Met dank aan de gezamenlijke omroepen

De nationale televisie-actie voor Midden-Amerika heeft het fan-tas-tische bedrag van zestien miljoen gulden opgeleverd. Bedankt lieve mensen, bedankt Mitch. We zijn weer klaar voor de rest van het jaar. Essayiste Maya Zielinski Rasker deed een briefje bij haar girootje.

MAYA ZIELINSKI RASKER

Beste Mitch,

Dank voor de indrukwekkende ravage die je hebt aangericht in Midden-Amerika. Het regenen is er nu gestopt en het waait ook niet meer, maar het oogt allemaal nog behoorlijk modderig. Wat een werk heb je ervan gemaakt! Het is alsof de kaart van het continent in de wasmachine is terechtgekomen, heavy duty op 90 graden. De contouren staan nog, maar verder zijn alle kleuren en lijnen verlopen.

Ook wij hebben trouwens veel regen gehad, de afgelopen tijd, en het regent nog steeds. De koningin is op bezoek gegaan bij gedupeerde agrariërs, want hun komkommers zijn verdronken. Dat is ook erg: verdronken komkommer (of verzopen suikerbiet, of rottende maïs), zeker als het er net zo veel, of misschien wel meer zijn dan 25.000. Stel je eens voor, Mitch, een berg van 25.000 komkommers! (Zouden ze daar nog iets van kunnen maken? Soep van Knorr, in zo'n zakje? Je hoeft die berg alleen maar te vriesdrogen lijkt me, bouillonblokje erbij, gezellig zakje eromheen. Lekker voor volgend jaar zomer, komkommersoep van Knorr.) Gelukkig hebben wij hier een noodwet die zorgt dat je geld krijgt als de velden weer blank staan, en dat lijken ze de laatste tijd nogal eens te doen. Daar zouden ze van opkijken in die landen van jou, Honduras en Nicaragua en zo. Hoewel, ook daar stroomt nu het nodige geld naartoe.

Het is merkwaardig gesteld met jou en je neven en nichten dit jaar - zijn jullie chag-rijniger dan anders of is het mijn geheugen dat het ene beeld van een overstroming verwart met het voorgaande, of een nog komende? Wie weet nog van Bangladesh, toch nog niet zo lang terug, met ook een miljoen daklozen als gevolg van over-stromingen? Het beeld staat op mijn netvlies: modderstroom, kapotte huisjes, kindersnoetjes, je kent het wel. Met een druk op de knop kunnen we de beelden inpasbaar maken in de nieuwe ramp. Zoek / Vervang: kindergezicht. Het kleine Bengaaltje is nu een Nicaraguaantje, maar nat is het nog steeds, en modderig. En kapot. Dat leverde donderdag weer mooie beelden op voor de inzamelingsavond.

Marketingtechnisch heb je het trouwens goed aangepakt, daar kunnen ze bij Procter & amp; Gamble nog een puntje aan zuigen. Die ramp Van jou sluit precies aan bij de behoeften van de markt, zelfs op het gebied van de ellende is er ook nog zoiets als vraag en aanbod, zoals je weet.

Kosovo, daar zat echt niemand op te wachten. Economisch gezien een waardeloos land. Bovendien is het daar zo onduidelijk wie de goeien en wie de slechteriken zijn, dat je geneigd bent te zeggen: zoek het zelf maar uit. Natuurlijk, ook een dakloos grootmoedertje uit Kosovo is schrijnend om aan te zien, maar als je dan zo'n schoonzoon van haar ziet, tot de tanden bewapend en als een wildeman uit z'n ogen kijkend - tja, dan beween je dat oude moedertje toch weer wat minder.

Of Bangladesh, waaraan ik je net al herinnerde. Het wordt welhaast een gewoonte, je vergeet of het dit jaar was of het vorige, dat ze daar weer onder water stonden. En ook voor dat land geldt: wie zit er hier nu te wachten op zo'n drassige delta? Het is een non-land, economisch net zo onnuttig als Albanië of Kosovo en geo-politiek van generlei waarde. Zo'n land zakt sneller weg in het geheugen dan het water in de grond.

Daarom was Midden-Amerika een schot in de roos van jou, Mitch. Het is een gebied waarmee wij ons in de westerse wereld nog enigszins kunnen identificeren. De bevolking spreekt een Europese taal (althans, gemakshalve kunnen we ons de taal toe-eigenen, sinds we dat eens met het continent hebben gedaan), we hebben onze economische belangen in de regio, we gaan er graag op reis en adopteren bovendien de kinderen.

Maar ook de aard van de ramp die jij veroorzaakt hebt, Mitch, is bij uitstek geschikt voor onze chari-marketing. Je bent namelijk onschuldig, onverklaarbaar. Je had ons allemaal kunnen treffen en niemand die we daar de schuld van hoeven geven. Dat schuift een stuk makkelijker. De overstroming in China bijvoorbeeld, had een onaangename bijsmaak, omdat de Gele Rivier uit z'n oevers trad als gevolg van de waterpolitiek van de Chinese overheid. Dat maakt ons medeleven toch wat precair want de ramp, en daarmee onze welgemeende donaties, heeft politieke implicaties. Wat weer ongemakkelijk is omdat China nu juist weer wel een economisch en geo-politiek waardevol land schijnt te zijn.

Nee, zodra de hand van de mens op enigerlei wijze zichtbaar is in een grote cata-strofe, trekken wíj onze handen er liever van af. Hetzij omdat we geen stelling willen nemen, danwel omdat onze belangen geschaad zouden kunnen worden.

Het leukst aan jou vind ik dat je zo ver weg bent. Want exotisch leed is veel beter te verdragen dan leed nabij. Ik hoef het op geen enkele manier op mezelf te betrekken. Pro forma mompel ik nog iets van 'broeikaseffect' om wat geëngageerde legitimatie te geven aan mijn meegevoel voor jouw slachtoffers, maar dat dat zo is, wordt door het KNMI krachtig tegengesproken. Zelfs het grootkapitaal kan ik de schuld niet in de schoenen schuiven, of het vooruitgangsdenken, of de economische orde, of een andere ongedefinieerde vijand, dus ik hoef er ook niets van te vinden. Behalve zielig voor al die mensen in die mooie, exotische landen.

Er was eens een tijd dat we het wel prettig vonden om geëngageerd mee te leven, het lijkt alsof dat vroeger ook makkelijker kon: alsof we minder wisten, maar ook verkozen om minder te weten, omdat het standpunt belangrijker was dan de nuance. Het was ver voor jouw tijd (jij moet nog een lentebriesje zijn geweest), dat we zonder voorbehoud bereid waren Shell te boycotten omdat het concern zaken deed in Zuid-Afrika ten tijde van de apartheid. Of dat we geen Granny's uit Chili kochten. En welke zomer was het dat we alleen maar Spaanse wijnen dronken, omdat Frankrijk zonodig kernproeven moest houden op een exotisch atol in de Stille Oceaan? Het effect van onze boycot op de Franse politiek was allicht geringer dan dat van de kernproef op de ecologie van Mururoa, maar voor zolang als het duurde was het gebaar zeer bevredigend.

Even leek het of we die truc ook nu weer konden toepassen. Jij hebt immers al die bananenplantages omgeblazen. Het bericht deed de ronde dat Dole en Chiquita, de Noord-Amerikaanse eigenaren en uitbaters van de plantages, 18 000 medewerkers ter plekke zouden hebben ontslagen - zo ze niet al verdronken waren of anderszins voor het leven ongeschikt om nog een banaan te plukken. Maar nee, op dit bericht volgde de rappe nuancering dat er niemand ontslagen is, (wel met een bonus op non-actief gesteld), dat Banaan & amp; Co héél veel geld stuurt en overigens ook zinvol werk doet in de regio.

Daar sta je dan met je goeie gedrag. Is het een ongrijpbare pr-machine die hier haar werk heeft gedaan? Of is het waar dat die bananenjongens reuzebegaan zijn met het lot van hun medewerkers, na jaren van ongegeneerde exploitatie? Niemand is te oud om tot inkeer te komen, tenslotte. We wachten maar even met de bananenboycot, totdat een werkgroep inzicht heeft verkregen in de ware aard en omvang van het goede leven en werken van de weldoeners uit de Verenigde Staten.

Ten langen leste was daar dan de Nationale Televisie-Actie. Het heerlijk avondje was gekomen, vol gemeenschappelijk meegevoel. Samen huilen om het verweesde kind, wanhopen om de verweduwde vrouw, hoop, geloof en liefde delen met hulptroepen ter plekke. Zwijmelen met Marco Borsato: “Als je iets wilt bereiken in dit leven, dan moet je ervoor gaan!” Voor de spade om wat lichamen te delven, Marco, of voor onze portemonnee?

Was ik maar non geworden, denk ik iedere keer als zich een ramp voordoet, of medicus, marinier desnoods, dan had ik nog iets kunnen uitrichten. Maar het is me niet gegeven, dus berust ik, ditmaal in de gedachte dat ik met mijn bijdrage de nonnen, medici en mariniers hun nuttig werk kan laten doen.

Met dank aan de gezamenlijke omroepen. Linda de Mol: “Geef geld, om te beginnen vijftig gulden of meer. Het mag natuurlijk minder zijn, maar vijftig gulden is het basisbedrag.”

Pieter Jan Hagens: “Mevrouw Dresselhuys, wilt u vertellen hoeveel u gegeven heeft? O, dat wilt u niet... maar ik vond het wel heel veel. O, u ook?”

Aad van den Heuvel: “Nederland zou Nederland niet zijn, als we niet massaal zouden bellen.”

Freek de Jonge: “Als d r een orkaan een paar uur huishoudt / als daar een land compleet ontredderd wordt / dan kijken wij elkaar aan en schudden onze hoofden./ (...) Dan maken we een tientje meer of minder over / en gaan weer over tot de orde van de dag.” Applaus.

Mitch, ik ben blij dat je me in de gelegenheid hebt gesteld om, zo kort voor Sinterklaas en Kerst, me in medemenselijkheid en betrokkenheid te bekwamen. En dat jouw gevolgen mij tot een daad in staat stellen, al is het maar giraal. Het verschoont me van de plicht me af te vragen of ik niet sowieso Chiquita moet boycotten. Of ik niet allang stelling had moeten nemen tegen economische machten die mensen, landen en ecosystemen uitbuiten. Of ik eigenlijk een mening heb over economische vluchtelingen die hun heil zoeken in Europa, omdat bij hen mede door ons toedoen de aarde verschraalt. Of ik er wat van vind dat de farmaceutische industrie een potentiepil lanceert terwijl nog steeds vrouwen in het kraambed sterven door gebrek aan basale hygiëne. Het verschoont me van de plicht om stil te staan bij al die andere landen en volkeren die door de mazen van het globale netwerk zijn gevallen. Om stil te staan bij mensen dichtbij die voor onze economie waardeloos geworden zijn. Om de handen uit de mouwen te steken bij de Zusters Augustinessen, die het brood-van-gisteren verdelen. Om uitgeprocedeerde vluchtelingen aan onderdak en eten te helpen. Om eens langs te gaan bij die oude vrouw die ik iedere dag groet bij de Albert Heijn, zonder een woord te wisselen.

Ik zat al een tijdje in dubio of ik niet eens iets moest doen; of ik er niet eens een mening op na moest houden. Maar alles heeft z'n pro's en z'n contra's en ieder standpunt kent wel een valide tegenargument. Dus doe ik maar niet te veel, en vind ik er niets meer van.

Net toen dat allemaal hinderlijk begon te knagen, woei jij over en blies met één klap mijn twijfel weg.

Dank daarvoor: ik ben sinds donderdagavond weer klaar voor de rest van het jaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden