Met anti-klerikaal allegaartje op naar het Poolse parlement

Politiek opportunist heeft succes met anti-kerkcampagne

"De bisschoppen zullen een vermageringskuur moeten volgen na 9 oktober", grijnst Janusz Palikot, terwijl hij zich opmaakt voor de volgende ronde van een televisie-interview. Hij heeft reden tot lachen. Volgens de peilingen haalt zijn 'Beweging ter Ondersteuning van Palikot' komende zondag ruimschoots de kiesdrempel van 5 procent. Voor het eerst maakt een politicus in het katholieke Polen furore door te ageren tegen de rooms-katholieke kerk.

Voor het weekblad Wprost poseerde Palikot als Christus aan het kruis en noemde zichzelf 'de messias van links'. Enkele jaren geleden zou er een nationale rel zijn uitgebarsten. Nu niet meer. De nasleep van de vliegtuigramp waarbij vorig jaar president Lech Kaczynski om het leven kwam, heeft Polen veranderd, of beter gezegd: gepolariseerd. Protesten tegen de kerk zijn niet meer uitzonderlijk.

Aanhangers van de verongelukte president plaatsten een groot kruis voor het presidentiële paleis en juichten het besluit van de kerk toe om Kaczynski bij te zetten in het nationale pantheon: de Wawelkathedraal in Krakau. Andere Polen noemden deze begrafenis heiligschennis, en voerden met succes actie om het kruis weg te halen bij het presidentiële paleis.

Met de kerk in het middelpunt van de politieke controverse, kwamen er grieven los die voorheen beperkt bleven tot privé-gesprekken: twee uur per week catechismusles op school betaald uit de schatkist, subsidies en belastingvoordelen voor de kerk, bisschoppen die vooraan zitten bij staatsceremonies, discriminatie van homoseksuelen, criminalisering van abortus, het voortrekken van de kerk bij het teruggeven van onroerend goed dat onder het communisme werd onteigend.

De anti-klerikalen zijn een minderheid, maar talrijk genoeg om Palikot terug te brengen in het parlement. Enig politiek opportunisme is hem daarbij niet vreemd. Toen de zakenman-miljonair in 2005 aan zijn politieke carrière begon was hij 'liberaal' en geldschieter van het conservatief-katholieke maandblad Ozon. Sinds enkele maanden noemt hij zichzelf 'sociaal-democraat'. De reden is simpel: aan de linkerkant zijn stemmen te halen.

Vandaar dat de bestelbus met Palikot-activisten stopt voor het hoofdkwartier van de voormalige communisten (SLD). De deuren zwaaien open en binnen enkele minuten is de toegang tot het gebouw gebarricadeerd met dozen appels. Als de klus is geklaard, arriveert de Palikot-jeep. De grote baas zit zelf achter het stuur. De pers snelt toe om te horen wat de appel-stunt te betekenen heeft.

Het is een verwijzing naar de verkiezingscampagne van de oud-communisten, die appels uitdelen aan passanten. "Dat doen ze liever dan met mij in debat gaan", zegt Palikot. Hij noemt de oud-communisten hypocriet: "Ze noemen zichzelf anti-klerikaal, maar toen ze begin deze eeuw alle macht in handen hadden, hebben ze het steeds op akkoordjes gegooid met de kerk."

Palikot somt nog wat voorbeelden op: religie op school betaald door de staat, verbod op abortus en de overdracht van onroerend goed aan de kerk.

De voormalige communisten zijn niet de enigen die reden hebben tot zorg. Premier Donald Tusk is straks voor een meerderheid mogelijk aangewezen op het excentrieke allegaartje dat Palikot het parlement binnensluist. Alleen Jaroslaw Kaczynski, de tweelingbroer van de verongelukte president, heeft geen reden tot klagen. Palikot verzwakt de partij van premier Tusk en zijn anti-katholieke, anti-nationalistische verschijning mobiliseert de Kaczynski-aanhang.

Deze staat dagelijks voor het presidentiële paleis. Hier, onder een tent vol nationale symbolen en kruisen, spreekt het Polen van de Kaczynski's: de vliegtuigcrash was geen toeval, Polen is opnieuw verraden, verkiezingen worden vervalst, wij zijn een katholieke natie. Als de naam Palikot valt, is de reactie fel: 'ploert', 'provocateur'. Maar echt zorgen maakt men zich niet. "Die man komt niet in het parlement. De peilingen zijn allemaal vervalst."

Filosoof en wodka-producent in politiek
Palikot studeerde filosofie in Lublin en maakte na de val van het communisme zijn fortuin met de productie van wodka en andere alcoholica. Eenmaal gefortuneerd, sloot hij zich in 2005 aan bij het liberaal-conservatieve Burgerplatform, van de huidige premier Donald Tusk. Al snel werd hij het enfant terrible van de partij, omdat hij zijn uitgesproken opvattingen onverbloemd en met veel theater in de pers uitte. Vorig jaar stapte hij uit het Burgerplatform en richtte de Beweging ter Ondersteuning van Palikot op. De peilingen geven hem 7 à 9 procent. Mogelijk genoeg voor een sleutelrol bij de coalitievorming.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden