'Merkel neemt risico met vierde termijn'

Gaat Merkel twee keer zo lang als Obama op het wereldtoneel te zien zijn? Beeld AP

Uit plichtsgevoel wil Angela Merkel Duitsland nog vier jaar leiden. Maar doet ze daar wel verstandig aan? 'Dit is heel riskant', zegt bestuurskundige Paul Frissen.

Veel enthousiasme straalde bondskanselier Angela Merkel niet uit, toen ze zondag aankondigde dat ze nog een keer haar partij wil leiden in de verkiezingen. De bijeenkomst was ook sober gehouden: geen vlaggen, geen muziek, geen applaudisserende zaal vol dankbare partijgenoten.

Merkel zei 'eindeloos' nagedacht te hebben over een vierde termijn. Maar tenslotte heeft ze, in deze 'onzekere tijden', toch besloten Duitsland haar 'diensten te bewijzen met de gaven en talenten' die ze nu eenmaal meegekregen heeft.

De gezaghebbende Süddeutsche Zeitung concludeert in haar commentaar dat Merkel dit niet doet omdat ze er veel zin in heeft, maar omdat de plicht roept. De krant wijst erop dat te lang doorgaan riskant is, met als bekendste voorbeeld bondskanselier Helmut Kohl. Hij ambieerde zelfs een vijfde termijn, maar verloor de verkiezingen in 1996.

Bestuurskundige Paul Frissen houdt zijn hart vast na Merkels aankondiging. "Dit is heel riskant wat ze doet." Het risico dat de Tilburgse hoogleraar ziet, kan van twee kanten komen: de steun voor Merkel kan afbrokkelen door externe gebeurtenissen, en intern kan er een strijd om haar opvolging losbarsten.

Zo'n opvolgingsstrijd zou niet nieuw zijn voor Merkel. Ze is zelf bovengekomen binnen de CDU nadat ze haar mentor, Helmut Kohl, uitschakelde na een schandaal rond illegale partijfinanciering.

Is het niet opmerkelijk dat er binnen zo'n grote partij als de CDU nu niemand is die het van Merkel kan overnemen? "Leiders zorgen zelden voor een opvolger", zegt Frissen. "Binnen het bedrijfsleven lukt dat vaak niet en in de politiek is het nog veel moeilijker. Troonopvolgers kunnen ook vijanden worden." Zie Kohl en Merkel, of om dichter bij huis te blijven: Ruud Lubbers en Elco Brinkman.

Tekst loopt door onder de afbeelding.

Angela Merkel, al sinds 2005 aan de macht. Beeld AP

Onzekerheden

Een risico van buiten diende zich vorig jaar voor Merkel al aan met de vluchtelingencrisis. Met haar motto 'Wir schaffen das' leek de bondskanselier haar hand overspeeld te hebben, tot de instroom verminderde. De komende jaren lijkt de kans op nieuwe onzekerheden nog veel groter, met president Trump in het Witte Huis, waarschijnlijk een nieuwe Franse president, wellicht een andere Italiaanse premier en onderhandelingen over de Brexit van het Verenigd Koninkrijk.

In normale tijden zijn drie termijnen voor de Duitse bondskanselier echt wel genoeg, stelt de Süddeutsche - 'maar de tijden zijn niet normaal'. Met alle onzekerheid op internationaal vlak is de stabiliteit die Merkel biedt nu meer dan welkom."Het lijkt mij ook heilzaam als het belangrijkste land van Duitsland niet door een populist wordt geleid", erkent Frissen.

Maar hij waarschuwt voor het idee dat Merkel het wel móet doen, omdat er niemand anders is. "Plichtsbetrachting is zelden een goede raadgever. Er zijn weinig uitverkorenen in de wereld, iedereen is vervangbaar. In het algemeen hebben bestuurders de neiging om te lang te blijven zitten en dat is nooit goed. De checks and balances worden minder, mensen gaan ook te veel in zichzelf geloven."

Dan is er nog het risico van opbranden, en dat weet Merkel ook. Ze heeft al eens gezegd dat ze 'niet als wrak' afscheid wil nemen. De bekende tv-presentatrice Anne Will vroeg haar daar zondagavond naar, Merkel glimlachte en antwoordde: "Wanneer ben je een wrak? Ik heb mezelf nog eens aangekeken in de spiegel. En ik vind dat ik dat nog niet ben."

Drie langzitters in de politiek

Helmut Kohl: 1982-1998. Was vier termijnen bondskanselier van Duitsland voor de CDU, verloor daarna de verkiezingen van de SPD onder leiding van Gerhard Schröder.

Ruud Lubbers: 1982-1994. Was drie keer premier van Nederland voor het CDA. Schoof Elco Brinkman naar voren als opvolger, maar viel hem weer af in de campagne.

Tony Blair: 1997-2007. Was drie keer premier van Groot-Brittannië voor Labour, maakte zijn derde termijn niet af. Na onrust in de partij gaf hij het stokje over aan Gordon Brown.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden