Met de Bijbel van de academie naar de catacombe

De Amsterdamse School houdt niet op te bestaan, zij gaat de catacombe in, zegt bijbelgeleerde Karel Deurloo. Het tekent het zelfvertrouwen, maar ook de hunkering naar martelaarschap en de bitterheid die Deurloo c.s. koestert, nu hun roemruchte school ,,van de academie'' is verjaagd. Want aan de theologieopleiding aan de Universiteit van Amsterdam komt vandaag met het laatste kerkelijk examen een eind. En het bittere is: ,,het kan de (hervormde) kerk geen barst schelen''.

De afscheidsreceptie is pas op 10 februari in de Beurs van Berlage (over Amsterdamse School gesproken), maar het inpakken en wegwezen is al voltooid. Toen de drie Sow-kerken hun zes ambtsopleidingen terugbrachten tot drie ging het uiteindelijk tussen het koppel Leiden-Kampen en VU-Groningen. In beide plaatjes was de UvA verdwenen. Al sinds de jaren tachtig kwam het plan op: theologie weg aan de UvA. Redding bracht tijdelijk nog een beroep op het unieke van de 'Amsterdamse School', de aan de UvA ontwikkelde methode van bijbellezen. In de loop van de jaren negentig begon die Amsterdamse op-de-borst-klopperij averechts uit te werken: Amsterdamse School? kom, kom, dat weten we nu wel.

De A.S. mag pronken met de namen van Miskotte sr., Breukelman sr., Beek sr., ds. Kleys Kroon en anderen, als de dit jaar overleden Monshouwer en Van Daalen, de eveneens overleden priesters Hemelsoet en Naastepad, en onder de levenden mensen als Wouter van der Spek, Rochus Zuurmond, Nico Bakker, Bert ter Schegget, Dick Boer, Rinse Reeling Brouwer en als chef onder de mohikanen nu al jaren Karel Deurloo.

In het Amsterdamse theologencafé afgelopen week kon Deurloo nog eens de boodschap van de A.S. meegeven, zo kernachtig samengevat in de leus: de tekst mag het zeggen.

Miskotte met zijn Amsterdamse Nachwuchs was schatplichtig aan de grote Zwitserse theoloog Karl Barth en aan het joodse duo Buber-Rosenzweig. De eerste had opnieuw het idee van openbaring centraal gesteld. De A.S. is ervan doordrongen dat in de bijbelstudie niet zomaar wat curieuze teksten uit een oude bibliotheek worden onderzocht, maar dat die teksten zijn ontvangen, geleend van de synagoge en van de kerk en van hun liturgie.

De Amsterdamse School was dan ook steeds zeer kritisch op de gangbare methodes om de teksten te analyseren, ze te wegen op 'echt gebeurd' of niet, als ware de onderzoeker de meester van de tekst. Nee, het gezag ligt bij de tekst. Even gebeten waren de AS'ers, wanneer anderen de Bijbel lieten buikspreken voor eigen ideeën - wat bijvoorbeeld wel eens tot aanvaringen leidde in de eerste dagen van de feministische exegese.

Het verhaal over de A.S. als de CPN-in-gebed voert hier te ver, maar het was wel curieus dat uitgerekend in de vroegere tempel van het vaderlandse communisme, Felix Meritis, Deurloo nog éénmaal zijn geloof mocht belijden in de tekst, die het absoluut mag zeggen: ,,Het Woord moet je laten staan, er is voorrang van het horen op het zien, van de tijd op de ruimte.'' Groot zeer bij de A.S. is de nieuwe bijbelvertaling. In plaats van dat deze ons naar de tekst toe laat kruipen, doet de NBV -om over de gruwel der Groot Nieuws Bijbel maar te zwijgen- concessies om de bijbeltekst naar onze smaak te verdunnen.

De meest charismatische vertegenwoordiger van de A.S. was ongetwijfeld Frans Breukelman. Aan zijn voeten hoefde je niets van bijbelse talen te weten. Hij gooide aan één stuk met Griekse en Hebreeuwse woorden en zinnen, maar je zat uren geboeid te luisteren en na afloop had je de weerbarstige tekst liefgekregen, als ware hij van bovenaf door de profeet zelf geopenbaard.

In het theologencafé kwam ook de relativering van de A.S. aan het woord. E. Talstra, bijbel-computerdeskundige van de VU, waardeert haar, al was het maar als oppositie van de kerkelijke machthebbers. Maar de A.S. is in zijn ogen vaak meer missionair bezig dan wetenschappelijk en nieuwsgierig. De tekst mag het zeggen, maar als natuur en ervaring en ándere teksten die tekst tegenspreken is dat ook een gegeven. In Deurloo's academie moge de tekst het dan te zeggen hebben, menigeen ervaart op zijn of haar kansel dat je 't met dat verhaal van de tekst niet redt.

Talstra was niet verbaasd dat engagement als van de A.S. 'academisch' slecht scoort. Als hijzelf subsidie vraagt voor een onderzoek en hij schrijft per ongeluk ergens 'God' in plaats van 'god' krijgt hij niks.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden