Met ananas de wereldmarkt op

Door de tussenkomst van Sir Anthony Pile liggen de ananassen uit Ghana verpakt en al na één nacht in de Nederlandse winkels. Die duurzame handel verbindt de kleine boeren uit Nsawam met de wereldmarkt.

Sir Anthony John Devereux Pile, vierde baronet van Kenilworth House, is wat je noemt een typisch Britse heer. Van lage landadel weliswaar, maar zijn stamboom mag er zijn. De Pile Baronetcy gaat - met onderbreking - terug tot in de zeventiende eeuw. Maar Sir Anthony heeft niet zoveel met deze wereld van extravagantie en de stiff upper lip. Liever rijdt hij in zijn terreinwagen door de velden en wouden van Ghana in West-Afrika.

"Hier voel ik me thuis. De mensen zijn er altijd vrolijk, het is lekker warm. Daarom is mijn lijf, anders dan in het kille Engeland, vrij van stijve gewrichten en pijnlijke botten", vertelt herniapatiënt Pile (68) achterin zijn forse auto, terwijl de zwarte chauffeur hortend en stotend een weg zoekt langs en door de vele kuilen van het Ghanese wegennet. Even tevoren is de stoet met vijf fourwheeldrives vertrokken van het fraaie landhuis van Pile in Nsawam, zo'n veertig kilometer ten noorden van de hoofdstad Accra. De colonne is op weg naar zijn Zulu-ananasboerderij, want Pile is als ondernemer 18 jaar geleden neergestreken in Afrika.

"Ik heb jaren gewerkt bij de Britse fruitfirma Orchard House Foods. Na een reis door West-Afrika had ik het plan om al het heerlijke verse fruit dat daar groeit gesneden en wel naar Europese consumenten te brengen", legt Pile uit. Dit idee kwam mede voort uit idealisme, want hij ziet voor zich hoe de Ghanezen hun mooie landbouwgronden veel beter kunnen vermarkten door al het fruit ter plekke te verwerken, te verpakken en onmiddellijk te exporteren naar Europa. Dat verbindt de gemeenschap van kleine boeren niet alleen met de wereldmarkt, de plaatselijke verwerking levert meer geld en werk op dan het simpelweg exporteren van de hele vrucht. Zijn bazen hebben echter geen oren naar zijn plannen en de eigenzinnige Pile besluit om het zelf te gaan doen.

Banken geven niet thuis, dus spreekt Pile familie en vrienden aan voor het benodigde startkapitaal. Zelf verkoopt hij wat hij aan roerende zaken bezit en hij neemt een extra hypotheek op zijn huis in Engeland. Zo kan hij in 1998 Blue Skies oprichten. Hij begint met een fabriekje in de Ghanese plaats Nsawam, dat de door plaatselijke boeren aangevoerde ananassen gaat verwerken.

Pile wijst op de uitgestrekte velden van zijn Zulu-boerderij: "Ik ben begonnen met ananas, want dat groeit het jaar rond. Westerse supermarkten willen ook een constante aanvoer en de Europese consument kan zo altijd genieten van lekker vers tropisch fruit." Op de velden stoppen tientallen jonge Ghanezen razendsnel de groene kronen van eenmaal verwerkte ananassen weer in de grond, die eerst met een machine is omgewoeld en met compost verrijkt.

"Die compost maken we uit ons eigen fruitafval", vertelt Ernest Abloh, de chef-agronoom van Pile. "Dat is niet alleen veel goedkoper dan kunstmest en beter voor het milieu, maar de compost is ook veel rijker aan voedingsstoffen." Elke dag worden zo 30.000 kronen geplant. Na een jaar is in elke kroon weer een ananas gegroeid. "We hebben nu op 450 hectare in totaal 7 miljoen planten staan", aldus Abloh, een man uit de lokale gemeenschap waarmee Pile bij voorkeur werkt.

Drie keer minimumloon

Het planten en het oogsten van de ananas is zware arbeid, maar Pile betaalt voor Ghanese begrippen behoorlijk goed. "Ze krijgen drie maal het minimum uurloon (7 cedi, zo'n 2 euro). Dat geldt ook voor de mensen in de verwerkingsfabriek. Daarnaast bieden we medische zorg en goedkope maaltijden aan. Zo willen we het werken in de landbouw weer populair maken. Boerenarbeid wordt door veel jongeren nog als een straf gezien, maar je kunt met dat mooie vak je brood verdienen. Het uiteindelijke doel is een middenklasse te creëren die in een stenen huis kan wonen met water en elektriciteit, en kinderen naar school kan sturen. Dat is het begin van alle ontwikkeling."

Blue Skies doet zelf ook aan ontwikkeling en creëert op die manier zijn eigen, volledig Ghanese kader. Pile stelt Victoria Asante voor, een jonge vrouw (31) uit de buurt van Nsawam die begon als fruitsnijder. Ze viel op door haar slimheid en organisatietalent. Op kosten van Blue Skies mocht ze studeren. Nu is ze directeur van de sapfabriek. Pile: "Victoria is een rolmodel voor alle jonge vrouwen hier in de regio."

Na de eerste afnemer, het Britse Sainsbury, volgen meer Europese supermarktconcerns die brood zien in vers, gesneden tropisch fruit op de schappen. Albert Heijn gaat in 2003 in zee met Blue Skies en wordt in de loop der jaren de grootste klant van het bedrijf. AH's groente- en fruitinkoper Gé Happe is enthousiast over Pile en Blue Skies. "Ik wilde al langer iets met salades van tropisch fruit. We kwamen al snel bij Pile uit. Hij zoekt naar steeds duurzamer teelt van zijn producten en is ook goed voor zijn werknemers. Bovendien zoekt hij langdurige relaties met zijn afnemers. Dat willen wij andersom ook."

Pile bouwt zo een keten waarmee de 's morgens in Ghana geplukte ananas - maar inmiddels ook mango, papaja en kokosnoot - 's middags wordt verpakt en 's nachts al naar Europa wordt gevlogen. Naar Nederland verscheept Blue Skies dagelijks 6000 kilo gesneden fruit dat in minder dan twee etmalen in de schappen ligt.

Gevecht bergop

Op de vraag waarom elke dag vers fruit helemaal vanuit Afrika moet worden ingevlogen, hebben beide heren hun antwoord klaar. Pile: "Het lijkt niet duurzaam, maar als ik zie hoe we met deze onderneming ontwikkeling brengen in deze regio... Bovendien stuur ik mijn producten alleen maar mee met passagiersvluchten. Die vliegen toch al."

In bijna 18 jaar bouwt Pile zijn bedrijf uit tot de grootste particuliere werkgever van Ghana. Hij biedt 2700 mensen werk en heeft vijfduizend boeren als toeleveranciers aan zich gebonden. Deze successen zijn Pile echter niet aan komen waaien. "Het is bijna dagelijks een gevecht bergop", zegt de voormalige officier in het Britse leger. "De Ghanese economie is een chaos. Het ontbreekt aan leiderschap, aan focus. Men staart zich blind op de olievoorraden voor de kust, terwijl het land als landbouwnatie een enorm potentieel heeft."

Als de Ghanese minister van onderwijs in het dorpje Obodan een school komt openen die is gebouwd met geld van de Blue Skies Foundation (zie kader) neemt Pile in zijn toespraak geen blad voor de mond. De desinteresse van de Ghanese overheid bij landbouw en milieu stelt hij zonder aarzelen aan de kaak. Echter wel op z'n Pile's, beschaafd en welsprekend als een heer van stand.

Blue Skies Foundation

Blue Skies richt in 2009 samen met Albert Heijn en de Britse keten Waitrose de Blue Skies Foundation op. Deze wil de leefomstandigheden van werkers en boeren verbeteren. Ze ondersteunt de medische zorg, onderwijs en huisvesting en financiert opleidingen voor de werknemers en boeren. In 2014 heeft de Blue Skies Foundation 150.000 pond uitgegeven.

Sinds 2007 bestaat de AH Foundation. Samen met ontwikkelingsorganisatie ICCO financiert AH projecten in Afrika. Het supermarktconcern stopt 5 procent van de waarde van de aangeleverde producten in de stichting.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden