Met al die akkoorden heeft het kabinet zichzelf klem gezet

ANALYSE Coalitie heeft geen speelruimte in speurtocht naar geld

Het tweede kabinet-Rutte zit aan alle kanten klem. De begrotingsproblemen stapelen zich op, terwijl de coalitie bijna geen bewegingsruimte heeft. Het enige lichtpuntje, als je dat zo wil zien, is nog dat er vooralsnog geen enkele discussie is dat het financieringstekort volgend jaar terugmoet met zes miljard euro.

Gisteren publiceerde het Centraal Planbureau de zogeheten juni-ramingen met de laatste inzichten over de stand van de economie nu en de ontwikkelingen volgend jaar. Officieel is het standpunt van premier Mark Rutte en minister van financiën Jeroen Dijsselbloem nog altijd dat pas bij de volgende doorrekeningen van het planbureau, in augustus, het kabinet knopen doorhakt, maar de ramingen van gisteren zijn het echte startsein voor de begroting voor volgend jaar.

De cijfers van De Nederlandsche Bank eerder deze week gaven al aan dat Rutte met zijn hoop dat het sociaal akkoord van april een impuls zou geven aan de economie, te optimistisch was. Of de economie nu vanaf 2014 weer een beetje (de centrale bank rekent op een groei van 0,5 procent) of nog iets meer (de Europese Commissie ging in mei uit van 0,9 procent) zal gaan groeien is niet zo belangrijk. De trend wordt door het planbureau bevestigd: het aangekondigde economische herstel is weer uitgesteld.

De discussie of er extra moet worden bezuinigd is daarmee wel beslecht, gaven de fractievoorzitters van VVD en PvdA, Halbe Zijlstra en Diederik Samsom, gisteren ook aan. Bovendien gaf de Europese begrotingscommissaris Ollie Rehn het kabinet deze week weinig hoop. Of het tekort inderdaad naar drie procent teruggaat zien we later wel, aldus Rehn. Er moet en zal in 2014 zes miljard euro bezuinigd worden.

Het blijft niet bij zes miljard euro. Allerlei al eerder ingeboekte bezuinigingen worden niet gehaald, of dreigen niet te worden gehaald. Zo moet het kabinet nog op zoek naar een alternatief voor het miljard dat eerder was ingeboekt voor een bevriezing van de salarissen in de zorg. Dat voornemen is in het sociaal akkoord losgelaten.

Afgelopen maandag bleek het hoogst onzeker of de verlaging van de pensioenopbouw voor werknemers wel de gehoopte drie miljard euro in 2017 gaat opleveren. Pensioenfondsen vinden het helemaal geen uitgemaakte zaak dat ze de premieverlaging doorgeven aan de deelnemers, nu ze nog steeds met grote tekorten zitten.

Het zijn maar twee voorbeelden, maar ze illustreren de klem waarin het kabinet zich heeft gemanoeuvreerd. Het sociaal akkoord maakt allerlei bezuinigingen (zoals op de werkloosheidsuitkeringen) onmogelijk, de vereiste medewerking van lagere overheden (zoals bij langdurige zorg en sociale werkplaatsen) maakt andere bezuinigingen hoogst onzeker. En ook wil de coalitie in de Tweede Kamer met delen van de oppositie afspraken maken, zodat maatregelen meer kans maken in de Eerste Kamer.

Die oppositiepartijen wachten momenteel rustig af. Dijsselbloem is met ze in gesprek, maar het wordt maar niet concreet, meldt een deelnemer aan die gesprekken. Bovendien zijn de wensen van de oppositiepartijen zeer divers en sluiten ze elkaar deels uit. Het ziet er steeds meer naar uit, dat het kabinet zelf een list zal moeten verzinnen. Zo wordt in de coalitie bevestigd dat wordt overwogen de koppeling tussen uitkeringen en lonen los te laten. Dat levert pas echt behoorlijk wat geld op als ook de AOW wordt bevroren en ook die mogelijkheid, zo werd gisteren in regeringskringen bevestigd, wordt overwogen.

De tijd dringt, wil het kabinet niet uiteindelijk de eigen afspraak moeten schenden bezuinigingen voor hooguit dertig procent uit lastenverhogingen te laten bestaan. Bezuinigingen zijn wellicht schadelijk voor de economie, maar lastenverhogingen helemaal. De consument houdt de hand al op de knip en zal dat nog meer doen als daar minder in zit. De tijd dringt en mogelijkheden heeft het kabinet niet. Zo dreigt Rutte II de coalitie van de machteloosheid te worden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden