Merkels gebrek aan visie bij de vluchtelingencrisis

Migranten worden opgevangen in een voormalige bouwmarkt in Hamburg. Beeld afp
Migranten worden opgevangen in een voormalige bouwmarkt in Hamburg.Beeld afp

De stroom aan berichtgeving en opinies over de migranten die nu zo massaal de EU binnen (trachten te) komen is bijna even overweldigend als de migrantenvloed zelf. Het zou weinig zin hebben daar het zoveelste artikel aan toe te voegen, ware het niet dat in bijna alle media-uitingen wordt geprobeerd emoties op te roepen die moeten maken dat wij onze grenzen open stellen en dat wie bedenkingen hebben in een verdachte hoek worden gedrukt. Het is daarom toch nuttig een paar nuchtere kanttekeningen te plaatsen.

Vrijwel algemeen worden de migranten in de media aangeduid als 'vluchtelingen'. Terecht wordt hier en daar nog wel opgemerkt dat lang niet iedereen uit een oorlogsgebied komt, maar zelfs degenen die daar oorspronkelijk wel vandaan komen zijn niet per se vluchteling als zij aan de Hongaarse of Nederlandse grens staan. Degenen die aan de Hongaarse grens staan hebben na Syrië ten minste vier veilige landen doorkruist. Wie zich in Nederland meldt heeft daar, als hij uit Turkije vertrokken is, nog zeker drie veilige landen aan toegevoegd. En die migranten die in Italië aan land komen, zijn door (Italië zelf meegerekend) minimaal drie veilige landen getrokken om in Nederland te kunnen belanden. Al deze mensen zijn dus als zij zich hier melden allang niet meer op de vlucht voor iets ergs. Zij worden naar ons getrokken door iets aanlokkelijks.

Magnetische werking
Om dit aan te duiden wordt wel, tot afgrijzen van degenen die zich graag over deze migranten ontfermen, de term 'gelukszoekers' gebruikt. Nu zoekt bijna iedereen in het leven geluk; daar is natuurlijk niets mis mee. Maar je kunt even goed gelukkig worden in bijvoorbeeld Servië of Litouwen als in Duitsland of Nederland. Toch zijn de laatste twee landen voor de migranten een veel geliefder bestemmingsoord dan de eerste twee. Wat al deze migranten als een magneet naar noordwestelijke EU-landen toetrekt is dan ook niet geluk maar de belofte van gratis geld en andere voorzieningen.

Begrijpelijk dat dit mensen aanlokt. Er is echter geen enkele reden om geld of andere voorzieningen te verstrekken aan mensen die komen uit gebieden waar zij niets (meer) te vrezen hebben. De grenzen dan toch voor deze geldzoekers openstellen is niet sociaal; het is asociaal ten aanzien van de burgers uit de EU-landen die de voorzieningen moeten opbrengen. Er is geen enkele reden bovendien om landen te kapittelen die desnoods met hekken pogen migranten die niet als asielzoeker zijn erkend tegen te houden. Zij doen wat ooit in EU-verband was afgesproken.

Europees beleid aan de laars gelapt
Degene die deze Europese afspraken afgelopen weken het meest opzichtig aan haar laars heeft gelapt, is de Duitse bondskanselier Angela Merkel. Haar verbijsterend naïeve verklaringen dat de migranten in Duitsland welkom zijn, deden de stromen alleen maar aanwellen. Trouw-columnist Goslinga noemde Merkel (in zijn column van 13 september) 'moedig' en een voorbeeld van 'leiderschap'. Zij zou zich hebben gekwalificeerd als een der grote staatslieden. Zij heeft zich echter veeleer een brekebeen getoond. De gevolgen van haar uitspraken zetten de Duitse samenleving onder spanning, een spanning die zich op den duur wel eens tot een kruitvat onder de Duitse democratie zou kunnen ontwikkelen.

Zij beroemt zich voorts graag op haar Europese gezindheid. Maar zij deed haar uitspraken zonder raadpleging, laat staan instemming, van andere EU-landen en werpt de nadelige gevolgen ervan vervolgens onder het mom van Europees beleid over de schutting. Leiderschap kenmerkt zich onder andere door verantwoordelijkheidszin; Merkels onbezonnen actie kenmerkte zich door het tegendeel. Dat de Europese samenwerking momenteel ernstige scheuren vertoont, komt niet doordat vooral Oost-Europese staten zich tegen Merkels koers verzetten maar moet - voor wat betreft de migrantenkwestie - geheel op rekening van de Duitse bondskanselier zelf worden geschreven.

Een stabiele Duitse democratie en goede onderlinge verhoudingen tussen de lidstaten van de Europese Unie; het zijn verworvenheden van na de Tweede Wereldoorlog. Een Duitse bondskanselier moet niet zéggen daaraan bij te dragen, zij moet dat daadwerkelijk door haar handelen doen. Merkels 'politiek' heeft zich van begin af aan gekenmerkt door de wens de boel bijeen te houden. In rustige tijden heeft dat haar in eigen land populariteit opgeleverd. Tijden van crisis vragen echter meer dan ooit om visie. Merkels visieloosheid in combinatie met haar recente door sentiment gedreven oprisping zal zowel haar eigen land als de EU nog duur komen te staan.

Patrick van Schie is historicus en directeur van de TeldersStichting, de liberale denktank van Nederland, verbonden aan de VVD. Hij schrijft deze column op persoonlijke titel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden