Met Albicastro en Zweers naar de sterren

Midden jaren zeventig vonden de Amerikanen het de hoogste tijd om onze mogelijke medeschepselen in het heelal van de 'mooiste mensenmuziek' te voorzien.

Zij vulden hun ruimtesonde 'Voyager' met allerlei wetenswaardigheden over de menselijke soort, waarbij zelfs afspeelapparatuur plus een opname met vooraf geselecteerde menselijke geluiden, zoals een kus en het krijsen van een baby. Ook en vooral bevatte de band folkloristische en klassieke muziek. Sindsdien kunnen E.T. en zijn vriendjes - mocht de 'Voyager' ooit hun pad kruisen - in hun vrije uurtjes kennis nemen van Mozart, Beethoven en Stravinsky.

Uit een radio-documentaire over dit project bleek dat een selectiecommissie eindeloze discussies had gevoerd over wat wel en wat niet mee zou worden gestuurd. En zo ja, in welke uitvoering de veertigste symfonie van Mozart dan mee op reis moest. Von Karajan of Harnoncourt?

Vergelijkbare discussies hebben zich ongetwijfeld afgespeeld bij de totstandkoming van 'Het HonderdComponistenBoek' (uitgave Gottmer Haarlem, in samenwerking met Centrum Nederlandse Muziek). Niet voor niets heeft de presentatie van dit naslagwerk zeven jaar lang op zich laten wachten. Wie wel en wie niet? En vooral: van welke vierentwintig van de honderd uitverkorenen 'van Albicastro tot Zweers' (zoals de ondertitel luidt) mocht ook het portret op de omslag?

Het idee voor dit boek stamt uit de tijd dat Shell furore maakte met het 'Honderdduizendstratenboek'. Waarom niet een vergelijkbare opzet om met name bij buitenlandse radiostations eens onder de aandacht te brengen dat het kleine Nederland ook componisten telt: niet één, maar wel honderd!

Een spellingshervorming en enkele redactieraden later is het dan zover. 'Het HonderdComponistenBoek' werd feestelijk gepresenteerd bij de Nederlandse Muziekdagen 1997. Een Engelstalige pendant verschijnt mettertijd onder auspiciën van de Amsterdam University Press.

Mits in kleine hoeveelheden geconsumeerd, biedt de verzameling, vooral die van de oudere componisten, de geïnteresseerde muziekliefhebber verhelderende en soms smeuïge leesstof. Wie wist bijvoorbeeld dat Unico Wilhelm graaf van Wassenaer Obdam, de auteur van de veelgeprezen (vroeger aan Pergolesi toegeschreven) 'Concerti armonici' thuis op kasteel Twickel te Delden gewoon met 'Oene' werd aangesproken? Of dat Baron Hop, uitvinder van het Haagse Hopje en onderwerp van de Baron Hop-suites van Alexander Voormolen eigenlijk voorbestemd was als titelheld van een komische opera?

Helaas ontkomt het boek in enkele bijdragen niet aan de gevreesde, niets ontziende musicologen-taal. Dit virus slaat eigenlijk alleen toe bij de hedendaagse componisten; het maakt hen helaas niet sympathieker. Zo past componist Maarten van Altena 'het deconstructivisme waaraan hij zijn materiaal onderwerpt ook toe op zijn eigen compositorische ontwikkeling' en schuift hij 'toonladders van meer dan een octaaf als een matrix over het beschikbare klankpotentieel'. Hoefde een Sweelinck alleen maar duim te zuigen of naar de hemel te staren?

Ook aan een enkele opvallende contradictie ontkomt het boek - ondanks de lange voorbereidingstijd - niet. Zo was Henk Badings bij aanvang van het aan hem gewijde artikel nog werkzaam als hoofdvakdocent compositie aan het Muzieklyceum in Amsterdam en vanaf 1937 aan het conservatorium te Rotterdam. Een pagina verder heeft hij echter volgens dezelfde auteur nooit compositie gedoceerd aan een van de Nederlandse conservatoria.

Het Centrum Nederlandse Muziek dat de totstandkoming van het boek bevorderde en de eindredactie geleid door Pay-Uun Hiu en Jolande van der Klis, verdienen een groot compliment dat ze er in slaagden deze steen van Sysifus de heuvel op te rollen. Het boek hoort op de plank bij menig muziekliefhebber en bij de buitenlandse instanties die er toe doen. Als de Engels-talige editie eenmaal een feit is, blijft er vast wel een exemplaar over om aan het Amerikaanse ruimtevaartcentrum NASA te sturen.

Na het geluid van een kus, het krijsen van een baby en Mozart, Beethoven en Stravinsky behoort namelijk ook sommige Nederlandse muziek tot de 'mooiste mensenmuziek'. Muziek, die een plaats verdient onder de sterren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden