Met de aanslag in Utrecht daalt de geur van terrorisme neer over Nederland

Kinderen leggen bloemen bij het 24 Oktoberplein. Beeld AP

De grootschalige reactie op de aanslag in een Utrechtse tram toont hoe gespannen de zenuwen in Nederland zijn. 

Een dodelijke aanslag of een daad van terreur? Een etmaal na de schietpartij in een Utrechtse tram, waarbij drie mensen sterven en drie levensgevaarlijk gewond raken, is daar nog geen uitsluitsel over. Maar de geur van terreur hing de hele dag boven Nederland.

Rond half zeven ’s avonds komt er een verlossend bericht. De man naar wie de politie urenlang uit alle macht heeft gezocht, is aangehouden. De 37-jarige Turkse Nederlander Gökmen T. is een bekende van Justitie. Toch resteren er na de arrestatie vragen, veel vragen. Was hij in beeld bij de veiligheidsdiensten? Of ligt de aanleiding voor zijn daad in de familiesfeer? Daar kan en wil justitie in het belang van het onderzoek niets over zeggen.

Met premier Rutte spreken de autoriteiten al vroeg op de dag van een aanslag. Aldoor is er die grote slag om de arm: een terroristisch motief wordt niet uitgesloten, maar dus ook niet bevestigd. Met strakke blik spreekt Rutte vlak na het middaguur zijn ongeloof en afschuw uit over de eerste berichten uit Utrecht. “Ons land is opgeschrikt door een aanslag.”

Maar één antwoord

Rutte zegt wat een premier op zo’n moment van onzekerheid hoort te zeggen. “Mocht dit inderdaad een terreurdaad blijken, dan past maar één antwoord. Onze rechtsstaat en democratie zijn sterker dan geweld. Wij zullen niet wijken voor onverdraagzaamheid.”

Over de schietpartij op het 24 Oktoberplein is dan nog weinig bekend. Het crisisberaad met betrokken ministers en veiligheidsambtenaren is dan al bijeen. Als het aantal van drie doden bekend wordt, rouwen koning en koningin mee.

De reacties in de uren die volgen tonen hoe gespannen de zenuwen van de Nederlandse samenleving zijn, en hoe alert en gevoelig de autoriteiten reageren op een mogelijke terreurdaad.

De Domstad verschuilt zich met ingehouden adem achter de voordeur, in de uren dat de autoriteiten op volle kracht zoeken naar de dader. Of daders, want de hele dag blijft de politie daar rekening mee houden. Scholen sluiten de deuren, de Domkerk gaat op slot, net als andere openbare gebouwen. In moskeeën gaan de gedachten uit naar de aanslag in Christchurch, zo kort geleden. Ook de terroristische aanslag op Amsterdam Centraal afgelopen september ligt vers in het geheugen. Diezelfde maand heeft justitie een grootschalige aanslag ergens in Nederland verijdeld, de zes verdachten komen begin dit jaar voor de rechter.

Wapens tevoorschijn

Bijna alle politieke partijen leggen hun campagnes voor de Provinciale Statenverkiezingen stil. Op het Binnenhof haalt de marechaussee de wapens tevoorschijn. Vitale infrastructuur, stations en politiebureaus krijgen extra bewaking; Duitsland verscherpt de controles bij de grens. De reacties van staatshoofden uit vele buitenlanden laten zich vergelijken met die na een terreuraanslag.

Ook op straat in Utrecht ziet de inzet van alle diensten eruit als die bij een terreurdaad. Tot de tanden gewapende eenheden van de Dienst Speciale Interventies assisteren politieagenten bij verschillende zoekacties.

De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid verhoogt het dreigingsbeeld tot ’s avonds laat – voor het eerst sinds de invoering in 2005 – tot het maximale niveau, voor de provincie Utrecht. Dat betekent een toename van de terroristische dreiging van ‘substantieel’ (4) naar ‘kritiek’ (5).

Vlaggen halfstok

Is dat geruststellend of verontrustend? De autoriteiten beogen het eerste en roepen burgers op waakzaam te blijven. Veel Utrechters zullen het laatste gevoeld hebben. De kans op een vervolgaanslag is bij het hoogste dreigingsniveau reëel.

Vandaag hangen de vlaggen halfstok, maar hervatten politici vermoedelijk de campagne, al dan niet met de handrem erop. Premier Rutte moest van vragen hierover gisteren even niets hebben. “Ik ben nu even geen VVD’er.” Maar dat de verkiezingen morgen doorgaan, daarover laat hij geen twijfel. “Wij zwichten niet.”

Lees ook:

Om kwart voor elf staat de tram stil, daarna heel Utrecht

De tram op weg naar het centrum van Utrecht kwam tot stilstand op het 24 Oktoberplein. Het drama dat zich daar afspeelde, verlamde de hele stad.

‘Bij een aanslag moet je verkiezingscampagnes juist niet stilleggen’

Dat politieke partijen na de aanslag in Utrecht hun activiteiten staakten, vindt hoogleraar terrorisme Edwin Bakker onbegrijpelijk. 

Meer over de schietpartij in Utrecht leest u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden