Met een bedelbrief maak je ’kaartenbakleden’ niet echt enthousiast

Met een pastorale aanpak wil de geldwervingscommissie van de actie Kerkbalans ook niet-actieve kerkleden opnieuw aanspreken.

Robert Buijs

Al meer dan dertig jaar houden vijf Nederlandse kerkgenootschappen elk jaar de massale geldwervingsactie ’Kerkbalans’. Desondanks blijft het voor veel kerken moeilijk de begroting steeds sluitend te krijgen.

De kosten voor kerkonderhoud, pastoraal werk, jeugdactiviteiten en kerkdiensten blijven stijgen, maar steeds minder mensen zijn actief lid van de kerk. De traditionele ’bedelbrief’ met acceptgiro die deze zogenaamde ’kaartenbakleden’ (niet-actieve leden die nog wel staan ingeschreven) jaarlijks thuisbezorgd krijgen, roept bij hen eerder irritatie op dan barmhartigheid.

Daarom ontwikkelde de Interkerkelijke Commissie Geldwerving (ICG), die Kerkbalans voor de kerken coördineert, in 2005 een nieuwe communicatiestrategie. Kerkbesturen kunnen via de ICG workshops volgen om bekend te raken met de nieuwe manier van werven.

„Met de nieuwe benadering willen we de niet-actieve leden opnieuw aanspreken”, legt Kerkbalans-adviseur Egbert Fokkema uit tijdens een workshop in Almkerk. Onder zijn toehoorders bevinden zich predikanten en kerkrentmeesters uit Almkerk en wijde omgeving.

„Tot nu toe zijn er weliswaar tekorten, maar omdat de trouwe kerkleden nog ieder jaar méér geven, houden de kerken het nog vol. Maar de rek is er bij deze gevers natuurlijk wel een keer uit. Daarom richten we ons met ’Kerkbalans Nieuwe Stijl' ook op de niet-actieve kerkleden.”

Het publiek van Fokkema fronst af en toe het voorhoofd: hoe krijg je weer contact met mensen die zich al jaren van de kerk hebben afgekeerd? „Het lijkt onbegonnen werk om deze groep mensen weer te benaderen”, helpt Fokkema. „Toch zijn er altijd wel mensen die nog iets van een band hebben met de kerk. Ze waarderen bijvoorbeeld de architectuur van het gebouw, zijn in de kerk getrouwd of gedoopt, of willen wel een afscheidsdienst in de kerk als hun ouders overlijden. Als het hun gevraagd wordt, blijken ze daarvoor best nog bij te willen dragen.”

Zulke mogelijkheden kunnen volgens Fokkema alleen worden benut als kerken hun oude wervingsmanier overboord gooien.

„Kerkbalans heeft nu teveel het imago dat het alleen gaat om giften. Maar het gaat er allereerst om dat kerken weer een relatie trachten op te bouwen met de niet-actieve leden: dus een pastorale aanpak. Op die manier kun je ook oud zeer proberen op te lossen; dat blijkt vaak een reden waarom de Kerkbalans-envelop niet enthousiast wordt ontvangen.”

Nieuw contact bereik je niet met een zorgelijke brief waarin staat dat er alwéér een tekort is op de begroting. Mensen staan wél makkelijker open voor een gesprek als je vraagt hoe het met hen gaat en wat ze eigenlijk van hun kerk verwachten. Kerken moeten weer nadenken over de vraag wat ze eigenlijk kunnen en willen betekenen voor de gemeenschap waarin ze staan.”

Gebuik van de huidige technische mogelijkheden is daarbij volgens Fokkema cruciaal. Een persoonlijke brief en een kleurenbrochure met aansprekende foto’s zorgen ervoor dat de geadresseerde zich directer voelt aangesproken.

Gemeenten die op aanraden van de ICG de nieuwe aanpak hebben toegepast, zijn enthousiast. „Wij hebben in plaats van de standaardbrief een brochure laten drukken, met foto’s van de kerk en onze activiteiten”, vertelt Herman Gerritsen van de protestantse wijkgemeente Apeldoorn Osseveld-Woudhuis. „In de brochure komen gemeenteleden zelf aan het woord. Zij vertellen welke band zij hebben met hun kerk.”

Volgens Gerritsen was de respons overweldigend. „We brachten meer dan duizend folders rond die we persoonlijk afgaven. Zeventig procent daarvan leidde tot een gift, ongeveer acht procent gaf voor het eerst. Uiteindelijk haalden we de afgelopen twee jaar in onze gemeente door deze acties tien procent meer geld op.”

Mensen die niet wilden geven, kregen geen aanmaning. Ze worden zoveel mogelijk persoonlijk bezocht. „Niet voor een gift, maar om duidelijk te maken dat we goed contact met hen belangrijk vinden”, zegt Gerritsen. „Zo’n persoonlijke benadering leidt tot meer betrokkenheid. Het levert goede gesprekken op, en laat onszelf ook nadenken over hoe we het beste het gesprek aan kunnen gaan.”

Henk van Bruggen van de protestantse gemeente in Dronten heeft ook goede ervaringen met de nieuwe methode. „We willen niet het imago hebben dat we om geld komen, het gaat ons ook om betrokkenheid. Wij willen die tonen, maar vragen ook aan onze niet-actieve leden daarbij te helpen. Daarvoor maakten we ook een folder en een persoonlijke brief.” Dat heeft geholpen, zegt Van Bruggen. „In 2006 hadden we 236 niet-betalers, het jaar erop was hun gemiddelde bijdrage dertig euro. De workshop heeft ons wel gesterkt.”

De folders uit Apeldoorn en Dronten liggen ook in Almkerk op de vergadertafel. „Je hoeft natuurlijk niet altijd een folder te maken, legt Egbert Fokkema uit. „Een parochie in Sneek bood vorig jaar aan alle gemeenteleden bijvoorbeeld een kalender aan met foto’s over belangrijke momenten in de katholieke kerk.

Daarna benaderden zij telefonisch de leden die al lange tijd niet meer aan Kerkbalans hadden gegeven. Dan heb je meteen een mooi gespreksonderwerp als je contact gaat zoeken.”

Toch kunnen alle inspanningen niet verhinderen dat een deel van de mensen nog steeds niets met de actie Kerkbalans te maken wil hebben, en een verzoek om uitschrijving doorgeeft als de kerk contact opneemt, zegt Fokkema.

„Dat kun je nooit helemaal voorkomen. Wel kun je, als je het uitschrijvingsformulier brengt, er een vriendelijke kaart bij doen, waarin staat dat er altijd weer contact kan worden opgenomen en dat de kerk er dan wil zijn. Dat blijkt de mensen soms in het hart te raken; niet iedereen vult het formulier dan daadwerkelijk in.”

De deelnemers in Almkerk zijn enthousiast over de adviezen uit de workshop. „Ik vind het een steun in de rug”, zegt Winanda de Vroe, predikante in Vlijmen en Enkhuizen. „We willen meer gemeenteleden bij onze kerk betrekken, en deze tips geven inspiratie hoe we dat het beste kunnen aanpakken.”

Ook Bert Ridder, predikant in Almkerk, is blij met de positieve benadering. „We betrappen onszelf er nog te vaak op dat we kerk naar binnen zijn. Maar we moeten juist naar buiten, om te proberen anderen ook bij onze gemeente te halen. De suggesties die in de workshop werden gegeven, vond ik echt een eye-opener om mijzelf weer volop in te zetten om dat te bereiken.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden