Met broer en zus naar de kust en moeder gaat mee in een Action-tas

Beeld Merlijn Doomernik

Laatst, tijdens een voorjaarsstorm, reisde schrijver en Trouw-columnist Erik Jan Harmens met zijn broer en zus naar de kust. Hun overleden moeder ging ook mee.

Mijn broer, mijn zus en ik lopen over een pier, ergens aan de Noordzeekust. Het stormt, we houden ons ternauwernood staande. In mijn rechterhand draag ik een big shopper van de Action. Hij wappert steeds bijna uit mijn handen, ik moet mijn hand flink dichtknijpen. Onze moeder zit erin, tot stof wedergekeerd in een asbus. Haar verstrooien onder deze omstandigheden zou tot chaos hebben geleid. In de cultfilm ‘The Big Lebowski’ (Joel en Ethan Coen, 1998) houdt Walter op een duin een blik vast met daarin de as van Donny. Hij leegt ’m, maar heeft wind tegen. The Dude staat achter ’m en krijgt de hele meuk in zijn baard.

Zo’n scène willen we voorkomen, dus lopen we terug richting vasteland, ook omdat verderop een havenmeester in zijn hok zit en ons in de gaten houdt. Of hij dat ook echt doet weten we niet, maar met onze gezagsgetrouwe inborst is de aanwezigheid van een man in een hok met epauletten op de schouders al genoeg. Daarbij komt dat onze moeder ons niet veel geld naliet, het zou toch zonde zijn als ook dat muizenhapje ons in de vorm van een boete wordt ontnomen. As dient óp zee te worden verstrooid, niet áán zee.

Entertainment

We rijden naar het bos en vinden een veldje waar we de bus mogen legen. De wind huilt door de bomen, soms sterft het geluid bijna uit, dan is het weer alomtegenwoordig. Ik heb nog nooit zoiets gehoord, ben zo onder de indruk dat ik moet gaan zitten. De grond is natter dan ik dacht, het vocht kruipt door mijn kontzakken. Het is alsof we ons in een voorportaal begeven van de dood, zonder dat we zelf door de deur hoeven. Onze moeder mag al wel naar binnen.

Na allerlei woorden te hebben gewikt, gewogen en afgeschoten, zeggen we uiteindelijk toch iets hardop. Dat we van onze moeder houden en haar rust gunnen, want het was altijd zo druk in haar hoofd. In mijn hoofd is het ook altijd spitsuur, het is me als een fakkel doorgegeven. Ik zeg nog iets, maar het is zelfs voor mezelf onverstaanbaar vanwege het gewoeeeee van de wind. Het is fijn om overstemd te worden, me klein te voelen. Ook bij mijn broer en zus voel ik me klein, ik ben de jongste. Mijn broer is de oudste en de rustigste, mijn zus de nuchterste en ik hang een beetje de pias uit. Dit zijn onze rollen, maar heel vaak gaan we buiten het script, zit mijn broer op de praatstoel of wordt mijn zus emotioneel. Of ik doe een keer serieus.

Ik veranderde in een pias toen mijn ouders op een ochtend zo erg ruzie maakten dat het leek alsof mijn vader mijn moeder zou vermoorden. Door zijn gescheld en gevloek werd een ballon in mijn buik opgeblazen, steeds harder. Ik stripte tot mijn onderbroek, trok een zwarte maillot aan en hees die op tot onder mijn oksels. Rende naar de woonkamer en danste als een malle de cancan.

Mijn benen zwaaiden naar links en naar rechts, ik joelde en jodelde en het hielp, mijn vader stopte met schelden en vloeken, mijn moeder nam me in haar armen. Die dag leerde ik wat een beetje entertainment kan doen.

Een pension vol Polen

Honderd ruzies en cancans later gingen mijn ouders uiteindelijk toch scheiden. In de jaren erna zijn mijn broer, mijn zus en ik eerst uit elkaar gegroeid. Mijn broer verhuisde naar zolder en timmerde er een muur met een deur erin die altijd op slot ging. Mijn zus emigreerde en ik nam in die zin de rol van mijn vader over dat ik tot op veel te hoge leeftijd aan zijn kant naast mijn moeder in het tweepersoonsbed heb gelegen. Pas veel later zijn we als convergerende continentale platen weer naar elkaar toe gegroeid.

De deur van mijn broer stond inmiddels altijd voor me open en mijn zus kwam terug naar Nederland. Toen ik de veertig gepasseerd was en mijn broer en zus vanzelfsprekend ook, stelde mijn zus voor om er een keer met z’n drieën op uit te gaan. We kozen voor de plek waar we jaren later met een boodschappentas van de Action een pier op en weer af liepen, vanwege de wind en de havenmeester met z’n epauletten. Onze moeder was daar geboren, als kind logeerden we soms bij mijn opa en oma. Mijn opa had zijn huis zelf gebouwd, in een tijd dat isoleren nog niet gebruikelijk was, dus in de winter lag ’s morgens de rijp op je sprei. Mijn opa en oma waren al dood, dus logeerden we nu met z’n drieën op één kamer in een pension vol Polen. We deden een bordspel, kletsten over vroeger en wisselden na het licht te hebben uitgeknipt nog wat laatste woorden. Op het oog gebeurde er niet veel, maar ik voelde me voor het eerst in mijn leven werkelijk veilig en geborgen.

Een jaar later volgde een soortgelijk tripje naar Someren, bij Eindhoven, waar we ooit een half jaar hadden gewoond en onszelf reeds op de eerste dag een zachte g hadden aangemeten. Vorige zomer huurden we via Airbnb voor de hoofdprijs een ‘tiny house’ in de polder, wat een veredeld kippenhok bleek te zijn waar precies drie matjes in pasten. Ons maakte het niet uit, ’s nachts lagen we op een rijtje naast elkaar in het donker, meer dan ooit met elkaar verbonden.

Onze vader was jaren geleden al overleden, na een kort maar hevig ziekbed, en nu werd onze moeder steeds onevenwichtiger. Soms letterlijk, dan donderde ze vanuit het niets bijna om, alsof de aarde een kwartslag was gekanteld. Uiteindelijk viel ze echt, om nooit meer overeind te komen. Nu is haar asbus leeg en voelen mijn broer, mijn zus en ik ons verweesd. Maar we zijn niet alleen, we hebben elkaar. Dat voel ik ook als we een videogroepsgesprek doen via WhatsApp. Dan zie ik onze drie hoofden op het scherm van mijn telefoon, zo ontzettend samen, en dan loop ik over van liefde.

Erik Jan schrijft wekelijks een column voor Trouw, lees die hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden