Mestoverschot kan geld waard zijn

Wereldwijde vraag naar fosfaat biedt Nederlandse boeren kansen, maar aanpassing Europese regels is nodig

JOOST MOREL

Nederlandse boeren produceren te veel mest en fosfaat volgens Brussel. Maar we zouden haast vergeten dat fosfaat een heel schaars goed is. En het is ook onmisbaar voor de voedselproductie. In Nederland beschikken we over technieken om fosfaat uit mest te recyclen. Waarom lukt het dan niet om van een nadeel een voordeel te maken?

Als te veel fosfaat in de landbouwgrond zit, spoelt het uit naar het grondwater. Vooral stilstaand water wordt daar voedselrijk van. Dat lijkt niet schadelijk, maar kan dat wel zijn. Algen tieren er welig door. Ook de giftige blauwalg. Algen zorgen ook voor minder licht en zuurstof, waardoor planten en vissen sterven. Om deze reden hanteert de Europese Commissie een fosfaatplafond.

Tegelijkertijd is fosfaatschaarste is een urgent probleem. Dieren, planten en mensen kunnen niet zonder fosfaat. Fosfaat is essentieel in het voer van dieren en in de bodem voor de groei van gewassen. Om die reden importeert de Europese Unie jaarlijks miljoenen tonnen van de grondstof.

Sinds de jaren zestig is het wereldwijde gebruik van fosfaatkunstmest verviervoudigd. Fosfaat wordt gewonnen in ertsmijnen. Meer dan 70 procent van de fosfaatvoorraden bevindt zich in Marokko. Volgens het Landbouw Economische Instituut zijn die over 300 jaar leeg.

We ontkomen niet aan het recyclen van fosfaat. Nederland neemt daarin het voortouw. Het wint fosfaat terug uit het slib van rioolwater. Uit menselijke mest dus. Dat gebeurt in twaalf waterzuiveringsinstallaties in Nederland.

Ook de grote hoeveelheid dierlijke mest in Nederland noopt tot creativiteit. Er is niet genoeg land om alle mest uit te rijden. Zowel bedrijven als boeren gebruiken verschillende technieken om de mest te verwerken. Ze kunnen bijvoorbeeld mest drogen, vergisten, indampen, verbranden en korrelen. En er zijn grote verwerkingsinstallaties in aanbouw. Fosfaat uit verbrande en gedroogde mest wordt al geëxporteerd naar België, Duitsland, Frankrijk en Polen. Maar wat is dan het probleem?

Er bestaat nog geen interne Europese markt voor grondstoffen die gewonnen worden uit dierlijke mest. Wie mest wil exporteren, heeft allerlei certificaten nodig, want volgens de Europese regelgeving valt mest in de categorie 'afval'. Dat maakt het lastig het teruggewonnen fosfaat te exporteren en zo weer in de voedselkringloop te brengen. Bovendien moeten de verwerkingsinstallaties aan strenge en kostbare Europese eisen voldoen.

Waren deze belemmeringen er niet, dan was het Nederlandse mestprobleem misschien opgelost.

Maar wellicht gaan er binnenkort dingen veranderen. Vorige week dienden Tweede Kamerleden Remco Dijkstra en Agnes Mulder namens VVD en het CDA een motie in. Ze vroegen de regering fosfaat uit mest en andere afvalstromen niet langer als afval te beschouwen, maar als waardevolle grondstof en kunstmestvervanger, en dit in Brussel aan te kaarten. Een grote meerderheid in de Tweede Kamer nam de motie aan.

Eerder diende Dion Graus (PVV) soortgelijke moties in. Graus noemt mest 'het bruine goud'. "Zorg dat de grondstoffen daaruit worden hergebruikt", zegt hij. Zo moet de EU minder afhankelijk worden van fosfaat uit de eindige ertsmijnen in Marokko, China en de VS.

De staatssecretarissen Sharon Dijksma (milieu) en Martijn van Dam (landbouw) stuurden een brief met dezelfde strekking naar de Europese Commissie. Voorlopig is de Brusselse wetgeving het grootste struikelblok.

undefined

Afspraken over minder melk

Het is al anderhalf jaar crisis in de Europese melkveehouderij. Daarom mogen melkboeren in Europa afspraken gaan maken om vrijwillig en tijdelijk de productie van melk te verminderen. Europees commissaris Phil Hogan (Landbouw) kondigde maandag aan deze 'crisiskartelvorming' toe staan, voor in eerste instantie een periode van zes maanden. Zo moet de markt zich weer herstellen. De melkprijzen staan flink onder druk door de wereldwijde toename van de melkproductie, het afschaffen van de Europese melkquota, de krimpende vraag naar melkpoeder uit China en de Russische boycot.

Volgens Brussel is er sprake van 'ernstige marktverstoring' en daarom stelt Brussel de betreffende 'buitengewone' maatregel in.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden