Merkels welkomstpolitiek verdeelt Duitsland diep

Merkel zaterdag voorafgaand aan de deelstaatverkiezingen.Beeld anp

Angela Merkels welkomstpolitiek verdeelt Duitsland diep. Dat werd gisteren duidelijk na de eerste stembusgang sinds de vluchtelingencrisis die in september losbarstte. Hoewel haar vluchtelingenbeleid niet direct aan de orde was tijdens de deelstaatverkiezingen, gebruikte een groot deel van de bijna 13 miljoen kiesgerechtigden zijn stem om tegen de bondskanselier te protesteren.

Alternative für Deutschland (AfD) kwam als grote winnaar uit de bus. De anti-immigratiepartij, die veel kiezers trok die vijf jaar geleden nog thuisbleven, schreef geschiedenis door vanuit het niets met dubbele cijfers alle drie de deelstaatparlementen binnen te denderen. In Saksen-Anhalt stemde zelfs een op de vijf voor AfD. Daarmee heeft een populistische partij voor het eerst een comfortabele plek rechts naast de christen-democraten verworven.

Tegelijkertijd wonnen gisteren ook partijen die regionaal campagne voerden vóór een royaal vluchtelingenbeleid. In het westelijke Rijnland-Palts werd de SPD de grootste partij, in het zuidwestelijke Baden-Württemberg waren het Die Grünen; juist nadat ze zich expliciet achter Merkels vluchtelingenbeleid hadden geschaard.

Grote verliezers van die tweespalt zijn de middenpartijen. Hoewel de SPD in Rijnland-Palts won, verloren de sociaal-democraten in de andere twee deelstaten de helft van hun zetels en eindigden daar achter AfD.

Zwarte avond CDU
Merkels CDU had ook een zwarte avond. Haar partij werd in Saksen-Anhalt met 30 procent weliswaar de grootste, maar verloor in de andere twee deelstaten. Een pijnlijk verlies, niet alleen omdat de winst in Baden-Württemberg voor het eerst sinds het bestaan van de CDU naar een ­andere partij ging, maar ook omdat de christen-democraten twee prominente lijsttrekkers hadden gestuurd om de deelstaatbesturen (terug) te winnen.

Tekst loopt door onder de grafiek.

Beeld anp

Nu dat is mislukt, rest de schuldvraag: in hoeverre valt de bondskanselier dit verlies te verwijten? Verwacht wordt dat Merkels Beierse zusterpartij CSU, die al maanden pleit voor een strenger asielbeleid, de slechte verkiezingsresultaten zal aangrijpen om de interne discussie over Merkels beleid aan te zwengelen. Ook critici binnen haar eigen partij zullen zich deze week veel luider laten horen.

Daarnaast zal de opkomst van de AfD op Merkels conto worden geschreven. Doordat de bondskanselier haar partij naar links opschoof met het doel terrein op de SPD te winnen, is er ruimte ontstaan op rechts: de CDU is lang niet zo conservatief meer als onder Merkels voorgangers.

Opstand onwaarschijnlijk
Maar dat het tot een opstand in haar partij zal komen, lijkt onwaarschijnlijk. Merkel-getrouwen zullen erop wijzen dat in de twee deelstaten waar de CDU als tweede eindigde de lijsttrekkers zich tijdens hun campagne tegen haar hebben afgezet. Julia Klöckner (Rijnland-Palts), die tot zondagavond als mogelijke opvolger van Merkel werd gezien, presenteerde met Guido Wolf (Baden-Württemberg) een strenger plan voor de vluchtelingencrisis waarbij ze onder meer voor een dagquotum pleitte. Merkel serveerde dat zogeheten 'plan a2' meteen af. Het verlies, zo zullen 'Merkelianen' beweren, is aan hun schommelkoers te danken.

Bovendien neemt de populariteit van de bondskanselier de laatste weken weer toe, onder meer doordat er een Europese oplossing voor de vluchtelingencrisis lijkt aan te komen. Ook het aantal asielzoekers dat Duitsland binnenkomt, neemt de laatste weken sterk af. Dat is een voor Merkel prettig gevolg van de tegen haar zin gesloten Balkanroute. Het geeft haar en haar CDU langer de tijd om aan een structurele oplossing voor de crisis te werken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden