Review

Met complexe vrouwen prikten Victorianen de conventies door

Dromerig, afwezig kijkend en meer met zichzelf bezig, hoewel ze de kijker soms doordringend kunnen aanstaren: het is een complex beeld van de vrouw dat de Victoriaanse schilders in Engeland bedachten. Vrouwen waren in de negentiende eeuwse Britse schilderkunst zonder uitzondering het hoofdmotief, ook al waren er combinaties met landschappen, bloemstillevens en interieurs mogelijk. Een realistische weergave was het uitgangspunt, maar dat wilde nog niet zeggen dat de voorstelling waarheidsgetrouw moest zijn. De schilder stelde zich op als filosoof en psycholoog tegelijk, van daar dat hij (de Victoriaanse kunstenaars waren zelden vrouwen) binnen zijn interpretatie van het vrouwbeeld zich de nodige vrijheden wilde permitteren. Een mythologische context kon altijd als decor fungeren voor een portret dat met een voor die tijd bijna scabreuze erotiek werd omgeven.

De Engelse goegemeente, al decennia bol staand van de conventies, schrok zich dan ook een hoedje toen de werken van Dante Gabriel Rossetti, Edward Burne-Jones en Frederic Leighton geëxposeerd werden. Deze kunstenaars werden in korte tijd bohémiens genoemd, waarmee ze niet afkomstig waren uit Bohemen maar als zigeuners door het leven gingen. Zigeuners waren de outcasts van de samenleving, een vrijheidslievend volk dat zich niet stoorde aan conventies.

De Victoriaanse schilders, om het even of het nu om de Pre-Rafaëlieten ging, de symbolisten of de verfijnde realisten als Lawrence Alma-Tadema, werden in weerwil van hun taboe-doorbrekende kunst vrij snel erkend. Ze zijn opgenomen in elk Brits museum dat zijn eigen schilderkunst respecteert en vormen daar een rijke bron van bestudering. Nog steeds worden in Londen of in de andere grote steden grote monografische overzichten geboden. En in het kielzog van die presentaties verschijnt menige studie die nog altijd bepaald wordt door de soms paradoxale opvattingen over het Britse klassenbeeld.

Elizabeth Prettejohn schreef vorig jaar voor de Tate Gallery (waar de Pre-Rafaëlieten en de Victorianen goed vertegenwoordigd zijn) een introductie over het Engelse symbolisme, dat nu als een rijk geïllustreerd essay in Nederlandse vertaling is verschenen. Ook zonder de collectie in de Tate Gallery te hebben gezien, geeft dit essay een goede inleiding op het Victoriaanse fenomeen. Wel is het jammer dat de schrijfster weinig over de Engelse maatschappij vertelt waartegen de schilders zich zo te weer stelden. Nu lijkt deze schilderkunst meer een op zichzelf staand verschijnsel, dat nauwelijks een klankbord in de samenleving vond.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden