Reportage

Met 350 miljoen smartphones in India is WhatsApp het nieuwe wapen in de verkiezingsstrijd

Een klant in een winkel in New Delhi bekijkt verkiezingsnieuws op zijn mobiele telefoon. Beeld AP

Nooit eerder speelden sociale media zo’n grote rol bij verkiezingen in India. Dinsdag konden opnieuw miljoen Indiërs hun stem uitbrengen.  ‘We hoeven niet meer van deur tot deur te gaan. Een enkele klik is genoeg.’

Op het computerbeeldscherm zijn tien identieke foto’s te zien van ­Rahul Gandhi, de president en campagneleider van de Congrespartij, ­India’s grootste oppositiepartij. Met een paar muisklikken zet grafisch ontwerper Anish Jain een verschillende achtergrond achter elke Gandhi, die met een brede glimlach zwaait. Dan weer staat hij voor een boer die met een ossenploeg op zijn veld werkt. Dan weer voor een grote groep vrouwen die met Indiase vlaggetjes zwaait.

“Hier zetten we bijpassende citaten bij uit Gandhi’s toespraak van vandaag”, zegt Rahul Sharma, die het socialemediateam van de Congrespartij in de hoofdstad New Delhi leidt. Een belangrijke functie, want nooit eerder speelden sociale media zo’n grote rol in de Indiase verkiezingscampagnes als nu. Vergeleken met de verkiezingen van 2014 is het aantal smartphonegebruikers ruim verdubbeld, tot 350 miljoen. Voor het eerst is de meerderheid van Delhi’s 13,5 miljoen kiezers online.

Klagers

Wanneer je de werkplek van Jain en Sharma ziet, zou je niet zeggen dat vanuit hier miljoenen kiezers worden bereikt. Een klein kamertje met twee bureaus en een computer, op de vierde verdieping van een stoffig gebouw dat half in de steigers staat. Zijn vaste team ­bestaat uit tien man, zegt Sharma, een partijveteraan die ook een textielhandel heeft. Een groepje tekstschrijvers werkt vanuit een ander kantoor en een aantal is met een ­camera op pad.

“Ze interviewen mensen op straat over de prestaties van de BJP-regering”, zegt Sharma, en laat op zijn telefoon wat ongemonteerde resultaten zien: een meisje dat klaagt dat er geen banen zijn, een winkelier die het nieuwe omzetbelastingsysteem maar lastig vindt.

De Congrespartij heeft in Delhi ook een landelijk socialemediateam, maar dat is gehuld in mysterie. Enig speurwerk leidt tot een ongemarkeerde bungalow in het centrum van de stad, waar jonge mensen met laptoptassen in en uitlopen. Twee ­medewerkers die in het steegje achter de bungalow staan te roken, bevestigen dat zij voor het mediateam werken, maar dat ze verder niets mogen zeggen. De deur blijft dicht.

Hashtag

“Er werken daar zeker vijftig mensen”, vertelt Sharma van het team in Delhi, en hij laat een aantal voorbeelden zien van afbeeldingen en ­video’s die hij dagelijks van het ­landelijke team krijgt aangeleverd. Veel gaan over de voornaamste belofte van de partij: een basisinkomen voor de allerarmste 20 procent van India.

Rahul Sharma (rechts) en Anish Jain van het socialemediateam van de Congrespartij in Delhi. Beeld Aletta André

“Het meeste werk gebeurt hier”, zegt Sharma, wijzend op zijn smartphone die aan zijn hand lijkt vastgeschroefd. Hij kijkt nauwelijks op van het apparaat terwijl hij praat. Op zijn laptop speelt de meest recente toespraak van Gandhi en Sharma zet het ene na het andere citaat op Twitter, met een van tevoren afgesproken hashtag.

De beste citaten worden door Jain bij de foto van Gandhi geplakt. “Als hij iets zegt over het helpen van ­arme mensen, dan zetten we dat ­citaat bij Gandhi’s foto en een achtergrond van mensen in een sloppenwijk. Dat beeld wordt verspreid in Whatsappgroepen van bewoners van de armere wijken in Delhi.”

Nepnieuws

WhatsApp is een essentieel medium voor de campagnevoerders. Nog meer dan via Facebook, Twitter, YouTube en Instagram, kunnen ze zich hiermee heel gericht tot bepaalde kiezersgroepen richten. Er zijn nu 200 miljoen Whatsappgebruikers in India, vergeleken met 50 miljoen in 2014, en buurt- en dorpsgroepen zijn heel gebruikelijk. Daarnaast zijn er honderdduizenden groepen opgestart door de politieke partijen.

Sharma stuurt de afbeeldingen en video’s niet rechtstreeks naar kiezers, maar naar appgroepen met ­lokale coördinatoren, hiërarchisch ingedeeld tot op het niveau van de stembureaus. Daarvan zijn er ruim 13.000 in Delhi, één per duizend kiezers. En dan is er ook nog het Snelle Reactie-team van 130 vrijwilligers die via een appgroep ­samenwerken. Hier delen ze nieuwsberichten over andere partijen of nepnieuws over de Congrespartij dat via sociale media de ronde doet.

Nepnieuws, over alle partijen, is wijdverspreid, blijkt ook uit het succes van de vele feitencheckbureaus die zijn opgekomen in India. Om verspreiding via WhatsApp te voorkomen, mag een bericht maximaal vijf keer doorgestuurd worden. Maar dat kan ook naar vijf groepen met 250 leden elk zijn, en je kunt hetzelfde bericht daarna gewoon naar nóg een groepje van vijf afzenders sturen. “Het is iets meer werk”, zegt Sharma, die zich weinig zorgen maakt om nepnieuws. “De kiezers zijn slim genoeg.” Hij ziet sociale media vooral als een positieve toevoeging aan de verkiezingscampagnes. “Het is makkelijker geworden om meer kiezers rechtstreeks te ­bereiken. We hoeven niet meer van deur tot deur te gaan. Een enkele klik is genoeg.”

Lees ook: 

Zelfverzekerd en met humor doet Rahul Gandhi een gooi naar de macht in India

De hindoe-nationalistische premier Modi zat de afgelopen jaren stevig in het zadel. Slaagt de jonge Rahul Gandhi, telg uit de dynastie die India decennia leidde, erin om daar verandering in te brengen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden