verbetering van de waterinfrastructuur. "Het doel is om 300 miljoen liter per dag aan extra capaciteit te creëren", zegt Carden. Want onder druk van urbanisatie groeit de stad. Er zal in de toekomst zelfs bij genoeg regenval meer opslagcapaciteit voor de winterregen nodig zijn, en er zullen meer noodvoorzieningen moet komen voor de droge zomers. Dit noodwater dient te komen uit een combinatie van grondwaterwinning uit een ondergronds meer onder de Tafelberg, ontzilting van zeewater en waterrecycling.

Voor de vorm heeft Zue zijn website deze regenachtige ochtend toch maar weer even snel bijgewerkt. En de laatste stand van zaken is: de stuwmeren zijn voor 53,3 procent gevuld. Dat percentage gaat de komende winter nog oplopen. Het aanbevolen dagelijkse maximum waterverbruik is daardoor nu alweer 105 liter per persoon: 2,5 keer zoveel als vorig jaar, en niet eens zoveel minder dan het gemiddelde verbruik van 119 liter per dag in Nederland.

Lees ook: 

Regen valt er niet, dus Kaapstad haalt het drinkwater nu ook uit de grond

De droogte in en rond Kaapstad werd vorig jaar aangemerkt als nationale ramp. Regen is er niet, dus zoeken inwoners onder de grond naar water.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden