Column

Met één been in de wetenschap

Foto ter illustratie. Beeld ANP

Een been dat aangroeit door gebed is een wel heel plastische botsing tussen geloof en wetenschap. Dat de Maastrichtse hoogleraar preventieve geneeskunde Onno van Schayck de wind van voren kreeg, is dan ook niet verwonderlijk. Zijn getuigenis van het wonder van het gegroeide been zou hem diskwalificeren als wetenschapper.

Maar Van Schayck kreeg ook steun, van enkele tientallen hoogleraren en van de commentator van deze krant. Niet omdat zij geloven in wonderen, maar omdat zij vinden dat in de wetenschap de gedachten vrij moeten zijn.

Als wetenschappers zich alleen maar mogen uitspreken over verklaarbare fenomenen, raakt de wetenschap opgesloten in zijn paradigma's, zijn denkramen, en valt de kenniscreatie stil.

Wat is 'verifieerbaar'
Allemaal prachtig, riepen critici, maar er is wel een grens tussen wetenschap en geloof: wetenschap houdt zich bezig met wat verifieerbaar is, en wat niet verifieerbaar is behoort tot het domein van geloven. Nu wil ik er geen ingewikkeld filosofisch debat van maken, daarvoor heb ik de kennis niet in huis, maar dat uitgangspunt is misschien minder scherp dan het lijkt. Want wat is 'verifieerbaar'? Betekent dat niet slechts 'verklaarbaar op basis van wat we nu weten'?

Sir Isaac Newton zei ooit: "Als ik verder heb kunnen kijken, is het omdat ik op de schouders van reuzen heb gestaan." De bescheidenheid die deze grote, en diepgelovige, natuurkundige sierde is niet iedereen gegeven. Toen Newton zijn grote werken had geschreven, bekroop wetenschappers het idee dat de natuurkunde af was. Tot, een eeuw later, bleek dat de ether, die alle ruimte vulde, niet bestond, dat licht tegelijk deeltje en golf moest zijn, dat je van elementaire deeltjes nooit met zekerheid kunt zeggen waar ze zich bevinden, dat in het hart van de materie analoge overgangen niet mogelijk zijn maar alleen quantumsprongen, en dat niets sneller kan gaan dan het licht. Het zijn kennisrevoluties die de natuurkunde op haar kop hebben gezet. Wetenschappers worstelen er nog steeds mee en tot de hersens van ons, gewone mensen zijn ze nauwelijks doorgedrongen, hoewel veel van die revoluties dateren van de vorige eeuw.

Scheidslijn
Het denken over de scheidslijn tussen wetenschap en geloof is doortrokken van het idee dat de wetenschap zal overwinnen. Uiteindelijk zal alles kenbaar en verifieerbaar zijn, en het domein van het geloof gereduceerd tot nul.

Dat zie je ook terug in de reacties op het rumoer rond Van Schayck. En er is in twintig eeuwen ook een indrukwekkende hoeveelheid kennis vergaard. Maar het niet-gekende (of niet-kenbare, dat weten we niet) bestaat ook nog. En er zal altijd niet-gekend blijven.

De Amerikaanse president Obama heeft geld vrijgemaakt voor een onderzoeksproject dat de menselijke hersenen in kaart moet brengen, zoals eerder het genoom, het DNA. Daarover ging het debat in ons Filosofisch Elftal een paar weken geleden. 'De laatste grote ontdekkingsreis', luidde de kop. Fout. Dit gaat echt de laatste ontdekkingsreis niet zijn. Er zullen nog ontdekkingsreizen volgen. Ontelbare.

Gelukkig volgde onder die kop een prachtig debat tussen de filosofen Marli Huijer en Bas Haring, die de verwachtingen danig temperden. Want denk maar niet dat we na deze 'laatste ontdekkingsreis' zullen weten wat bewustzijn, persoonlijkheid en vrije keus zijn. Je gaat in de diepste krochten van de hersenen veel vinden, maar niet die fenomenen. Of zoals Haring zei: Je kunt het fenomeen file niet begrijpen door al die auto's uit elkaar te halen.

Tien eeuwen geleden was er onder natuurwetenschappers een levendig debat over de vraag waar de ziel zetelde. In hun zoektocht hebben ze heel wat menselijke lichamen opgesneden. Maar gevonden hebben ze de ziel niet.

 
Betekent verifieerbaar niet slechts 'verklaarbaar op basis van wat we nu weten'?
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden