Met alleen gas redt Qatar het niet

null Beeld Getty Images for Mall of Qatar
Beeld Getty Images for Mall of Qatar

De fikse burenruzie zet de economie van Qatar onder druk. Ondanks de enorme gasbel. En hoe openlijk kunnen terroristen hun gang gaan in het schatrijke oliestaatje?

De grootste gasbel ter wereld heeft Qatar veel welvaart gebracht, maar zorgde ook, indirect, voor een moeizame relatie met Saudi-Arabië. Het geld stroomde binnen en het kleine Qatar maakte zich groot. Het begon een eigen positie in te nemen in de Golf. Qatar onderhoudt banden met Iran, mede-eigenaar van dat reusachtige gasveld en tevens vijand van Saudi-Arabië. Het steunde de Moslimbroederschap. Het huisvest een fikse Amerikaanse basis en voelt zich daar veiliger door.

In de jaren negentig exporteerde Qatar voor het eerst vloeibaar aardgas uit het zogeheten North Field, zo groot als Qatar zelf, maar dan onder de zeebodem gelegen. Nu is Qatar 's werelds grootste exporteur van vloeibaar gas, met een aandeel van 30 procent in de wereldhandel. De buurlanden moesten overigens niet verwachten dat ze gas tegen korting konden afnemen. Qatar levert daardoor slechts 5 procent aan klanten in het Midden-Oosten.

Dergelijke spanningen tussen de Arabische landen hebben bijgedragen aan de diplomatieke blokkade van Qatar, maandag aangekondigd door Saudi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten, Egypte, Jemen, Libië en Bahrein. Een crisis van jewelste, met economische gevolgen, alleen al omdat een conflict in de regio de energiemarkt sowieso nerveus maakt.

Grote klanten zoals Japan, China en India hoeven voorlopig niet bang te zijn dat ze zonder gas komen te zitten. Japan heeft die garantie al gekregen van Opec-lid Qatar. Ook deskundigen verwachten dat het gekoelde gas de haven nog wel zal kunnen verlaten. Een blokkade op zee ligt niet voor de hand: dat zou de boel laten escaleren, en ook Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) hebben het water nodig voor hun olie- en gashandel.

Wel zouden de VAE de schepen uit Qatar de toegang hebben verboden tot de haven van Fujairah, meldt de Financial Times, een belangrijke bijtankhaven voor grote schepen. Transporttijden en -kosten kunnen stijgen als tankers moeten bijtanken in Gibraltar of Singapore. Ook Saudi-Arabië weigert schepen met de vlag van Qatar de toegang. Goederen vanuit Qatar mogen niet langer worden gelost.

Onrust

Het conflict kan in Qatar zelf tot onrust leiden. Bijvoorbeeld doordat de winkels leeg raken, er wordt al flink gehamsterd. Uit angst voor voedselrellen sturen de Filippijnen voorlopig geen nieuwe arbeiders richting Qatar, waar 200.000 Filippijnen werken. Voor de 300.000 Egyptenaren die in Qatar hun geld verdienen, zijn de problemen nijpender: hun land is direct betrokken bij het conflict. De Egyptenaren in Qatar zijn ongerust, zegt een belangenorganisatie. En omdat zij vaak geld naar huis sturen, waar een economische crisis gaande is, maakt ook de familie thuis zich zorgen over de ontwikkelingen.

Op onrust zit een investeerder zoals Shell niet te wachten. Voor de Nederlands-Britse maatschappij is Qatar belangrijk, gezien de groeiende interesse in gas als minder vervuilende brandstof. Shell verwerkt onder meer gas uit het North Field en produceerde vorig jaar 2,4 miljoen ton vloeibaar gas in Qatar. Het heeft er ook een onderzoekscentrum, waar nieuwe technieken worden bedacht.

Ook de financiële sector merkt de gevolgen van de ruzie. De banken van Qatar zijn de laatste jaren actiever geworden in de buurlanden en die activiteiten staan nu zwaar onder druk. In Qatar zelf kan het duurder worden om geld te lenen. Het rolde al niet zo hard door de dalende olieprijzen, die ook invloed hebben op de gashandel.

Een teken dat het financiële klimaat de laatste tijd juist weer wat aantrok, was dat het staatsinvesteringsfonds van Qatar na twee zuinige jaren weer ging investeren, onder meer in een Turkse pluimveeproducent, de Russische oliegigant Rosneft en het Britse gasbedrijf National Grid.

Dat investeringsfonds, Qatar Investment Authority (QIA), is het antwoord op de vraag: Al dat geld, waar laat je het toch? Nou, in Europa bijvoorbeeld, waar Qatar een Franse voetbalclub kocht (Paris Saint-Germain), in Italiaanse mode investeerde en de grootste aandeelhouder van Volkswagen werd. In Londen, waar je in vastgoed van Qatarezen kunt wonen, werken, winkelen en logeren. Kantoorpanden in New York, het Amerikaanse Tiffany's, opgericht in 1838 en specialist in luxe producten en sieraden. De lijst gaat nog wel even door.

Sinds de oprichting in 2005 verzamelde het fonds voor 335 miljard dollar aan wereldwijde bezittingen. De verzamelwoede loopt op gas.

Rijkdom

Op het schiereiland aan de Perzische Golf, zo'n 11.000 vierkante kilometer klein, wonen ruim 2 miljoen mensen. Als je de omvang van de economie (165 miljard dollar in 2015) door al die hoofden deelt, kom je op 75.000 dollar per inwoner. In Nederland ligt dat cijfer een derde lager. Persbureau Bloomberg noemde Qatar dit jaar het rijkste land per inwoner.

De rijkdom stelt Qatar in staat om luchtgekoelde voetbalstadions te bouwen in de woestijn voor het WK voetbal van 2022 (over de rug van arme arbeiders, immigranten vooral). Net zo'n prestigeobject is het 17 miljard dollar kostende vliegveld Hamad International, sinds 2014 de thuisbasis van Qatar Airways, dat door het staatsfonds gesteund wordt.

(tekst loopt door onder de afbeelding)

Een vliegtuig van Qatar Airways op vliegveld Hamad International Beeld AP
Een vliegtuig van Qatar Airways op vliegveld Hamad InternationalBeeld AP

Het vliegveld is nu wat rustiger: vliegmaatschappijen uit Abu Dhabi (Etihad) en Dubai (Emirates) hebben hun vluchten naar Doha opgeschort. De vliegtuigen van Qatar zullen moeten omvliegen nu het luchtruim van de buren niet toegankelijk is door hun boycot.

Gas, gas, gas. Eén exportproduct maakt een economie vaak kwetsbaar. Qatar staat daarom op een kruispunt, volgens het visiedocument voor 2030. Het moet een economie opbouwen die gevarieerder is. Een kenniseconomie, gedreven door innovatie, ondernemerschap, goedopgeleide werknemers, een infrastructuur van wereldklasse en een transparante overheid.

Als zo'n visioen werkelijkheid wordt, heeft de nieuwe economie alvast een groot voordeel, staat erbij: goedkoop gas uit eigen land.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden