Met de roltrap naar de hel

Wie kiest voor het rotsige pad, treft onderweg een dinosaurus. 'De tyrannosaurus rex symboliseert de geestelijke strijd.' (ILLUSTRATIE FOKKE DE VRIES) Beeld
Wie kiest voor het rotsige pad, treft onderweg een dinosaurus. 'De tyrannosaurus rex symboliseert de geestelijke strijd.' (ILLUSTRATIE FOKKE DE VRIES)

Twee Urker mannen lieten de aloude keuze tussen de brede weg – geplaveid met aardse genoegens – naar hel en verdoemenis en het smalle pad naar de hemel opnieuw verbeelden. „Dit is kostelijker dan kostbaar goud.”

Op Urk is een nieuwe versie gemaakt van de klassieke plaat van de brede en de smalle weg. Paard en wagen zijn op het pad naar de hel ingeruild voor een supermarkt (‘Elke dag open!’), disco, jackpot en een bordeel.

Op de salontafel in zijn tussenwoning in Urk heeft Jan Rein de Wit (41) een exemplaar van de poster uitgerold. Samen met Kees van Helden (45) nam hij het initiatief. Van Helden en De Wit kennen elkaar uit het jeugdwerk van de christelijk gereformeerde kerk. Grafisch ontwerper Fokke de Vries (34) vroegen ze om het karwei uit te voeren.

De drie Urkers kijken naar het tafereel op tafel. „Dit triggert jongeren”, zegt Van Helden. „Er gebeurt heel veel.”

Vooral voor oudere gereformeerden is de klassieke variant van de brede en de smalle weg een bekende afbeelding. In menig protestants-christelijk school- en kerkgebouw was de plaat uit 1866 tot diep in de vorige eeuw te vinden. Op de afbeelding zijn de twee wegen te zien, ieder met zijn eigen kenmerken.

Hoewel de populariteit van de tekening door een theologisch matiger koers in veel protestantse kerken afnam, bleef het tafereel in de bevindelijk gereformeerde hoek wel geliefd. Toch was de populariteit van het tableau ook daar de laatste jaren tanende.

Vooral jongeren zien niet meer zoveel in de negentiende-eeuwse afbeelding, constateerden De Wit en Van Helden tijdens het jeugdwerk in de kerk. Niet omdat er lichtvaardiger over hemel en hel wordt gedacht, zeggen de Urkers. Van Helden: „De beeldtaal van de oude plaat staat ver van ze af. Het lijkt op soldaatje spelen.” De Wit: „Toch wil je ook in deze tijd de boodschap meegeven dat het echte leven pas begint na het sterven.”

Om die reden heeft ontwerper De Vries de scènes op de poster, die leest als een stripverhaal, geactualiseerd. Wat hetzelfde bleef is het begin, de richtingwijzer naar de twee wegen. ’Vloek’, linksaf en ’zegen’ rechtsaf. Het eindpunt is ook min of meer herkenbaar: de hemel (nu met honingraten en een waterval) en de hel (in de nieuwe variant te bereiken via roltrappen).

De zondaar, te herkennen aan de rugzak met zonden, op de hoek bij de smalle poort bleef eveneens intact, al maakte tekenaar De Vries een kleine aanpassing: het confectiekostuum van de man op de oude poster wisselde hij in voor een T-shirt, korte broek en een overdadige hoeveelheid tatoeages.

In het landschap van 150 jaar geleden staan heertjes met hoge hoeden en wandelstokjes en dames in lange jurken. Op de nieuwe poster uit Urk zijn die allemaal verdwenen. Dat is niet het enige. De ’zondagtrein’ is inmiddels kennelijk geaccepteerd als vervoermiddel en heeft geen plaats meer gekregen op de nieuwe plaat. Ook het driehoekige alziend oog, bovenin de afbeelding, moest wijken. „Dat wordt nu gebruikt door de new age-beweging”, motiveert De Vries de lacune.

Hedendaagse personages bevolken de poster, zeggen de initiatiefnemers. Zo is de landloper met knapzak (De Vries: ’Waar zie je die nog?’) vervangen door een moslima met een kinderwagen en een vrouw in Spakenburger klederdracht (De Vries: ’Klederdracht, dat zie je nog wel’). „Ik had ook een Urker kunnen nemen, maar de meeste Urkers lopen er niet meer zo bij”, antwoordt De Vries op de vraag waarom hij de Spakenburgse dracht tekende. „Staphorster kleding had ook gekund”, gaat hij verder. „Maar die was me wat te sober.”

Het doel van de plaat is dat mensen, vooral jongeren, de Bijbel pakken. „Gewoon het boek, geen iPad of zo”, zegt De Wit.

Om die reden staan er bijbelteksten bij elk tafereel. Zo staat bij de scène waar een prostituee een halfnaakt manspersoon haar pand binnenhaalt een verwijzing naar Spreuken 7 vers 22: ’En zonder na te denken liep hij achter haar aan. Zoals een os die naar de slachtbank gaat bleef die dwaas aan haar geketend’.

„Ik heb kinderen van 15 en 19 jaar”, zegt Van Helden. „Die lagen er op de knieën bij toen ik met de nieuwe posters thuiskwam. Ja hoor, de Bijbel werd erbij gepakt om alles na te zoeken.” De Wit, doelend op de bijbelstudie: „Dit is kostelijker dan kostbaar goud. Dat besef wil nog wel eens slijten.”

De Wit en Van Helden werden vorig jaar bekend als de initiatiefnemers van een anti-evolutiecampagne. Hun brochure ’Schepping of evolutie – wat geloof jij?’ werd landelijk bij zes miljoen huishoudens door de brievenbus gedrukt. Dat leidde tot veel commotie.

De folder betoogde dat God de aarde en de rest van het heelal in zes dagen van ieder vierentwintig uur geschapen heeft. De Wit slaat zijn ogen op van de poster en werpt een blik door zijn woonkamer. „Dit is nog steeds het centrum van het creationisme. Van Nederland, maar ook van de wereld”, vertelt hij. „Zeg je tegen Amerikaanse creationisten ’Urk’, dan weten ze wat dat betekent: ’creationisme’.”

Voor de buitenwereld mag Urk een bastion van protestantse rechtzinnigheid zijn, de drie inwoners van het vissersdorp weten wel beter. „Laat ik dit vooropstellen: we zijn hier op Urk geen haar beter dan anderen”, zegt Van Helden. „Denk aan het gebruik van drugs, het indrinken in keten en de seksuele moraal van de jeugd.”

Dat er veel aandacht voor seks is op de poster, is dan ook geen toeval. „Wat mij raakt, is de seksualisering van de maatschappij”, aldus Van Helden. „Je kunt niet eens meer gewoon naar een autobeurs zonder geprikkeld te worden door foto’s van mooie vrouwen.”

Dit alles was voor De Vries reden om naast het bordeel nog een waarschuwing voor een al te gretig driftleven te tekenen. Hij wijst met zijn vinger naar het televisiescherm, rechts naast de ingang van de brede weg. Op het scherm is een vrouw te zien die haar blouse losknoopt. Niet dat er zoveel te zien is, trouwens. Alleen een verticaal streepje boven de knoopjes doet een begin van een fors decolleté vermoeden.

„Kijk”, wijst De Vries naar een poppetje met rood geverfde oorschelpen, „er kijkt een man met rode oortjes naar.”

Op de smalle weg naar de hemel is het ook niet altijd makkelijk. Daar komt de reiziger oog in oog te staan met een dinosaurus, een tyrannosaurus rex. „De tyrannosaurus rex symboliseert de geestelijke strijd”, zegt De Vries. „Een groot gedeelte van de Nederlanders denkt bij dit dier meteen aan een wereld die miljoenen jaren oud is, maar dat weerspreekt wat er in de Bijbel staat. Het is een vrucht van tekstkritisch lezen. Dat is niet goed.”

Tienduizend exemplaren zijn er al van de poster gedrukt. Een tweede editie zit in de planning en er is een Engelstalige variant in de maak. „In de Verenigde Staten leeft dit echt”, zegt Van Helden.

De Wit, in het dagelijks leven zelfstandig ondernemer: „Zit je daar, dan heb je zo een half miljoen omzet per jaar.”

null Beeld
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden