Merkel toont Buma wat nodig is: moed

De Duitse Bondskanselier Angela Merkel vrijdag in Berlijn, waar ze bij de organisatie Ausbildung statt Abschiebung was, training, geen deportatie. Beeld epa

Het is nog te vroeg om te spreken van het Merkel-moment, maar zeker is dat de bondskanselier met haar leiderschap in de vluchtelingencrisis geschiedenis schrijft. Het is zelfs denkbaar dat zij zich voegt in het gezelschap van Lincoln en Churchill, die dankzij moedig staatsmanschap op cruciale momenten voor een beslissend keerpunt zorgden.

De nieuwe politiek van Merkel heeft drie dimensies, waarvan de meest concrete is dat Duitsland de grenzen opent voor de honderdduizenden vluchtelingen uit het Midden-Oosten en Noord-Afrika. De tweede is de erkenning dat Duitsland een immigratieland is geworden en de derde, misschien wel de meest essentiële, dat het toekomstige Duitsland daarom niet louter blank en christelijk meer zal zijn.

De realiteit, ook in andere westerse landen waaronder het onze, is nu al een andere, maar de hoofdstroom van de politiek ging tot nu toe met een boog om die werkelijkheid heen. Nog maar vier jaar geleden verklaarde Merkel zelf nog, gevolgd door Cameron en Sarkozy, dat de multiculturele samenleving was mislukt. Hoewel niet zo duidelijk was wat ze daarmee precies bedoelden, vielen de woorden van Europese leiders politiek niet anders uit te leggen dan als een buiging voor de geest van verschansing.

In dat licht is het van des te meer politieke betekenis en tekenend voor haar authentieke leiderschap dat Merkel nu voor een nieuwe koers kiest. Het is een koers die vraagt om praktische daadkracht, uitgaat van een positief beeld van immigratie en wil afrekenen met wat de christen-democraat Hirsch Ballin in 2011 'mentaal isolationisme' noemde.

De uitnodiging de handen uit de mouwen te steken, is van belang, omdat daarmee het beeld van hulpeloosheid en politieke onmacht wordt doorbroken. De christen-democraat Lubbers waarschuwde begin jaren negentig al dat het voor het vertrouwen in de politiek fnuikend is als zij de indruk wekt geen greep op het probleem te hebben. De aanleiding was destijds dat asielzoekers in arren moede hun toevlucht zochten in de Drentse roggevelden.

Merkel en haar landgenoten laten met hun gastvrijheid en voortvarende aanpak zien dat dit onnodig is en dat je wel degelijk greep op het vraagstuk kunt krijgen, als je het offensief en zonder schroom tegemoet treedt. "Angst is een slechte raadgever, in het persoonlijk leven en in de maatschappij", zei Merkel deze week op de vraag hoe zij de Europese cultuur wil beschermen tegen 'islamisering'. Zij voegde daaraan toe "dat culturen en landen die vanuit angst leven geen toekomst hebben".

Na jaren van populistische bangmakerij en een ontwijkende opstelling van politieke kopstukken zal het niet meevallen de angst weg te nemen. In de loop der tijd is het immigratiedebat verhard en gepolariseerd. Bij een deel van de samenleving is een uiterst negatief beeld gegroeid van vreemdelingen, zeker als ze moslim zijn, samen met het nationaal zelfbeeld dat geen verandering toelaat.

Merkel zegt in alle eenvoud dat Duitsland voortdurend verandert, binnen de ruimte van de grondwet. Dat geldt ook voor Nederland, maar deze werkelijkheid loopt niet synchroon met de beeldvorming. De politiek heeft dat te lang op zijn beloop gelaten en onvoldoende tegenwicht geboden, waardoor het immigratiedebat nooit in balans is geraakt.

In dat noodzakelijke tegenwicht voorziet Merkel nu wel door, naast het lenigen van de humanitaire nood, een perspectief te schetsen dat zowel voor de vluchtelingen als voor Duitsland gunstig kan uitpakken. Ons buurland is in Europa een van de sterkst vergrijzende en ontgroenende landen. Als de trend zich ongehinderd zou voortzetten, zou het inwonertal van 81 miljoen volgens berekeningen van demografen in deze eeuw halveren. De correspondent van The Washington Post in Berlijn vatte dit probleem samen in de vraag die onder Duitsers opkomt: wie bouwen straks de Volkswagen en de Mercedes?

Tegenover de onheilsscenario's presenteert Merkel vanuit een sterk zelfbewustzijn Duitsland als een krachtig land en 'een land van hoop'. Wie bang is voor islamisering, zei ze, moet sterker voor zijn christelijke geloof uitkomen en moslims niet verwijten dat ze de Koran goed kennen. Het is een overtuigender antwoord dan het nieuwe ijzeren gordijn van de Hongaarse premier Orbán om 'christelijk Europa te beschermen', en de safe havens in Syrië van CDA-fractieleider Buma om de vreemdeling ver buiten onze poort te houden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden