Met alleen een bezoek aan de Tweede Kamer leert een scholier geen democratie

Beeld ANP XTRA

Nederlandse leerlingen weten minder over democratie, politiek en rechtsstaat dan scholieren uit landen die goed met Nederland te vergelijken zijn, zo blijkt uit een grootschalig internationaal onderzoek naar burgerschapskennis dat woensdag in Utrecht gepresenteerd wordt aan middelbare scholen.

Ook hechten Nederlandse middelbare scholieren minder waarde aan mensenrechten dan hun leeftijdsgenoten in landen als Vlaanderen, Zweden, Noorwegen, Denemarken en Finland.  Het ‘respecteren van het recht op een eigen mening’ vinden Nederlandse pubers het belangrijkste aspect van burgerschap. Anke Munniksma, die namens de Universiteit van Amsterdam (UvA) betrokken was bij het onderzoek, legt uit wat er aan de hand is.

Wat zouden scholieren moeten weten over burgerschap?

“Het gaat er om wat de gemeenschappelijke kern is voor alle jongeren: weten hoe onze democratische rechtsstaat in elkaar zit, wat de spelregels zijn en wat democratisch gedrag inhoudt. Leerlingen hebben kennis nodig van rechtspraak, scheiden van kerk en staat, de functie van het parlement en ga zo maar door. Daarnaast zijn vaardigheden en gedrag belangrijk, bijvoorbeeld dat je leert om je te verplaatsen in iemand met een andere mening en hoe je met verschillen tussen mensen in je eigen omgeving omgaat.”

Het kabinet wil dat iedere scholier de Tweede Kamer bezoekt, om zo gevoel te ontwikkelen voor democratische waarden. Ook is er een plan voor een maatschappelijke dienstplicht. Hoe ziet u dit?

“Burgerschapsonderwijs gaat verder dan een keer een bezoek aan de Tweede Kamer. Sinds 2006 is burgerschapsonderwijs verplicht, maar veel scholen weten hier niet zo goed invulling aan te geven, er is geen kompas. Ik zou daarom eerst een stap terug willen doen. De eerste stap lijkt mij om duidelijk te maken wat je onder burgerschap verstaat en hoe je daaraan op school aandacht kunt besteden, binnen én buiten de les. Neem België. Daar hebben ze niet het vak maatschappijleer, maar is burgerschap in een schoolbrede aanpak geïntegreerd. In de landen die op Nederland lijken is de inspraak van leerlingen ook groter, bijvoorbeeld door een schoolparlement. Ook dat is een manier om vertrouwd te worden met democratische waarden.”

De verschillen tussen leerlingen zijn groot, een derde van de scholieren weet juist veel over burgerschap en een net zo groot deel juist heel weinig. Hoe komt dit?

“In Nederland zien we inderdaad een groot verschil tussen scholieren. Bij scholieren op de havo en het vwo is de kennis de afgelopen jaren zelfs gestegen. Vmbo-leerlingen zijn niet beter geworden in burgerschapskennis. De oorzaak hiervan hebben we niet onderzocht. Wel is dit verschil inderdaad groter dan in vergelijkbare landen. Ons onderzoek laat zien dat in landen waarin leerlingen van verschillende niveaus langer bij elkaar blijven, dus niet of later over verschillende schooltypen worden verdeeld, de verschillen in uitkomsten tussen scholen minder groot zijn. Maar om het effect van vroege selectie echt goed in kaart te brengen is echt meer onderzoek nodig.”  

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden