Mét de natuur wordt het nog veiliger

interview | Staatssecretaris Sharon Dijksma wil graag schetsen hoe de strijd tegen het water kan samengaan met ontwikkeling van de natuur, maar dan wel tijdens een wandeling door natuurgebied De Blauwe Kamer . Een modderige exercitie.

De zwarte laarzen met witte stippen van de staatssecretaris soppen door de modder. De Galloway-runderen in natuurgebied De Blauwe Kamer aan de Rijn bij Wageningen, hebben de begaanbaarheid van de paden er niet beter op gemaakt. Overal in de drab staan hun hoeven, zodat het gezelschap soms langzaam glijdend vooruit moet.

Toch wilde Sharon Dijksma (natuur) naar juist dit gebied. In 1992 werd met het doorsteken van de zomerdijk de natuurlijke dynamiek van dit rivieroeverlandschap hersteld. Daardoor ontstond niet alleen een prachtig reservaat waarin de insecten, vogels en zoogdieren terugkeerden. Bij hoog peil kan de rivier hier ook haar water kwijt, en ontstaat er minder druk op de dijken elders. Rond dit reservaat is een economietje ontstaan van mensen die het gebied verzorgen en recreanten voorzien van een kop koffie met een appelpunt. Drie vliegen in één klap.

Dit relatief beperkte project staat symbool voor de aanpak die in de 'Natuurambitie Grote Wateren 2050' wordt beschreven, en vandaag richting Tweede Kamer gaat. Samengevat komt die er op neer dat als we de rivieren nóg meer ruimte geven, en de zee toegang tot ín de duinen, als het getij terugkeert in de afgesloten meren van Zeeland, er een robuuste natuur kan ontstaan die niet alleen in ecologische zin waardevoller wordt, maar die ook waterveiligheid biedt én economische kansen. Uiteindelijk is de bewoner van Nederland de grote winnaar. Want die kan er ook nog eens heerlijk in recreëren. De nota staat bol van de uitgewerkte vergezichten, gedetailleerde voorstellen, en vooral enorme mogelijkheden die 'bouwen met natuur' volgens Dijksma biedt (zie kader).

Wat is een op schrift gestelde Natuurambitie 2050 eigenlijk? Het is geen beleidsstuk, maar toch ook geen vrijblijvende notitie?

"Mag ik het een wenkend perspectief noemen? Het gaat er mij om dat we in de discussie over waterveiligheid de inzet van natuur voorop gaan zetten. Het gebied waar we nu zijn, is daar een voorbeeld van. Als we de natuurlijke processen de ruimte geven, is dit goed voor natuur én veiligheid. Ik wil met dit stuk een mentaliteitsverandering teweegbrengen en de besluitvorming beïnvloeden. Je zou dit stuk daarom ook een lobbydocument kunnen noemen, dat de beste ideeën in de etalage zet."

Zodat bestuurders en politici naar dit stuk kunnen teruggrijpen, ook als u geen staatssecretaris meer bent?

"Ja. Nu zie je gebeuren dat in het kader van de waterveiligheid eerst de schop de grond in gaat, en pas daarna wordt nagedacht of dat project kan worden gekoppeld aan natuurontwikkeling. Terwijl ook dat laatste een belangrijke opgave is. Daarbij komt: als je natuur juist gebruikt om de waterveiligheid te vergroten, levert dat vaak forse besparingen op."

Uw Natuurambitie heeft geen financiële paragraaf.

"Dat klopt. In de huidige begroting gaat al veel geld naar natuur en een belangrijk deel van mijn vrije middelen gaat naar projecten die in de Natuurambitie worden beschreven, zoals vijftien miljoen euro voor de Marker Wadden en vijf miljoen euro voor de vismigratierivier in de Afsluitdijk. Maar ook ik moet voor een sluitende begroting zorgen."

Bent u daarom zo enthousiast over de natuurontwikkeling in het Haringvliet waarvoor de Postcodeloterij geld beschikbaar maakte, en de ontwikkeling van de MarkerWadden door Natuurmonumenten. Zijn die projecten voor u het begin van de ontwikkeling van een nieuwe Nederlandse delta?

"Beide projecten zijn geweldig, en niet alleen omdat hier de natuur wordt hersteld. Juist de samenwerking tussen maatschappelijke organisaties als het Wereld Natuur Fonds en Natuurmonumenten, het bedrijfsleven én de overheden maken deze projecten uniek. Niet alleen de technische innovatie, maar ook de organisatie ervan kan straks een belangrijk exportproduct worden."

Als er grote stappen moeten worden gezet op gebied van natuur én waterveiligheid, moeten we af van dat korset van bedijking. Dijken ziet u als kansen, minder als obstakel. U wilt de 'harde kanten' van de Deltawerken herzien en ze op sommige plekken doorlaatbaar maken.

"Jazeker. Een dijk is een onderdeel van natuur, in plaats van een hindernis. Er zijn voldoende mogelijkheden om eens anders naar de waterveiligheid te kijken. Die hoeft niet altijd gegarandeerd te worden door een stevige dijk. De nota geeft voldoende alternatieven."

U bent ook staatssecretaris van economische zaken. Deze projecten vragen om forse investeringen en leveren werkgelegenheid op. De klimaatverandering komt er aan. Waarom haalt u deze projecten niet naar voren als crisismaatregelen?

"Laat ik het zo zeggen: als het kabinet zoekt naar ideeën voor werkgelegenheidsprojecten, dan heb ik er een paar klaarliggen."

Een loeiende Galloway onderbreekt het gesprek, en het gezelschap kijkt nog even naar de ooit doorgestoken dijk aan de Rijn.

Houdt u eigenlijk van wandelen?

"Zeker, maar niet in de modder."

Wandeling door de droom van Dijksma

Natuurgebied De Blauwe Kamer op de noordelijke oever van de Nederrijn tussen Rhenen en Wageningen, was in 1992 een van de eerste projecten waarin de natuurlijke dynamiek van het rivieroeverlandschap is hersteld. Dijksma heeft zich bij het schrijven van de nieuwe Natuurambitie vooral door de veranderingen in dit gebied laten inspireren. De oude strangen en geulen in de uiterwaarden zijn hier uitgegraven en de zomerdijk is doorgestoken. Hierdoor loopt het laaggelegen gebied al bij een kleine verhoging van de waterstand in de rivier onder water. Grote grazers houden het reservaat 'open' waardoor een divers dierenleven is ontstaan: bevers, vossen en meer dan zestig broedvogels, waaronder aalscholver, ijsvogel, kwartelkoning en lepelaar. Ook de visarend wordt er regelmatig waargenomen.

Wie eens door dit gebied wil wandelen: www.utrechtslandschap.nl/ natuurgebieden/blauwe-kamer

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden