Met de vrouw gaat het goed, behalve op tv

Mede dankzij de inspanningen van advocate Gabi van Driem, is er op het gebied van vrouwenrechten veel verbeterd. Maar ondertussen wordt het hoog tijd voor de derde feministische golf, vindt zij.

'Als een warm bad.' Zo voelt voor de Amsterdamse advocate Gabi van Driem de toekenning van de Aletta Jacobsprijs 2004. De Rijksuniversiteit Groningen reikt deze prijs om de twee jaar uit aan een academisch opgeleide vrouw die een voortrekkersrol vervult op het gebied van emancipatie. Van Driem (52) krijgt de prijs voor de 'grensverleggende rechtspraak' die door haar inspanningen tot stand is gekomen.

Het straatverbod, inmiddels algemeen geaccepteerd, is daar misschien wel het bekendste voorbeeld van. Van Driem: ,,Ja, dat straatverbod voor iemand die zijn ex-vrouw lastigviel was belangrijk. Daar zijn ook andere uitspraken uit voortgekomen. Zo bepaalde de Hoge Raad later dat een aanrander die zijn hond uitliet in hetzelfde park waar ook zijn slachtoffer met haar hond kwam, daar niet meer mocht komen.''

Later dwong Van Driem via de rechter een aidstest af voor een verkrachter. Daar was niet iedereen gelukkig mee. ,,Mijn achterban heeft me toen in de steek gelaten. Ze vonden dat ik aan eigenrichting deed. Maar mijn standpunt was: die man heeft het grondrecht van de onaantastbaarheid van het lichaam geschonden. Nu vindt men dit heel gewoon, maar destijds was het een moeilijke strijd. Ik voelde me als een roepende in de woestijn. Daarom ben ik ook blij met deze prijs. Ik voel me zeer vereerd.''

,,De prijs komt'', zegt ze, ,,op een moment dat je het helemaal niet verwacht.'' Ze is nu 22 jaar advocaat en timmerde inderdaad flink aan de weg, maar de laatste tijd werkt ze meer in de luwte. ,,Toen iedereen met zijn blote kont op de tv kwam, had ik er geen zin meer in. Al die slachtoffers die de publiciteit zochten. Het werd zo'n klaagcultuur, daar wilde ik niet aan meedoen. Als mensen geen gêne meer hebben, vervlakt het zo, de zeggingskracht is weg. De maatschappij wordt inmiddels geregeerd door de tv.''

Dat Van Driem rechten ging studeren was niet haar eigen idee. Ze speelde heel goed piano en wilde graag naar de kleinkunstacademie. Maar haar ouders, beiden muzikaal, vonden dat maar niks, dus belandde ze op de universiteit. Al tijdens het begin van haar studie kwam ze in actie. Ze richtte begin jaren zeventig de (tweede) rechtswinkel van Nederland, in Amsterdam, op. Het was het begin van een reeks initiatieven: Vrouwen tegen Verkrachting, Vrouwen en Media, het Vrouwengezondheidscentrum, het Vrouwenkindercentrum, om er maar een paar te noemen. Gabi van Driem stond aan de wieg van die organisaties.

Pas acht jaar na haar afstuderen begon ze haar eigen advocatenpraktijk in Amsterdam. Ze hing een bordje aan haar deur en wachtte af. ,,De eerste drie weken bleef het stil. Tot de Stichting Ombudsvrouw belde. Het ging om een keuringsarts die afgekeurde vrouwen in hun billen en borsten kneep. De rechtszaal zat vol met journalisten. Ik heb de zaak gewonnen, tot in hoogste instantie. Nou, daarna liepen ze hier de deur plat.''

96 procent van haar clientèle bestaat uit vrouwen. Sinds een jaar of acht behartigt ze ook de belangen van mannen. ,,Het is best leuk af en toe, een man als cliënt.'' De eerste mannelijke cliënt voor wie ze opkwam, was een man die op een paterschool seksueel was misbruikt door een geestelijke. ,,Een heel dramatische geschiedenis'', herinnert ze zich.

Haar vijfkoppige kantoor heeft één man in dienst. Die doet het werk van de secretaresse. Van Driem heeft nog wel feministische principes. Zo zal ze in echtscheidingszaken nooit optreden voor een man en dus tegen zijn vrouw.

Naast haar werk als juriste, koos ze ruim vijf jaar geleden voor een nieuw avontuur: het schrijven van romans. Haar eerste boek 'Het laatste woord' vertelt over de geschiedenis van haar -deels joodse- familie. ,,Ik ben gek op schrijven, ook in de advocatuur. Het is heerlijk om met taal te spelen. Veel mensen vinden het gek dat je naast jurist ook schrijver bent. Je maakt je wel kwetsbaar. Als advocaat heb je alleen met je cliënt en de rechter te maken. Maar als romanschrijver kun je door iedereen vermorzeld worden.''

Inmiddels is haar tweede roman bijna af. ,,Het gaat over een man die een relatie aangaat met de vriendin van zijn overleden vader. Het boek is helemaal niet feministisch. Ik beschrijf de werkelijkheid en juist dan merk je dat de verhoudingen tussen mannen en vrouwen nog heel traditioneel zijn'', constateert Van Driem.

Trouwens, nu we het daar toch over hebben, hoe staan we er eigenlijk voor qua emancipatie, anno 2003? Gabi van Driem zucht eens diep en gaat er even flink voor zitten. ,,Het wordt hoog tijd voor een derde feministische golf. De kinderopvang wordt bijvoorbeeld de nek omgedraaid. Tenminste als het plan van minister De Geus doorgaat. Wat denk je wat dat voor gevolgen heeft? Steeds meer vrouwen zullen parttime of helemaal niet meer gaan werken. Althans, het wordt ze heel moeilijk gemaakt.''

Vrouwen hebben in de combinatie werken en moederschap toch ergens de slag verloren, meent de juriste. ,,Het is gestokt in het huisgezin. Het blijft een strijd, de eerlijke verdeling van huishoudelijke taken. Die jongens koken tegenwoordig wel, maar zij zouden ook minder moeten werken.'' Ook op haar eigen vakgebied schiet het niet echt op met het doorstromen van vrouwen naar topfuncties. ,,We hebben maar één vrouwelijke president van de rechtbank. En ook op andere gebieden moet je vrouwen met een lampje zoeken. We hebben maar heel weinig vrouwelijke hoogleraren en commmissarissen bij bedrijven.''

Maar bepaald somber wordt Gabi van Driem van het bombardement van geweld, seks en porno dat via het televisiescherm de huiskamers inkomt. Vooral vrouwen hebben daar volgens haar letterlijk onder te lijden. ,,En dan die anorectische meisjes, de barbiepop is weer helemaal terug. Het vrouwenbeeld wordt weer heel erg bepaald door anderen.''

Gelukkig zijn er volgens haar ook tekenen dat er een tegenbeweging op komst is. Die zal moeten komen van een nieuwe generatie. ,,Ik merk het aan mijn jongste dochter, die dit jaar eindexamen doet. Die wordt heel feministisch. Die ergert zich er ook aan dat er geen popster meer op televisie verschijnt zonder blote tieten. Dáár komt de kentering'', klinkt het nog altijd strijdbaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden