Met Drumcree hoopt Paisley vredesproces om zeep te helpen

AMSTERDAM - In een ultieme poging de patstelling rondom de Oranjemars in Portadown te doorbreken, zijn de politieke leiders van Noord-Ierland gisteren in conclaaf gegaan om via gesprekken met vertegenwoordigers van kerk en gemeenschap, van vakbonden en zakenleven groter onheil en geweld in de Noord-Ierse provincie te voorkomen.

De protestantse eerste minister David Trimble, somber als nooit tevoren, en zijn katholieke vice-premier Seamus Mallon doen een wanhopig beroep op “visie, moed en leiderschap” bij de twee kampen in het conflict. Aan de ene kant de protestantse Orangisten die koste wat het kost de mars door Portadown willen voltooien, tegenover hen de katholieken ter plekke die, met het verbod van de parades commission in de hand, dit het dezelfde hardnekkigheid willen voorkomen.

De geest lijkt volledig uit de fles nu het cruciale weekeinde daar is van 12 juli, de dag waarop de Orangisten herdenken hoe in 1690 de protestantse koning Willem III van Oranje zijn katholieke schoonvader Jacobus II versloeg in de slag bij de Boyne. De dag ook waarop het 'marsseizoen' voor de Orangisten formeel ten einde loopt. Wat Portadown betreft krijgt dat seizoen echter nog een lange staart. En een zeer giftige ook, en voor heel Noord-Ierland.

De waarschuwing van Orangistenvoorman David McNarry dat, indien het de Orangisten in Drumcree, bij Portadown, belet wordt hun mars te houden door de katholieke Garvaghy Road heel Noord-Ierland in een paar uur tijd lam gelegd zal worden, lijkt op grootspraak, maar is het niet. De macht van de protestanten mag dan op het politieke vlak afgenomen zijn dankzij het vredesakkoord en daaraan gekoppelde verkiezingen voor de Noord-Ierse Assemblee in mei die de katholieken op de voorste rijen bracht, maatschappelijk gezien hebben de protestanten nog steeds verreweg het meeste in de melk te brokkelen.

Vakbonden, middenstand, zakenwereld, ambtenarij en openbare diensten, het is nog steeds overwegend protestants wat de klok slaat. En zelfs de Royal Ulster Constabulary, de Noord-Ierse politiemacht, bestaat voor het leeuwendeel uit protestanten. Des te wranger dat juist de RUC nu bij de rellen die in heel Noord-Ierland plaatsvinden, onder vuur is komen te liggen van stenen, flessen, brandbommen en geweerkogels vanachter 'protestantse' barricaden.

Veel promimente protestanten zijn lid van een van de vele plaatselijke Oranjeordes, zoals eerste minister David Trimble, en de meeste leden van zijn partij, de UUP. En in een verwijzing naar het bloedbad in Peking in 1989 waarschuwde een vooraanstaande UUP-parlementariër dat Drumcree “een nieuw Tiananmen-plein” zou kunnen worden tenzij de regering een compromis vindt waarin het de Orangisten wordt toegestaan door de katholieke Garvaghy Road te marcheren.

Uiteraard is ook dominee Ian Paisley lid van de Oranjeorde. De fanatieke papenvreter en aartsvijand van het vredesakkoord zal zich in de handen wrijven bij het zien van de chaos en ellende die de afgelopen week over de Britse provincie is uitgestort. Hij, de man die gezworen heeft de Noord-Ierse Assemblee te zullen slopen, maar die daarvoor dankzij de Ierse kiezers op 22 mei niet genoeg aanhang wist te krijgen, denkt nu met 'Drumcree' de sloophamer in handen te krijgen die hij nodig heeft. Om niet alleen de Assemblee, maar het hele vredesproces aan gort te helpen.

De situatie anno nu heeft veel weg van 1974. In dat jaar is het de Ulster Workers Council - de machtige protestantse vakbondskoepel - die heel industrieel Noord-Ierland met een algemene staking weet lam te leggen. Dit uit protest tegen het Sunningdale-akkoord, waarin onder auspiciën van de Britse regering in Londen nationalisten en gematigde unionisten samen een soort regering voor Noord-Ierland hebben gevormd.

De staking maakt een einde aan 'Sunningdale' en aan het (korte) premierschap van Brian Faulkner. Het zegevierende comité dat de staking heeft organiseerd, bestaat, behalve uit vakbondsleiders, uit unionistische haviken als dominee Ian Paisley, leiders van loyalistische paramilitaire terreurgroepen en kopstukken van de Oranjeorde.

En bijna een kwart eeuw na datum dreigt weer iets dergelijks. “Het politieke lichaam, de man in de straat, het hele systeem in Noord-Ierland kan de spanning niet meer aan”, zegt vice-premier Seamus Mallon, en hij somt de schade op die al is aangericht. “Als je ernaar kijkt vanuit materialistisch oogpunt, is er al minstens 140 miljoen gulden verloren gegaan door deze confrontatie. Zet dat eens in perspectief, denk eens in wat 140 miljoen in termen van scholing, ziekenhuizen en zorg voor de ouderen kan betekenen. Dat is allemaal door de goot gespoeld.”

Het dreigement van radicale Orangistische voorlieden om Noord-Ierland te verlammen, lijkt overigens in sommige delen van de Britse provincie al gerealiseerd. In de hoofdstad Belfast bijvoorbeeld is dezer dagen 's avonds in de uitgaanswijken en ook elders op straat geen mens te bekennen. Alleen in de protestantse 'oproerwijken' als Sandy Row of Shankill Road is volk op straat, jong volk, dat de RUC-oproerpolitie bekogelt met stenen en molotov-cocktails.

Maar langs de Golden Mile, het bruisende uitgaanscircuit van Belfast, is het nu avond na avond doodstil. Met als enig geluid het gehuil van sirenes van politie-, brandweer- en ziekenauto's. Openbaar vervoer ligt vrijwel stil, zeker richting West-Belfast, door de protestantse wijken, waar bussen groot risico lopen gekaapt en als brandende barricade gebruikt te worden. Winkels gaan extra vroeg dicht om personeel de tijd te geven het straatgeweld voor te zijn en op tijd de veiligheid van het eigen huis te bereiken.

En dat alles op een moment dat het de goede kant leek op te gaan met Noord-Ierland. Groeiende buitenlandse investeringen, aantrekkende werkgelegenheid, aanzwellende economie, bloeiend uitgaansleven, maar vooral: vrede. “Het ging zeer goed”, zegt John Stringer, voorzitter van de Noord-Ierse kamer van koophandel, in The Independent. “De werkloosheid was al gedaald tot acht procent, en de export was de afgelopen vier jaar flink gestegen. We zenden handelsdelegaties uit naar de Verenigde Staten, India en Europa.” En nu deze ellende. Dood- en doodzonde, vindt Stringer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden