Merendeel eindexamenfilms wekt vertrouwen

AMSTERDAM - “Jullie komen er wel, en ook wel zonder ons. Maar wij weten dat wij er niet komen zonder jullie. Jullie zijn onze toekomst.” Met deze slijmerige advertentietekst in de eindexamengids probeert Joop van den Ende het jonge talent alvast aan zich te binden. Afgaande op hun eindexamenfilms is Van den Ende's toekomst gelukkig niet de eerste zorg van Lichting 97 van de Nederlandse Film en Televisie Academie.

De beste eindexamenfilm van dit jaar is een documentaire die op geen enkele manier laat zien dat het een eindexamenfilm is. Dat is dan ook meteen het enige bezwaar dat je tegen de film kunt hebben: van een eindexamenfilm zou je kunnen verlangen dat jeugdig elan en experimenteerdrift de boventoon voeren, in plaats van evenwicht en wijsheid. 'Dame met het witte hoedje' van Aliona van der Horst is een voorbeeldige documentaire over Hanna Vasilyevna Michailenko, een van de talloze 'kleine, niet uitgesproken politieke, dissidenten die in de jaren tachtig zeven jaar zat opgesloten in een pyschiatrische inrichting in de Sovjet-Unie. Vanwege haar grote mond, die ze nog steeds opendoet als een marktopzichter haar om haar paspoort vraagt.

Van der Horst, dochter uit een Russisch/Nederlands huwelijk, treft precies de juiste toon in de benadering van haar delicate onderwerp en haar weerbarstige hoofdpersoon. Samen met cameravrouw Maasja Ooms maakt ze dezelfde omtrekkende bewegingen die we kennen uit reportages van het VPRO-programma 'Diogenes', waarbij de feitelijke informatie stukje bij beetje wordt prijsgegeven. Even belangrijk als die informatie is het milde oog dat schijnbaar achteloze details in huis of de mise-en-scène van het straatleven registreert. Wie niet beter wist, zou denken dat Van der Horst en Ooms al tien jaar zulke gevoelige documentaires maken. De NCRV heeft goed gegokt en zal de film begin 1998 uitzenden.

'Dame met het hoedje' is bepaald niet representatief voor de veertien produkties van het afstudeerjaar 1997, want het is de enige documentaire. 'De tranen van Castro' van Merlijn Passier presenteert zich weliswaar als zodanig, maar laat zich al vrij snel ontmaskeren als een fake-documentaire. Analoog aan de film 'Einstein's brain' - Japanner zoekt partje hersenen van Einstein in Amerika - probeert een Hollandse communist op Cuba wat zweet of tranen van Fidel aan zijn collectie lichaamsvloeistoffen toe te voegen. Passier volgt de man en is als maker duidelijk aanwezig. De formule is al bijna vertrouwd en na 'Lap rouge' niet meer te verbeteren, maar blijkt nog wel volop te kunnen werken, mede dankzij de uitstekende acteur wiens dubbelspel in de aftiteling wordt onthuld.

Voor het overige zijn het allemaal speelfilms dit jaar. Vier jaar geleden nam Richard Woolley, voorganger van de huidige directeur Ad 's Gravesande, de beslissing om het aantal produkties te halveren: qua budget en begeleiding was de druk op de school te zwaar, afgestudeerden vonden geen werk. Gestreefd wordt sindsdien naar twaalf regie-studenten en twaalf produktie-studenten. Die verhouding lag dit jaar, het jaar waarin de eerste nieuwe lichting afstudeert, nog bij veertien om vijf, maar wel waren alle films voor het eerst in één dag te zien. Door opheffing van de driedeling in de afstudeerrichtingen fictie, documentaire en audiovisuele opdrachtfilm zijn de laatste twee categorieën vrijwel verdwenen.

Met uitzondering van de tenenkrommende opdrachtfilm 'Het witte wief' bevat Lichting 97 geen echte missers en wekt het merendeel van de films vertrouwen. Zeker als het gaat om fictie in uitbundig geënsceneerde zin, waar dit jaar een sterke voorkeur voor blijkt te zijn. 'Johnny' van Dylan de Jong en 'The scarlet seduction' van Ruud Satijn schrijven Klassieke Film met hoofdletters. De Jong geeft het citeren een iets persoonlijker draai dan Satijn, wel fungeerden ze als elkaars regie-assistent en deelden ze dezelfde cameraman. Havenbordeel of sjieke nachtclub, alle aandacht gaat in hun films naar de stijlvolle art direction en het zelfbewuste film noir-acteren, waarbij de sensuele zangeres in beide films niet ontbreekt.

Wat ze te zeggen hebben is niet altijd even helder bij de jonge filmmakers, maar ze blinken uit in stijlvastheid en aandacht voor aankleding. 'Cryoceen' van Patrick Frissen en 'Kringen van de tijd' maken qua inhoud een cryptische indruk, maar slagen er uitstekend in om met bescheiden middelen een qua tijd en plaats onbestemd decor te schetsen. Krampachtig streven naar een boodschap kan ook averechts werken: 'Hot dogs' van Baseem Hassün gaat ten onder aan z'n filosofische gangsterfilm-pretenties, de indrukwekkende computeranimaties van 'Kaya' van Sander de Regt worden onderuit gehaald door kinderlijk engagement. Dan maar liever helemaal vorm en flitsend alle registers van het effectbejag opentrekken, zoals in de vermakelijke Tarantino-pastiche 'Rondootje' van Michael Winter.

Evenwicht in vorm en inhoud wordt wel bereikt in 'Afscheid' van Joeri Teeuwisse, een mini-drama met een mooi gegeven over twee jongens en een Duitse soldaat vlak na de bevrijding. Wie in het bestek van 18 minuten een afgerond verhaal verhaal met genuanceerde emoties kan vertellen, lijkt rijp voor een lange speelfilm. De meest opmerkelijke speelfilm is de film met de minste aankleding, en volgens informatie van de maakster semi-autobiografisch. 'Dochter' van Esther Prade doet verslag van het moeizame contact tussen een Surinaams meisje en haar ouders, opnieuw met bewonderenswaardig veel nuance in het korte tijdsbestek. Hoe inventief en oogstrelend qua enscenering veel produkties van Lichting 1997 ook zijn, het meest overtuigend zijn een documentaire en een semi-documentaire. Het is vast geen toeval dat de films van Van der Horst en Prade ook het meest persoonlijk zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden