Met alle respect onbescheiden

Onder jazzliefhebbers is een grote buzz gaande rond Kamasi Washington. Wacht ons een sensatie bij de komende concerten van de jazzsaxofonist?

Als het niet goed is, moet je het groot maken. Beeldend kunstenaar Jeff Koons ontdekte al dat je doorsnee ideeën buiten proportie kon opblazen om zo toch indruk te maken. Wie kwaad in de zin heeft, zou kúnnen beweren dat de Amerikaanse saxofonist Kamasi Washington zich de les van Koons goed heeft ingeprent. Zijn debuut 'The Epic' barst van ambitie en maakt duidelijk dat Washington een broertje dood heeft aan uitspraken als 'less is more' of 'in de beperking toont zich de meester'.

De eerste fase van zijn plan heeft in elk geval het beoogde effect gehad. Je kunt je momenteel niet in een gezelschap jazzliefhebbers vertonen zonder dat het gesprek vroeg of laat op Kamasi komt. Komende week doet hij voor het eerst Nederland aan voor een reeks stijf uitverkochte concerten. De buzz rond Kamasi Washington is geenszins vreemd. Want wie durft er te debuteren met een driedubbelaar met zeventien uitgesponnen nummers die net niet de drie uur aantikken, ook nog eens uitgevoerd door ruim dertig musici en zangers?

Helemaal onbekend was hij niet. Washington speelde al op platen van fusiondrummer Harvey Mason, bij rapper Kendrick Lamar en bij de ongrijpbare Flying Lotus op wiens Brainfeeder-label 'The Epic' in mei dit jaar verscheen. Of hij je nu op die cd's was opgevallen of niet, een megalomaan project als 'The Epic' had zonder twijfel niemand verwacht. Dat leidt vanzelf tot de belangrijkste vraag: het is duidelijk dat Washington een eersteling heeft afgeleverd die in omvang alles overstijgt, maar is het ook uitzonderlijk goede muziek?

Het antwoord is niet eenduidig. Dat heeft ten dele te maken met de ongegeneerde manier waarop Washington teruggrijpt op het verleden. Voor jonge luisteraars zal dit wellicht nieuw zijn, maar Washington baseert zich nadrukkelijk op oude platen als 'A new Perspective' (1963) van trompettist Donald Byrd en 'Lift Every Voice' (1969) van pianist Andrew Hill. Platen waarop vooruitstrevende jazz werd vermengd met door gospel beïnvloedde koorzang. Ook in andere opzichten zijn de jaren zestig overduidelijk aanwezig. Van Washingtons eigen furieuze, free jazz-achtige tenorsaxsolo's waarin de geesten van John Coltrane, Archie Shepp en Albert Ayler eenvoudig traceerbaar zijn, tot aan het gedweep met dashiki's (traditionele Afrikaanse kleding) en Malcolm X.

undefined

Flirt met het verleden

Dat zorgt voor momenten waarop je je afgescheept voelt met wat ooit in de mode was - en nu blijkbaar weer. Die flirt met het verleden voelt extra ongemakkelijk omdat de paar nummers waarin Washington de afslag neemt naar hedendaagse hiphop en r&b bepaald niet de hoogtepunten van 'The Epic' zijn.

Vernieuwend is het dus allemaal niet. Integendeel. En dat grootse dan? Die uit de kluiten gewassen bezetting, de omvang van dit avondvullende epos? Ook dat valt in wezen tegen. De basis van Washingtons band bestaat uit een stuk of tien musici. Daar wordt dan een batterij strijkers en een stevig koor aan toegevoegd. Het levert een prettig vet geluid op, maar biedt uiteindelijk maar weinig melodische of harmonische verdieping.

Zou het hele leger critici dat 'The Epic' de hemel inschreef er dan toch ingetrapt zijn? Nee, dat ook weer niet. Hoewel het nodige op Washingtons debuut valt af te dingen, is het wel degelijk een indrukwekkend project. Met 'The Epic' beweegt Washington zich namelijk in de tegengestelde richting van veel jazzmusici. In een recent interview zei hij daarover: "In jazz vind je soms een destructieve vorm van bescheidenheid. Muzikanten zien de voorvaders van de muziek als oneindig veel meer relevant en belangrijk. Ik wil niets afdoen aan de grootsheid van mensen als (John) Coltrane, Miles (Davis), Herbie (Hancock) of Sonny (Rollins), maar ik voel me niet inferieur aan hen."

Daar heeft Washington een punt; de traditie van de jazz is binnen de jazz waarschijnlijk te belangrijk geworden.

Het is duidelijk dat Washington niet voor niets teruggrijpt op de jaren zestig, de tijd waarin musici ervan doordrongen waren dat hun muziek ook maatschappelijk relevantie had. Je kunt van alles over Washington zeggen, maar niet dat het hem aan gedrevenheid en geldingsdrang ontbreekt. Luister maar eens naar zijn solo's, zoveel vuur en bezieling hoor je nog maar zelden, zeker in de mainstream jazz. Dat is een andere kwaliteit van Washington; hij vertaalt elementen uit de toenmalige avant-garde naar een hippe, eigentijdse en meer toegankelijke stijl. Daarmee herhaalt de geschiedenis zich in omgekeerde richting. Eerder leenden de avant-gardisten van populaire saxofonisten die over de bar liepen en hun instrument lieten grommen of schreeuwen.

Zoals bij elke hype is er al menig superlatief te veel gevallen. 'The Epic' kent sterke stukken, maar er had wel degelijk een aantal mindere nummers vanaf gemogen. Dat weet Washington zelf waarschijnlijk ook. Maar juist door het zo groot te maken, heeft hij niet alleen alle ogen op zich weten te richten, maar de jazz ook een grote dienst bewezen door met alle respect onbescheiden te zijn.

Ik mag er zijn. Jazz mag er zijn, lijkt Washington te zeggen. En dat werkt. Volle zalen, een publiek dat al weken van te voren vlinders in de buik voelt; gaan we dadelijk iets sensationeels meemaken? Een overweldigend concert in een afgeladen en bloedhete club als Bird of Bitterzoet? Eerlijk is eerlijk, garanties biedt 'The Epic' niet, maar als je Washingtons bezeten solo's hoort, zit de kans er toch dik in dat het dak er helemaal vanaf gaat.

Kamasi Washington staat komende woensdag 4 november in Bird Rotterdam, op 5 november in de Amsterdamse Bitterzoet en zaterdag 7 november op het So What's Next? Festival Eindhoven. Zaterdag 21 november speelt hij op Le Guess Who in Utrecht.

Kamasi Washington

The Epic

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden