Met bouwprojecten en inflatie de crisis uit

Japan gaat nog meer lenen, ondanks torenhoge staatsschuld

Amper economische groei of zelfs krimp, dalende prijzen, een reusachtige staatsschuld van maar liefst 220 procent van het bbp en besluiteloze politici. Dat zijn de problemen waar Japan al jaren mee worstelt. In Europa waart de vrees voor zo'n 'Japan-scenario'. In Japan liggen ze er nog niet echt wakker van.

De deze week gekozen nieuwe politiek leider van Japan is niet van plan bij de pakken neer te zitten. De Liberaal Democratische Partij van Shinzo Abe beloofde in de campagne het roer helemaal om te gooien. Het economisch recept van de LDP, dat in de pers al tot Abenomics is gedoopt, bestaat uit twee hoofdingrediënten: extra overheidsuitgaven en het aanjagen van de inflatie. Europa kiest met bezuinigen op de overheidsbestedingen voor een totaal andere koers. Toch is lang niet iedereen in Japan overtuigd van het effect van de maatregelen die aankomend premier Abe voorstelt.

"Het aanjagen van de economie met extra overheidsuitgaven is alleen mogelijk zolang Japan goedkoop kan lenen", zegt Jun Homma, journalist bij de financieel-economische uitgeverij Nikkei. De leningen, die nodig zijn om de bouwprojecten te betalen waarmee aankomend premier Abe de economie wil laten groeien, komen boven op de bestaande schuldenberg van 2,2 keer het nationaal inkomen. In verhouding is de Japanse staatsschuld daarmee de grootste ter wereld, zelfs de Griekse schuldenlast van ruim 1,6 keer het bnp valt vergeleken bij Japan nog mee. De huidige rente op tienjarig Japans schuldpapier ligt rond de 0,8 procent. Nederland, met een staatsschuld die minder dan 70 procent van het bbp, betaalt toch twee keer zoveel rente.

Hoe kan het land zijn staatsschuld zo goedkoop financieren? "Japanners hebben grote spaartegoeden en pensioenpotten, de Japanse banken kopen met die fondsen het grootste deel van de eigen staatsschuld op", zegt journalist Homma. Maar er zit een addertje onder het gras: "De bevolking vergrijst, de pensioenpotten raken langzaamaan leeg. Japanners hebben in de toekomst dus minder geld om de eigen staatsleningen te financieren", zegt Homma.

En dan hangt er nog een donkere wolk boven de Abenomics die de nieuwe Japanse regering wil introduceren. Net als in Europa hebben kredietbeoordelaars gedreigd met een afwaardering van Japan als het land zijn schuldenberg niet terugsnoeit. "Een stijgende rente op de staatsschuld zou een groot probleem zijn voor de Japanse regering en de banken. Sommige politici zien dat risico opzettelijk door de vingers", zegt Homma.

Zullen Abe's investeringen de groei in Japan aanjagen? Philippe Debroux, hoogleraar economie aan de Soka universiteit in Tokio, is sceptisch: "Op korte termijn zullen de plannen van Abe voor wat groei zorgen, maar er zit geen strategie achter. Duurzame groei komt niet uit wegenbouw. Volgens mij wil hij vooral goede sier maken voor de parlementsverkiezingen in de zomer", zegt Debroux.

Ook de plannen van Abe om na jaren van deflatie weer wat inflatie in de economie te krijgen, kunnen niet op instemming van Debroux rekenen. "Natuurlijk is deflatie een rem op investeringen, maar Abe wil inflatie stimuleren door de centrale bank geld te laten bijdrukken, waarmee ze staatsobligaties moet kopen. Dat is een roekeloze strategie, die meer past bij een ontwikkelingsland dan bij de derde economie ter wereld. Dit type beleid kan juist tot oncontroleerbare inflatie leiden", aldus Debroux.

Hoe kan Japan wel op een duurzame manier de weg naar groei inslaan? Debroux vindt dat Japan naar Europa zou moeten kijken: "Tokio zal fors moeten snijden in de overheidsuitgaven en de schuldenlast moeten terugbrengen, zonder daarbij groepen te raken die het toch al lastig hebben. Daarnaast wordt het hoog tijd dat het Japanse bedrijfsleven meer competitief wordt", zegt Soka.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden